رابطه افسردگي و خودکشي با افزايش آلودگي هوا!
محمد درويش
يک بررسي سيستماتيک از دادههاي جهاني که نتايجش اخيرا در روزنامه گاردين چاپ لندن منتشر شده است به اين نتيجه رسيده که افسردگي و خودکشي در ميان مردمي که با آلودگي هوا زندگي ميکنند، به ميزان بالاتري رخ ميدهد. اين بررسي تخمين ميزند کاهش آلودگي هوا در سراسر دنيا به اندازه حد مجاز در اتحاديه اروپا ميتواند از ابتلاي ميليونها نفر به افسردگي جلوگيري کند. ذرات آلايندهاي که در اين بررسي مورد ارزيابي قرار گرفته، حاصل احتراق سوختهاي فسيلي خودروها، خانهها و صنعت است. پژوهشگران گفتهاند شواهد جديد بيشتر از پيش خواستار مبارزه با آنچه سازمان بهداشت جهاني از آن با عنوان «شرايط اضطراري خاموش بهداشت عمومي» در نتيجه هواي آلوده نام ميبرد، هستند. ايزوبل بريتويت از کالج دانشگاهي لندن که اين بررسي را مديريت کرده، به گاردين ميگويد: «ما نشان دادهايم که آلودگي هوا ميتواند آسيب بسيار جدي به سلامتي رواني مردم بزند». به گفته او برآوردهکردن حد مجاز آلودگي هوا در اتحاديه اروپا، تفاوت بزرگي ايجاد ميکند. «اگر بپذيريم آلودگي هوا دليلي در ايجاد افسردگي است، ميتوانيم تا 15 درصد از بروز آن جلوگيري کنيم. اين تأثير قابل توجهي است، زيرا افسردگي يک بيماري رايج و در حال افزايش است». بنا بر گزارش سازمان بهداشت جهاني بيش از ۲۶۴ ميليون نفر مبتلا به افسردگي هستند. بريتويت اضافه ميکند: «ما ميدانيم که ذرات معلق از هواي سمي هم از طريق بيني (تنفس) و هم با جريان خون به مغز ميرسند و آلودگي هوا در افزايش التهاب [در بافت مغز] نقش دارد، به سلولهاي عصبي آسيب ميزند و در ميزان توليد هورمونهاي استرس تغيير ايجاد ميکند که همه با ضعف سلامتي رواني در ارتباط هستند». جوزف هِيز نيز از کالج دانشگاهي لندن و از تيم پژوهشي نامبرده گفته: «شواهد در حد بالايي حاکي از آناند که آلودگي هوا بهخودي خود خطر عواقب نامطلوب سلامتي روان را افزايش ميدهد».
بررسي نامبرده که در ژورنال Environmental Health Perspectives منتشر شده، از معيارهاي بسيار دقيق کيفيت که از دادههاي جمعآوريشده تا سال ۲۰۱۷ از ۱۶ کشور به دست آمده، استفاده کرده است. اين بررسي يک ارتباط آماري بسيار قوي بين آلودگي هوا، افسردگي و خودکشي را نشان ميدهد. نتيجهاي که از جانب پژوهشهاي اخير شامل بررسيهايي است که ارتباط آلودگي هوا با «ميزان بسيار بالاي مرگومير» در ميان افراد مبتلا به اختلالات رواني و افزايش خطر چهاربرابري ابتلا به افسردگي نوجوانان را نشان ميدهند. گفتني است تا پيش از اين نيز دانشمندان دريافته بودند آلودگي هوا موجب کاهش هوش و تشديد بيماريهاي زوال عقل (دمانس) ميشود. يک بررسي جامع جهاني در اوايل سال ۲۰۱۹ به اين نتيجه رسيد که آلودگي هوا احتمالا به هر عضو و در واقع به هر سلول بدن انسان آسيب وارد ميکند. دادههاي ارزيابيشده در بررسي جديد افسردگي را با ذرات معلق کوچکتر از ۲.۵ ميکرون (PM2,5) در ارتباط ميدانند. افرادي که براي يک سال يا بيشتر در معرض افزايش ۱۰ ميکروگرم/مترمکعب از چنين ذرات معلقي قرار بگيرند، ريسک ابتلاي آنها به افسردگي 10 درصد بيشتر است. ميزاني که در شهرهايي مانند دهلي، با ۱۱۴ ميکروگرم/مترمکعب در مقايسه با شهري مانند اوتاوا، با تنها شش ميکروگرم/مترمکعب وجود دارد. در شهرهاي بريتانيا در سال ۲۰۱۷ ميانگين سطح PM2,5 ۱۳ميکروگرم/مترمکعب بود. پژوهشگران تخمين ميزنند کاهش اين سطح به حد پيشنهادشده از جانب سازمان بهداشت جهاني (۱۰ميکروگرم/مترمکعب) ميتواند افسردگي در ساکنان شهرها را تا ۲.۵ درصد تقليل دهد. دادههاي موجود در مورد خطر خودکشي براي ذرات معلق تا ۱۰ ميکرون (PM10) بوده. پژوهشگران کشف کردهاند يک تأثير کوتاهمدت با ۱۰ ميکروگرم/مترمکعب بهمدت سه روز خطر خودکشي را تا ۲ درصد افزايش ميدهد. پژوهشگران ميگويند افزايش ناچيز خطر هنوز هم ميتواند موجب آسيب بسياري از افراد شود، زيرا بيش از ۹۰ درصد از جمعيت دنيا با آلودگي هواي بالاتر از حد پيشنهادي سازمان بهداشت جهاني زندگي ميکنند. نتايج نامبرده ارتباط محکمي را بين آلودگي هوا و افسردگي نشان ميدهد، اما انجام تحقيقاتي که بتوانند اين ارتباط را ثابت کنند، دشوار است، زيرا از ديد اخلاقي نميتوان آزمايشهايي را انجام داد که به مردم ضرر ميزنند. بررسيهاي انجامشده بسياري از عوامل مؤثر بر سلامتي روان را- از جمله محل زندگي، درآمد، ميزان تحصيلات، استفاده از دخانيات، اشتغال و چاقي- در نظر گرفتهاند. اما آنها قادر نبودهاند تأثير احتمالي صوت را که اغلب به همراه آلودگي هوا وجود دارد و به عنوان يک عامل موثر بر روان شناخته شده است، از عوامل ديگر جدا کنند. لونيس باکوليس از کالج دانشگاهي لندن که در اين بررسي شرکت نداشته، گفته: «اين يک ارزيابي جامع در يک دوره 40ساله است. اگرچه بررسيها از نقاط مختلف دنيا بودهاند و در اندازه نمونهها، طراحي بررسي و سنجش افسردگي با يکديگر تفاوت داشتهاند، اما وجوه مشترک آنها بسيار مشابه بودهاند». البته اين شواهد هنوز محدودند و نياز به بررسيهاي بيشتري دارند. بريتويت گفته: «همه ما نيازمنديم تا آنچه را در توان داريم براي کاهش آلودگي هوا انجام دهيم؛ چه با پيادهروي يا با دوچرخهسواري. اما بايد درباره تغيير سيستم- سياستهاي دولت براي کمک به کاهش سطح آلودگي هوا فکر کنيم». پژوهشگران گفتهاند پيادهروي، دوچرخهسواري و فضاي سبز بيشتر نه تنها آلودگي هوا را کمتر ميکند، بلکه سلامت رواني را هم ارتقا ميدهد. خواننده عزيز ستون قلم سبز در روزنامه شرق! همانطور که مشاهده ميکنيد، يافتههاي پژوهشي جديد دانشمندان هر روز بيشتر از ديروز جهانيان را با ابعاد شوم و ويرانگر آلودگي هوا آشنا ميکند. در تهران اما هنوز مقاماتي در شوراي شهر نگران پرداخت پنج ميليارد تومان سوبسيد به ترويج دوچرخهسواري اشتراکي هستند؛ در حالي که همزمان از پرداخت 10 هزار ميليارد توماني کمک دولت به صنايع ورشکسته و آلودهکننده خودروسازي داخلي چيزي نميگويند! واقعا چگونه ميخواهيم پاسخ کودکاني را بدهيم که در شهرهايي به دنيا ميآيند که از شدت دود و اصوات ناهنجار در معرض آسيبهاي اجتماعي، افسردگي و خودکشي بيشتر قرار خواهند گرفت؟!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.