دموکراسي و مليگرايي
کورش الماسي : بيشک ناکارآمدي مديريت کلان، برايند روشهاي تاريخي، ايدئاليستي و غيرکاربردي خاص برخي اذهان با نفوذ در فرايند تصميمسازي و تصميمگيري کارگزاران مديريت کلان است. اما حاشيهنشينان بيرون قدرت که مخالف روشهاي مديريتي کنوني هستند، خود با توسل به يک روش غيرکاربردي و بسيار مبهم ميخواهند انواع چالشهاي غيرعقلاني موجود را بهبود ببخشند يا متحول کنند. نتيجه، همين بلبشويي ميشود که همگي مشاهده و در آن زيست ميکنيم. امري که ظاهرا بيشتر نخبگان کشورهاي درحالتوسعه به آن توجهي ندارند، اين حقيقت کاربردي است که روشها، برنامهها و نقشه راه مديريت کلان سياسي يک کشور برايند تعامل انسانها با امور عيني و متغير و نه محصول برخي اذهان پرکار، سوداگر، آشفته، ناصادق و رؤياپرداز است. انديشهها از هر نوعي، از جمله انديشههاي سياسي بايد در يک بازه زماني مشخص منجر به حصول نتايج ملموس و قابل ارزيابي براي صاحب، صاحبان يا مخاطبان انديشه شوند. انديشههايي که بعد از گذشت دههها، تغيير يا تحول ملموس و قابل ارزيابي در شرايط زيست عيني صاحبان يا مخاطبان انديشهها ايجاد نکنند، لاجرم بايد کنار گذاشته شوند. شايد سادهترين تبيين خنثيبودن يا ناکارآمدي انديشههای سياسي اين باشد که انديشه ناکارآمد برايند تشخيص غيرواقعبينانه ميدان عمل يا حاصل اذهان غيرصادق هستند. دموكراسي، معطوف به يک شيوه خاص حکمراني است. در دورههاي گوناگون تاريخي انواع حکومتها (فرد، سلطان يا شاه، حکومت گروهي، طبقاتي، جمهوري، حکومت الهي و حکومت دموکراسي) مديريت کلان سياسي جوامع گوناگون را برعهده داشتهاند. روشهاي گوناگون حکمراني به منظور تحقق اهداف گوناگون انساني و اجتماعي متناسب با شرايط زمان و مکان، تدبير، تدوين و اجرا ميشوند. دموكراسي، آنگونه که در برخي کشورهاي توسعهيافته اعمال ميشود، مبتنيبر شرايط و شهروند خاص است. منظور از شرايط و شهروند خاص، توليد و پذيرش يکسري انديشهها پيرامون چيستي انسان، جامعه و جهان مادي توسط شهروندان است؛ بهعنوانمثال دموكراسي برايند فضاي فکري است که در آن، زمين را مسطح نميبيند، معتقد به حيات دوباره «بوديسمي» نيست، کهکشانها را هفتطبقه نميبيند، انسان را صاحب اراده مبتنيبر عقل، شعور و خرد مستقل ميبيند، جامعه (زيست اجتماعي) را «محصول خرد جمعي» به منظور تحقق نيازهاي مشترک انساني و اجتماعي يکايک شهروندان تحت حمايت حاکميت ميداند، اهداف سياسي را از شرايط عيني زمان و مکان مشخصي و نه از وقايع تاريخي قرون پيشين اقتباس ميکند، اهداف انساني را ملموس و قابل ارزيابي ميداند و نه برخي اهداف غيرقابل دسترس و غيرقابل فهم که از توليدات اذهان افراد سوداگر و فاقد صداقت است و... اينکه در کشورهايي که داراي دموكراسي بومي هستند، درک کاربردي و روشني از چيستي انسان، چيستي و چرايي زيست اجتماعي، اهميت «حياتي» اخلاق اجتماعي، چيستي و ريشههاي عيني حاکميت، فهم لزوم اتکاي حکمرانان به نظر مساعد شهروندان، اينکه چرا روابط خارجه سودمند بايد در راستاي تحقق منافع ملي باشد و... دارند. دموكراسي يک ساختمان، ساختار و روش مديريت کلان سياسي جامعه است. دموكراسي نهتنها محصول اذهان شهروندان ايرانزمين نيست و يک پديده وارداتي است، بلکه بوميسازي هم نشده است. دموكراسي در کشورهاي درحالتوسعه، مانند ساختماني بدون زيرساخت و معلق در هواست. ساختار و ساختمان دموكراسي مثل هر ساختار ديگري بايد روي يک زمين بنا شود. زمين ساختمان دموكراسي فهم عيني و کاربردي امور انساني و اجتماعي است. بيشک بسياري مخالف اين گفته خواهند بود، اما اصليترين دليل عدم توسعهيافتگي، اين واقعيت تلخ است که نخبگان کشورهاي درحالتوسعه اذهاني بسيار سنتي، تاريخي، احساسي و بيثبات دارند. برجستهترين نمود اين ادعا اينکه نخبگان اين کشورها درک مشترک و کاربردي پيرامون مباني نظري دموكراسي، همانند حاکميت قانون، فعاليت حزبي، کار گروهي، منافع جمعي (ملي)، اهميت آموزش و پرورش، روابط خارجه هوشمندانه و... ندارند. دموكراسيخواهان کشورهاي درحالتوسعه، همانند افرادي هستند که پول خريد پرايد را ندارند، اما آرزوي خريد پورشه را دارند. شايد و شايد لازم باشد تا برخي اذهان رؤياپرور به تعمق درباره چيستي، امکانات و ملزومات واقعي به منظور استقرار دموكراسي در کشور بهعنوان ساختار مديريت کلان سياسي بپردازند. دموكراسي روش مديريت کلان سياسي برخي کشورهاي توسعهيافته است. روشهاي مديريت کلان کارآمد الزاما بايد برگرفته از شرايط عيني، فرهنگي، تاريخي و... يک جامعه (کشور) باشد. شايد حاميان و دلبستگان صادق دموكراسي بايد پاسخ دهند که آيا در ايران با توجه به فرهنگ، مذهب، تاريخ، نظام آموزشي و... موجود، بستر استقرار نظام دموكراسي وجود دارد؟ اگر استدلال فوق پذيرفته شود، آنگاه ميتوان پرسيد چگونه استقرار نظام دموكراسي بدون زيرساختهاي نظري در جامعهاي که مديريت کلان شديدا وابسته به انديشهها و راهکارهاي تاريخي است، ممکن است؟ به اين دليل، به باور نگارنده، مسير دموكراسي از مسير مليگرايي به معني مديريت کلان کاملا برآمده از نيازها، اهداف، تمايلات و... شهروندان است. به عبارتي، دولت ملي پيشنياز استقرار دموكراسي است. به باور نگارنده، کاربرديترين بستر استقرار دموكراسي، مليگرايي است. دموكراسي بدون مليگرايي، توهمات اذهان رؤياپرداز و حاشيهنشينان عرصه قدرت عيني است. راه دموكراسي از مليگرايي ميگذرد. انواع چالشهاي اجتماعي در عرصههاي اقتصادي، مديريت سياسي، آموزشي، اخلاقي و... در جوامع درحالتوسعه محصول اذهان آشفته، احساساتي، بيثبات، رؤياپرداز و متوهم برخي نخبگان است که ريشههاي مليگرايي دموكراسي را درک نکردهاند. نکتهاي که بيشتر نخبگان کشورهاي درحالتوسعه به آن واقف نيستند، اينکه کشورهاي توسعهيافته رؤياي دموكراسي و نه فناوري دموكراسي را به کشورهاي درحالتوسعه ميفروشند. حصول و استقرار دموكراسي بدون فهم ريشههاي مليگرايي دموكراسي تنها يک توهم يا رؤياست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.