پولی که از دست دادیم
زینب اسماعیلی-روزنامهنگار
در سالهایی که گذشت، شاید یکی از بدترین تجارب تاریخی را از سر گذراندیم؛ موج امید به ناامیدی رسید، توافقی بزرگ ذرهذره در حال آبشدن است، از لغو تحریمهای ثانویه به تحریم رسیدهایم و حالا نگران بازگشت برخی مکانیسمها از قطعنامه تا تحریم هستیم.
بااینحال اشتباهات داخلی، ناکارآمدی سیستم و فساد فزاینده در بدنه مجموعههای ریزودرشت، شرایط را به شکلی پیش برده که دولت ناکارآمد معرفی شده و تقریبا درآمدن از در دفاع از دولت، شبیه رفتن به انباری تیره و تاریک ناظمهای قدیمی مدارس است که گویی هیچگاه آن روز در مدرسه تمامی ندارد. ازهمینرو بیراه نیست اگر خوانندگان این مطلب نیز مانند همان ناظمها ترکه انار به دست بگیرند و بر دستان من که میخواهم حرف حسن روحانی را تحلیل کنم، بزنند. بااینحال باید این را بنویسم که حرف دیروز روحانی واقعیتی است که نباید نادیده بگیریم. او گفته «اگر جنگ اقتصادی نداشتیم، از سال ۹۵ تا امروز ۲۰۰ میلیارد دلار منبع اضافه وارد کشور میشد». شاید برای مخاطبان، این نوشته خستهکننده باشد. حق با شماست. سالها همهچیز به تحریم ربط داده شد و بعد از آن هم به مذاکره هستهای و بعد هم به برجام و حالا گویی هیچ. سخنی نیست که من هم با شما همداستانم، آنچنانکه در تمام 18 ماه مذاکرات هستهای همراه تیم مذاکرهکننده، آنچه را در ژنو و وین میگذشت در همین روزنامه برایتان روایت کرده و نوشتهام. همه ما به رفع تحریمها و بازگشت کشور به شرایط سیاسی و اقتصادی عادی امید بسته بودیم. بااینحال، دعوا بر سر برجام، آنچه دادیم و آنچه گرفتیم آنقدر زیاد بود که اصلا نفهمیدیم چه چیزی به دست آوردهایم و چه چیزی در حال ازدسترفتن است. فرصت گرانبهای بازسازی اقتصادی بود که در حال ازدسترفتن بود و زمان برای احیای روابط بود که کجدارومریز در حال انجام بود. اما زمان سریع در گذر بود، مثل همیشه و تقدیر تاریخی ایران و آمریکا به عقربهای رسید که روحانی برجامبهدست در تهران با ترامپ برجامگریز در واشنگتن همزمان روی نقطهای از تاریخ قرار گرفتند. آنچه گذشت بارها گفته و خوانده شده و نیاز به تکرار نیست. اما آنچه ایالات متحده در پیش گرفت، وقتی با ناکارآمدی سیستم و شرایط نامطلوب داخلی ترکیب شد، ما را از سادهترین نوع تجارت محروم کرد. کاشها و اگرها بسیارند. آنچه در مقطع فعلی نیاز داریم، فروش نفت و استفاده از درآمد آن برای گذراندن روزگار است. روحانی در مراسمی گفته: «اگر جنگ اقتصادی نداشتیم، بدانید از سال ۹۵ تا امروز ۲۰۰ میلیارد دلار منبع اضافی وارد این کشور میشد که از ۲۰۰ میلیارد دلار، ۱۰۰ میلیارد دلار آن پول نفت است. سالهای ۹۷ و ۹۸ اگر تحریم نبود، نفتی که امروز میفروشیم که مقدار بالایی نیست، ۵۰ میلیارد دلار درآمد اضافه پارسال و ۵۰ میلیارد دلار هم امسال بود که میشود ۱۰۰ میلیارد دلار و آنهایی که میگویند تحریم چهکار کرده و باید مدیریت را قوی کنیم، اگر تحریم نبود، پارسال و امسال ۱۰۰ میلیارد دلار درآمد ما افزوده میشود؟ اگر تحریم نبود، اعتبارات خارجی استفادهشده در طول این مدت تا پایان امسال حدود ۱۰۰ میلیارد دلار بود که روی هم ۲۰۰ میلیارد دلار میشد که اکنون آن را نداریم. کشور بدون ۲۰۰ میلیارددلاری که در شرایط عادی میتوانست داشته باشد اداره میشود. مردم شرایط راحتی ندارند، درعینحال مشکلی نیست، اما در حد توان تلاش و کار میکنیم». برای یک دقیقه از هرآنچه حسن روحانی تاکنون به اشتباه یا نادرست گفته فارغ شوید. یک لحظه به اعداد و آمار دقت کنید، تنها یک نمونه کافی است؛ با خروج آمریکا از برجام، تنها به واسطه دورانی که آمریکا برای خرید نفت از ایران استثنا قائل شد، خریداران نفت از ما نفت خریدند و بعد از آن این عدد به صفر میل کرد. چین، هند، کره جنوبی، ژاپن و همه کشورهایی که خریدار نفت ایران بودند، اکنون یا به صورت اسمی از ایران نفت میخرند که پول آن قابل بازگشت نیست یا اساسا هیچ ریسکی نمیکنند و همه تجارتشان با ایران را لغو کردهاند. نمونهاش اظهارات روحانی در ژاپن است که از بلوکهبودن پولهای ایران در این کشور خبر داد؛ همانطور که کره جنوبی نیز در چنین شرایطی قرار گفته و... . باید باور کنیم که تحریم واقعیت تلخ این دوران است که تروریسم اقتصادی نام گرفته و در حال بستن راه تنفس ایران است. اما دور باطل تحریم، بالارفتن نارضایتی، ناکارآمدی و فساد داخلی، بالارفتن تورم، افزودن بر قیمت بنزین و دوباره اعتراضات موجب شده دورنمای این وضعیت تلخ باشد، اگرچه هنوز نمیتوان گفت تلخ است یا نه. با این اوصاف هنوز حمایت سیاسی اروپا را داریم، هنوز قطعنامه 2231 شورای امنیت حامی ماست و برجام توافقی است که میتواند پتانسیل دیپلماسی بالایی برای تعامل با جهان برای ما ایجاد کند، اگرچه شاید به باریکی یک مو تا ازدسترفتنش فاصله داشته باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.