گفتوگو با محمدصادق جواديحصار
روحانی در دوران جنگ وعده صلح داد
مهرشاد ايماني: سخنان اخير رئيسجمهوری واکنشهاي زيادي به همراه داشت، زيرا روحاني گفت که وعدههايم در دوران صلح داده شد و امروز دوران جنگ است. مشخص نيست منظور رئيسجمهور از واژه جنگ چيست و آيا او ميخواهد به تحريمهاي آمريکا اشاره کند يا فشارهاي فزاينده اقتصادي يا شاید هردوي اينها، اما هرآنچه هست، بسياري باور دارند که بخشي از شعارهاي حسن روحاني هيچ ارتباطي به توفيقها يا شکستهاي دولت در عرصه ديپلماتيک ندارد و اگر ارادهاي در کار بود، محقق ميشدند. براي بررسي ابعاد صحبتهاي اخير رئيسجمهور و نيز نوع مناسبت جريان اصلاحات با روحاني، ساعتي را با محمدصادق جواديحصار به گفتوگو نشستيم که مشروح آن را در ادامه ميخوانيد.
صحبتهاي اخير آقاي روحاني را چطور ارزيابي ميکنيد؟
ابزار رياست، سعه صدر است. آقاي روحاني حق دارد که خسته، آزردهخاطر و حتي عصباني شود، اما در صورتي که رئيسجمهور نباشد. او ميدانست که مخالف دارد و از روز اول رياستجمهورياش هم مخالف داشت؛ يک عده از اساس مخالف او بودند و عدهاي تمايل به تفکرات مخالفان او داشتند و عدهاي ديگر بعدها به جمع مخالفان پيوستند. آقاي روحاني با دانستن همه اينها نبايد از کوره بهدر شود و تندي کند، اما فراموش هم نکنيم که او دوره اول رياستجمهوري موفقي را پشتسر گذاشت و در دور دوم به دليل فشارهاي شکننده داخلي و خارجي نتوانست کشور را آنطور که انتظار ميرفت اداره کند. فشارهايي که بر دولت دوازدهم وارد شد، هر دولت ديگري را به زانو درميآورد و شايد بدخلقيهاي امروز او به اين دليل باشد. او با کساني تند صحبت ميکند که درعينحال که بهتر از هر کسي ميدانند کشور با وجود چه فشارهايي اداره ميشود، اما باز هم غيرمنصفانه انتقاد ميکنند. آقاي روحاني بين دو لبه گازانبري قرار گرفته که يک تيغ آن فشارهاي بينالمللي به رهبري آمريکا و فشارهاي منطقهاي است و لبه ديگرش فشارهاي نيروهاي تندرو داخلي است که هر دوي اين لبهها ميخواهند استمرار دولت تا پايان
دوره دومش را قطع کنند و دولت را زمين بزنند. چنين شرايطي هر دولتي را عصبي ميکند و باعث بعضي رفتارهاي خارج از عرف سياسي ميشود.
آقاي روحاني در بخشي از سخنانش گفت که وعدهها براي زمان صلح بود نه اکنون که در جنگ بهسر ميبريم. منظور او از بهکارگيري واژههاي جنگ و صلح را چگونه تعبير ميکنيد؟
اتفاقا من باور دارم که او در دوران جنگ وعده صلح داد. آقاي روحاني در شرايطي دولت را تحويل گرفت که ايران زير بار سنگين تحريمهاي شوراي امنيت سازمان ملل بود و حتي ذيل بند هفتم منشور ملل متحد رفته بود و اين امکان وجود داشت که کشورهاي مختلف با هدايت آمريکا به ايران حمله کنند. پيش از دولت يازدهم شاهد يک جنگ سرد تمامعيار بوديم که نزديک به گرمشدن بود. او توانست به جنگ سرد پايان دهد و سايه جنگ گرم را از سر ايران بردارد، اما در تحليل سياست خارجي دچار اشتباه شد، زيرا ظرفيتسنجي درستي در عرصه بينالملل صورت نگرفت. ايران دشمنان سرسختي مانند عربستان و اسرائيل را پيشروي خود داشت و با دانستن چنين واقعيتي دولت تصور کرد که با امضاي برجام، سعوديها، شيوخ عرب منطقه و اسرائيل نميتوانند هيچ اقدامي انجام دهند؛ در صورتي که آنها تمام همت خود را براي پيمانشکني آمريکا به کار گرفتند. در چنين حالتي و با وجود فعاليتهاي نيروهاي مخالف داخلي، قدرت چانهزني ايران در عرصه جهاني کاهش يافت و در داخل هم نتوانست برنامههايش را آنطور که ميخواست پيش ببرد. همه اين عوامل دست به دست هم دادند تا سبد توفیقات دولت کاهش و سطح مطالبات افزايش
يابد. دولت براي کاهش اين فشار فزاينده به مخالفان خودش باج داد و آنقدر اين کار را تکرار کرد که از حاميان خود؛ يعني اصلاحطلبان دور شد. اينکه او ميگويد برخي خردهفرمايش ميکنند، منظور کساني است که در اين چندوقت به آنها باج داده شده و باز هم خردهفرمايش دارند. اين حالت زمينه دوري هر دو جناح حامي و مخالف را از او فراهم کرد.
شما تمام وعدههاي آقاي روحاني در حوزه سياست خارجي را بررسي ميکنيد؛ در صورتي که بخش عمدهاي از شعارهاي انتخاباتي او به حوزه سياست داخلي مربوط ميشود که هيچ ارتباطي به مناسبات ديپلماتيک ايران با کشورهاي مختلف، از جمله آمريکا ندارد. مشخصا گفته ميشود که آقاي روحاني درعينحال که وعده رفع حصر را داده بود، اقدام خاصي براي تحقق آن نکرد.
آقاي روحاني رفع حصر را بهعنوان يک برنامه دقيق و روشن مطرح نکرد. او گفت تلاش ميکنم که اين مطالبه ملي محقق شود. به بيان ديگر حرف اصلي او رفع حصر نبود و اين موضوع را مانند رفع بحران هستهاي مطرح نکرد رفع حصر جزء آرزوها و نه برنامههاي آقاي روحاني بود. او تلاش کرد که در پناه توفيقات رضايت عمومي اين موضوع هم حل شود که نشد. وقتي به دولت اول او نگاه ميکنيم، درمييابيم که واقعا در عموم حوزهها خوب عمل شد و دولت توانست به جذب سرمايههاي خارجي و بازکردن فضاي سياسي بپردازد. من نميگويم که آقاي روحاني کار عجيبي کرد اما بههرحال کارنامه دولت يازدهم قابل قبول است.
قدري به مناسبات اصلاحطلبان با دولت بپردازيم. اصلاحطلبان که امروز تندترين انتقادها را عليه دولت مطرح ميکنند، چرا مناسبت خود را با دولت طوري تنظيم نکردند که چهره دولت روحاني در چهره آنها ديده نشود تا اين حجم از انتقاد بر دوش آنها تحميل نشود؟
من به آقاي خاتمي بهصراحت گفتم که آقاي خاتمي اگر مشخص نکنيد جريان اصلاحات کجاي دولت ايستاده است، بعد از انتخابات همين همراهان دولت خواهند گفت که اصلاحطلبان دو ميليون بيشتر رأي براي دولت نياوردند. همين هم شد و مشابه اين سخن را از دهان اطرافيان آقاي روحاني شنيدم.
ماجرا از اينجا آغاز شد که ما خوشبينانه با آقاي روحاني مواجه شديم. اگر آقاي هاشمي به سمت اصلاحطلبان آمده بود، بر اساس يک درک عميق نسبت به آينده اين کار را کرده بود اما آقاي روحاني براي اهداف سياسي و مقطعي به اصلاحطلبان نزديک شد اما آقاي هاشمي دريافته بود که شرايط کشور بدون گفتمان اصلاحطلبي درست نميشود. اصلاحطلبان بايد سهم خود در دولت را مشخص ميکردند و اگر قرار به پيروزي در انتخابات بود، دستِکم بايد آقاي عارف معاوناول میشد و چند وزارتخانه مهم به اصلاحطلبان ميرسيد. آنچه نتيجه حمايت اصلاحطلبان از آقاي روحانی شد، اين بود که پيروزي به نام اصلاحات و به کام نزديکان آقاي روحاني رقم خورد.
آقاي حجاريان در سال92 گفته بود «اگر آقاي روحاني محذوراتي دارد، ما از ايشان مطالبهاي نداريم بلکه بهعنوان مشاوراني امين تجربيات خود را در اختيارشان قرار ميدهيم و به قول معروف مفتاح را دندانه شو، حاضريم دندانه کليد ايشان باشيم». به نظر ميرسد که اصلاحطلبان نهتنها در پي تعيين سهم در دولت نبودند بلکه سراسيمه به صرف آمدن روحاني قانع بودند. چرا اصلاحطلبان از همان ابتداي کار دولت اول روحاني به حاميان منتقد تبديل نشدند تا اکنون به اين ميزان نامشان به روحاني گره نميخورد؟
متأسفانه ما از اين چوبها کم نخوردهايم. آقاي روحاني نتيجه خطاي استراتژيک رهبران اصلاحات بود. من دو ساعت به آقاي خاتمي گفتم که اجازه دهيد پيشاني جريان اعتدالي آقاي هاشمي و پيشاني جريان اصلاحطلبي حضرتعالي باشيد و شما دو شخصیت برجسته وارد چانهزني شويد تا يک ائتلاف واقعي با تمام مناسباتش شکل بگيرد تا بعدها بدانيم با چه شخصي و چه دولتي طرفيم اما نيروهاي اصلاحطلب گفتند که اين حرفها بوي اختلاف ميدهد. من گفتم که آقاي خاتمي با لويي جرگه نميشود کشور را اداره کرد و نميشود با افراد رودربايستي داشت. ديدم که چنان سياستهايي به يأس و نااميدي مردم رسيد، تاجاييکه خود آقاي خاتمي هم ميگويد که حتي اگر من هم به مردم بگويم پاي صندوق بياييد، ديگر نميآيند. آقاي خاتمي عزيز همه ماست اما واقعا در مواجهه با آقاي روحاني سياستورزي دقيقي صورت نگرفت و رهبران اصلاحات اين بيت از حافظ را فراموش کرده بودند که « نه هرکه طرف کله کج نهاد و تند نشست/ کلاهداري و آيين سروري داند». واقعيت اين است که مجموعههاي تصميمگير در جبهه اصلاحات در سال92 کمتر به نتيجه تصميمشان فکر ميکردند.
اکنون وضعيت اصلاحطلبان در ابهام قرار دارد و معلوم نيست آيا ديگر سرمايه اجتماعي حمايت سابق را داشته باشد يا نه. براي بازگرداندن اين سرمايه اجتماعي و جلب اعتماد آنها چه بايد کرد؟
بايد راههاي خطايي را که رفتهايم، بازگرديم. اين راه طولاني است و نميشود انتظار داشت که يکشبه به مقصد رسيد. بايد شجاعانه بگوييم که در چه عرصههايي تصميم اشتباه گرفتهايم و از مردم فرصت بخواهيم و بگوييم که شرايط امروز ايران نتيجه عمد اصلاحطلبان نبوده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.