تحلیل فیلم farewell ساخته لولو وانگ
اراده معطوف به فریب
تارا استادآقا: در فیلم «وداع» با یک مسئله اخلاقی-فلسفی جالب مواجهیم که ابعاد تازهای از مفهوم فریب را در قالب یک ضربالمثل مرسوم چینی آشکار میکند. مادربزرگ دوستداشتنی یک خانواده چینی سه ماه با مرگ فاصله دارد و این در حالی است که خانواده بر سر افشانکردن این حقیقت با هم، همپیمان میشوند. آنها یک جشن عروسی واقعی ترتیب میدهند تا آخرین دیدار خانواده با نای نای، در وداعی باشکوه و بهیادماندنی انجام شود. فیلم با تصویر عکسی کارتپستالی از یک دریاچه با گلهايی زیبا و کوهستانی سر به فلک کشیده آغاز میشود. کنایهای از دروغی زیبا که میتواند امر واقع دهشتناکی را در پس خود نهان کرده باشد. فیلم با این شیوه منحصربهفرد در مواجهه با مرگ قریبالوقوع نای نای آغاز میشود و در ادامه تبدیل به شیوه و سبکی برای زیستن میشود. سبکی از زندگی که همچون معجزه، نتیجهای مؤثر، زندگیبخش و کمیک دارد. زیبايیشناسی دروغ در فیلم «وداع» با نوعی فلسفه نیچهای در باب هنر به نوعی تطهیر فیلمیک نزدیک میشود. هنر به زعم نیچه زندگی را با کشیدن پردهای دروغ بین ما و زندگیاي که نمیتوانیم تحملش کنیم، زیبا و قابل تحمل میكند.
در پس اراده معطوف به فریب، نیت خیری نهفته است. گويی خانواده وانگ نیز با ترتیبدادن جشن عروسی هاو هاو سعی دارند پرده دروغین زیبابی بین حقیقت تلخ و تحملناشدنی مرگ نای نای و خودش ایجاد کنند تا از این طریق حقیقت امر واقع برای همه اعضای فامیل به ویژه نای نای قابل تحملتر شود. آنچه در پس این اقدام، عملی انسانی-اخلاقی و قابل ستایش است، وحدت خانواده گرم و منسجم چینی است که قابهای تهی و الینهشده فیلمساز از زندگی غربی را محو ميكند و به حاشیه میراند. شکوه زندگی که در روحیه قدرتمند نای نای ریشه دوانده، تقریبا در هیچ کدام از شخصیتهای فیلم وجود ندارد. شکوه و عظمتی که همانند سرمایهای ابدی و نجاتبخش در شخصیتپردازی نای نای ساخته و پرداخته شده است، در سکانس درخشان ورزش مادربزرگ و بیلی در هوای آزاد نمودی ویژه و بکر مییابد. پیچهای غافلگیرکننده و سوسپانس روایت در فیلم «وداع»، اغلب با برملاکردن دروغ و افشای حقیقت شکل میگیرد. نگاه کنید به درگیریهای درونی و بیرونی افراد خانواده بر سر مطلعکردن نای نای از امر واقع سرنوشتش. جلسههای چندنفرهای که گاه و بیگاه بین اعضای خانواده شکل میگیرد و گافهايی که گاهی اوقات از
طرف هاو هاو و بیلی داده میشود، منجر به ایجاد حدس و گمانهايی در مخاطب میشود. آیا نای نای با داشتن سابقه عکسالعمل مشابه در پنهانکردن بیماری همسرش و بر ملاکردن آن در واپسین لحظات، نمیتواند به رفتارهای تناقضآمیز افراد خانواده شک کند؟ شاید او تمام ماجرا را میداند و به روی خودش نمیآورد؟ شاید او تنها شخصیت واقعبین فیلم است که در تلاش است امر واقع سرنوشت خود و نگرانیهای خانواده را به تنهايی تحمل کند و سرانجام یک روز از دانستن راز مگوی خانواده خبر دهد؟ اما با وجود تمایل مخاطب برای یافتن سؤالات ذهنیاش با پایانی بسته، فیلمساز یک پایان باز را پیشنهاد میکند. به این ترتیب با یک مفهوم خارج از قاب مواجهیم؛ مفهومی ماورايی و معنوی که در بستار یک زندگی واقعی به نتیجهای پراگماتیستی نائل میشود. گرهافکنی پایانی فیلم، برگ سبز برندهای است که وداع را تبدیل به تولدی دوباره و فیلمی در ستایش زندگی میكند. فیلم مستند جالبی که نای نای واقعی را نمایش میدهد در حالی که نمایش کمیکی از ورزشهای صبحگاهیاش را با شور و هیجان ارائه میدهد. او شش سال پس از تشخیص بیماریاش هنوز زنده و پابرجاست و در فیلمهای خانگی به گرمی
میخندد. او آنقدر سرزنده و آرام است که حتی اگر مرگش هم فرا رسد دیگر کسی باور نمیکند و این معجزه اراده معطوف به فریبی است که نیت خیری را در خود نهان دارد... در فیلم «وداع» که فیلمی اتوبیوگرافی بر اساس زندگی فیلمساز است، فارغ از وجوه مثبت محتوايی-تکنیکال، با یک فریب آشکار دیگر مواجهیم. بیلی همچون شخصیت واقعی لولو وانگ، یک
چینی-آمریکايی است که به آمریکا آمده تا پیشرفت کند و برخلاف فیلمساز، شخصیتی ناموفق است. بیلی نه توانسته است کمکهزینه تحصیلی گوگنهایم را تصاحب کند، نه میتواند خانهاش را حفظ کند و هزینههایش را بپردازد و نه میتواند به خوبی پیانو بنوازد. او شخصیتی درونگراست که هنوز هم تحت سلطه و تربیت مادربزرگ همهفنحریفش است. بحثهای مطرحشده در فیلم که به تقابل دو فرهنگ آمریکايی و شرقی میپردازد، ناخودآگاه فرهنگ شرق را غالب بر فرهنگ آمریکايی جلوه میدهد و به عناوین مختلف تمرکز اصلی را از آن خود میکند. هر جا با اجرای آداب و رسوم خانوادگی چینی مواجهیم، زندگی و سرشاری آن هجوم میآورد و بر خط اصلی پیرنگ پررنگتر میشود. صحنههايی که باعث میشود نمایش خانوادگی تصنعی، شکل واقعیتری پیدا کند. نگاه کنید به سکانسهای کمیک قبرستان و جشن عروسی وقتی همه گرد میزی دوار در حال خواندن و اجرای یک رسم خانوادگی قدیمی هستند. میزانسنی رئالیستی برآمده از واقعیت درونی زندگی مستند نای نای که همچنان که کارکردی واقعگرا دارد، غلبه فرهنگ شرقی را برجسته میكند. سؤال محوری این خرده پیرنگ اینجا مطرح میشود. لولو وانگ اگر فرهنگ شرق را کارآمدتر
و مؤثر میداند، خود چگونه توانسته است در آمریکا پیشرفت کند و فیلمی بسازد که درخور توجه و شایستگی است؟ مسئله دروغ به شکل یک تناقض و حفره بزرگ در فیلم مطرح میشود. فیلمساز دروغی میگوید که برخلاف دروغ شیرین فیلمش، چندان دلنشین و قابل قبول جلوه نمیکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.