|

نقض حاکمیت ایران و عراق

محمدعلي بهمني‌قاجار، کارشناس ارشد حقوق بين‌الملل: حمله تروريستي بامداد جمعه به فرودگاه بغداد که منجر به شهادت سردار قاسم سليماني و همراهانش شد، از منظر حقوق بين‌الملل قابل بررسي است. دولت‌ها براساس منشور ملل متحد و عرف بين‌المللي به روابط دوستانه با يکديگر متعهد هستند و بايد از توسل به زور و تهديد به توسل به زور خودداري ورزند. اقدام آمريكا در تهاجم تروريستي در فرودگاه بغداد، نقض آشکار استقلال و حاکميت ملي عراق است. دولت عراق تنها مرجع صالح براي استفاده از زور در داخل کشور عراق است، انجام عمليات نظامي در خاک عراق، آن هم عليه فرماندهان نظامي وابسته به دولت عراق و فرمانده نظامي دولت دوست و متحد عراق، تجاوز نظامي عليه دولت عراق است. از سويي ديگر اين اقدام يک تهديد آشکار عليه حاکميت ملي ايران است. فرمانده نظامي دولت ايران در زمان ديدار از کشور دوست و متحد دولت متبوعش، مورد حمله تروريستي قرار مي‌گيرد و متعاقبا دولت آمريكا به‌طور رسمي ترور اين فرمانده نظامي را بر عهده گرفته و صراحتا تأکيد مي‌کند که هدف از اين ترور، وادارکردن ايران به مذاکره با آمريكاست؛ بنابراين دولت آمريكا آشکارا اذعان مي‌کند که از تروريسم دولتي عليه دولت ايران استفاده مي‌کند. در مجموع در چارچوب حقوق بين‌الملل حمله تروريستي دولت آمريكا، به‌طور مشخص نقض قواعد ذيل است: نقض اصل منع توسل به زور و منع تجاوز هر نوع استفاده از زور در حقوق بين‌الملل تنها با مجوز شوراي امنيت يا در چارچوب دفاع مشروع و در ذيل ماده 51 منشور ملل متحد، امکان‌پذير است. بر اين اساس، هرگاه کشوري به کشور ديگر تجاوز کند، با رعايت دو اصل ضرورت و تناسب، مي‌توان عليه کشور متجاوز به دفاع مشروع توسل جست. آمريكايي‌ها براي توجيه تجاوزهای خود عليه کشورهاي مختلف در سال‌هاي اخير، اصطلاحي را به‌عنوان حمله پيش‌دستانه ابداع کرده‌اند و آن را در چارچوب دفاع مشروع توجيه کرده‌اند. به این معنا که هرگاه دولت آمريكا احساس کند خطر قطعي حمله عليه آمريكا وجود دارد، اين دولت مي‌تواند برای دفاع در برابر تهاجم احتمالي عليه خود، به دولتي که در انديشه تهاجم به آمريكاست، حمله کند و با تهاجم پيش‌دستانه به کشور مورد نظر در برابر آن کشور از خود دفاع کند. آمريكايي‌ها براي توجيه حمله تروريستي صبح جمعه به فرودگاه بغداد و ترور سردار سليماني نيز به اصل حمله پيش‌دستانه استناد کرده‌اند. حتي يک روز پيش از حمله آمريكا به فرودگاه بغداد، مارک اسپر، وزير دفاع آمريكا، اعلام کرده بود که آمريكا براي دفاع از حملات پيش‌دستانه استفاده خواهد کرد. پس از حمله تروريستي نيز مايک پمپئو، وزير خارجه آمريكا، دليل اين ترور را پيشگيري از حملاتي دانست که بنا به ادعای پمپئو عليه آمريكا تدوين شده بود؛ اما اين ادعاي آمريكايي‌ها را می‌توان از دو منظر بررسي کرد؛ نخست اينکه اصولا مفهوم حمله پيش‌دستانه در حقوق بين‌الملل به‌طورکلي رد شده است. حمله پيش‌دستانه به معناي هرج‌ومرج در حقوق بين‌الملل خواهد بود و دست کشورها براي تجاوز به يکديگر به بهانه احساس خطر را باز می‌کند. حمله پيش‌دستانه در واقع مفهومي امپرياليستي است که في‌نفسه و در ذات خود با اصل منع توسل به زور در تضاد است. همه حمله‌هایی که کشورگشايان و امپراتوري‌هاي توسعه‌طلب عليه کشورهاي ديگر مرتکب مي‌شدند، از عصر ناپلئون و روسيه تزاري و بريتانيای سده نوزدهم تا دوران هيتلر و تجاوزهای شوروي، با استدلال‌هايي در پيوند با ايجاد امنيت براي کشور متجاوز انجام می‌شده است. اگر هر کشوري به صرف احساس خطر از کشور ديگر به آن يورش ببرد، ديگر در جامعه بين‌المللي و نظم بين‌المللي سنگ روي سنگ بند نخواهد شد و هر کشوري با توجه به زور بيشترش قادر خواهد بود تجاوزهای خود را در پوشش حمله‌ها يا دفاع پيش‌دستانه توجيه کند. از سويي ديگر ادعاهاي دولت آمريكا درباره امکان حملات عليه اين کشور نيز زير سؤال است و هيچ ادله جدي مبني بر ادعاهاي اين دولت درباره امکان حملات عليه آمريكا از سوي ايران و عراق وجود نداشته است. تروريسم و تهديد به توسل به زور اگرچه در حقوق بين‌الملل تعريف دقيقي از تروريسم وجود ندارد، اما اين برداشت کلي وجود دارد که تروريسم به معناي تلاش براي توسل به اهداف سياسي از طريق ايجاد رعب و وحشت با خشونت است. درباره محکوميت تروريسم در حقوق بين‌الملل نيز ترديدي وجود ندارد. با توجه به همگي مواردي که اشاره شد، حمله تروريستي آمريكا نقض فاحش قواعد آمره حقوق بين‌الملل بوده و به معناي تجاوز به حاکميت و استقلال ايران و عراق است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.