انصاف نيست!
ليلي گلستان
آقاي مصطفي ملکيان در مقدمه کتابي نوشتهاند: «تا زماني که هنوز همه نيازهاي فيزيولوژيک و زيستي همه آدميان برآورده نشدهاند، سلامت فردي و امنيت اجتماعي تأمين نشدهاند، فقر مادي و اقتصادي هست، امنيت اقتصادي نيست، حقوق بشر پايمال ميشود، حقوق مدني رعايت نميشود، بيسوادي ريشهکن نشده است، حيوانات در معرض آسيباند و محيط زيست در خطر آلودگي و نابودي است، صرف پولهايي که ميتوانند به کار دفع و رفع اين مشکلات بيايند، در راه هنر و پرداختن به عنصر زيبايي جواز اخلاقي ندارد». هميشه نوشتههاي آقاي ملکيان را دنبال ميکردم و از خواندنشان لذت ميبردم که البته هيچ امتيازي براي ايشان نخواهد بود. چون نه جامعهشناسم و نه فيلسوف. يک مترجم ناچيزم و يک گالريدار ناچيزتر؛ اما اينکه ديواري کوتاهتر از ديوار هنر نديدهايد و هنر را تفنن و سرگرمي ديدهايد، واقعا انصاف نيست. هنر هميشه کمک کرده تا فجايع دنيا و ظلم و ستمها بهتر و درستتر ديده و حس شوند. گرونيكاي پيکاسو را ديدهايد؟ عکسهاي رابرت کاپا، کاوه گلستان و رضا دقتي را از جنگهاي اسپانيا و ايران و عراق ديدهايد؟ عکسهاي کشت و کشتار جنگ ويتنام يا صربها را ديدهايد؟ نقاشيهاي گويا را ديدهايد؟ شعرهاي شاملو يا اخوان را خواندهايد؟ پرفورمنسهاي مارينا آبراموويچ را درباره خشونت تماشا کردهايد؟ حافظ را خواندهايد؟ عارف و ابتهاج را چطور؟ کتاب زندگي جنگ و ديگر هيچ اوريانا فالاچي را درباره جنگ ويتنام خواندهايد؟....
آقاي ملکيان اينها همه هنرند. اينها را بايد خريد، شنيد، خواند و ديد. چطور ميگوييد: «صرف پولهايي که ميتوانند به کار دفع و رفع اين مشکلات بيايند، در راه هنر و پرداختن به عنصر زيبايي جواز اخلاقي ندارد». جواز اخلاقي را چه کسي صادر ميکند؟ هنر به کمک آمده تا من و شما به ابعاد اين فجايع آگاه شويم. هنر به کمک آمده تا عکس دخترک سوخته از بمب ناپالم را در ويتنام ببينيم و متوجه شويم که بر سر ملت ويتنام چه آمده است. هنر به کمک آمده تا با عکسهاي کاوه گلستان و رضا دقتي متوجه شويم که عراقيها با کمک آمريکا چه بلايي سر ايران ما و جوانانش آورد. هنر به کار ميآيد وقتي فيلمهاي زلزله و سيل را ميبينيد. هنر به کار آمده تا با زندگي معتادان و آسيبهاي اجتماعي و فساد اخلاقي آشنا شويد. فقط و فقط هنر است (تمام هر هفت هنر) که ميتواند شما را متوجه اين فجايع بکند. ما بايد به ديدن تئاتر برويم و پول برايش بپردازيم. ما بايد سينما برويم و پول برايش بپردازيم. ما بايد به نمايشگاه نقاشي برويم و پول بابت خريد آثارش بپردازيم. به عقیده شما نقاشها و عکاسها و کارگردانان سينما و تئاتر، توليد نکنند تا مبادا پولي خرج خريد آثارشان شود. اصلا توليد نکنند تا پولي خرج توليد نشود؛ چون شما جواز اخلاقي به اين کار نميدهيد! واي بر من! نويسندگان ننويسند تا مبادا پول خرج خريد کتابي شود. نقاشان نقاشي نکنند تا مبادا کسي کاري را از ايشان بخرد! و... الي غيرالنهايه. آقاي ملکيان هنر خيلي قادر و توانا است. همانقدر که ميتواند به ثبت فجايع کمک کند، به همان اندازه ميتواند از ناراحتيهايتان بکاهد و روحتان را تلطيف کند و هر دو اينها لازم و ملزوماند. لطفا همين الان کتاب فرانچسکو گويا را باز کنيد و نقاشي «بهاي قدرت» يا «سوم مه» يا «ساتورن يکي از پسرانش را ميدرد» را تماشا کنيد و بعد براي اينکه از آن حال بد بيرون بياييد، بنشينيد و پيانو کنسرتوي شماره 17 موتسارت و آپاسيوناتاي بتهوون را بشنويد تا حالتان خوب شود و لطفا براي هر دو آنها هم مجوز اخلاقي صادر کنيد. هنر را در حد يک تفنن و سرگرمي پايين کشيديد و اين از انصاف به دور است. شایسته نیست، واقعا شایسته نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.