نتایج وعده مسجدسازی شورا و شهردار اصولگرایان
معصومه اصغري : رئيس مرکز فعاليتهاي ديني شهرداري تهران روز گذشته در ديدار با مراجع تقليد در قم، درباره آنچه که از آن تلاش براي تغيير سيماي شهر، به شهر اسلامي و شنيدن صداي دلانگيز اذان در همه نقاط شهر تعبير کرده، گفته که قرار است تعهدات قبلي درباره ساخت مساجد و پخششدن صداي اذان در شهر را دوباره در دستور کار قرار دهند. اما اين قول و تعهد سابقهاي پرابهام براي شهر تهران دارد و هنوز آمار دقيقي از اعتباراتي که در سالهاي پيشين شهردار تهران و شوراي همراهش به نام ساخت 72 مسجد فرامحلهاي و 400 مسجد محلهاي در تهران اختصاص دادند، وجود ندارد. محمدباقر قاليباف از همان سال اول فعاليت خود در شهرداري تهران موضوعات فرهنگي و مذهبي را در کنار موضوعات خدماتي شروع کرد و طبق اعلام، تکريم و توسعه مساجد يکي از اين اولويتها بود. شهردار وقت تهران در سال 85 از احداث مساجد جديد در شهر خبر داد و گفت: «احداث ۲۵ مسجد در نقاط نيازمند مسجد در برنامههاي شهرداري قرار گرفته و در همين حال کار بازسازي و نوسازي سرويس بهداشتي ۲۳۰ مسجد را انجام داده تا شهروندان در هر ساعت از شبانهروز بتوانند از آنها استفاده کنند، همچنين رسيدگي به بيش از ۲۰۰ حوزه علميه در سطح شهر تهران در ليست برنامهها قرار دارد». اين برنامهريزيها به شکل محلي و فرامحلي شروع شد و در حوزههاي مختلفي اعتبارات فرهنگي و اجتماعي براي موضوع مساجد اختصاص مييافت. چندسال بعد اما موضوع ساخت مساجد به شکل محوريتري در دستور کار قرار گرفت و در سال 91 معاون اجتماعي وقت شهردار تهران از اختصاصيافتن ۷۲ قطعه زمين به نيت ۷۲ شهيد دشت كربلا به ساخت مسجد خبر داد و گفت اين مساجد در ۱۲ منطقه شهر تهران كه مساجد كمتري دارند، احداث ميشود. محمدهادي ايازي درباره ارزش اين زمينها و مالکيت آن يا هزينههاي ساخت اما صحبتي به ميان نياورد. آنچه امروز حجتالاسلام جواد صادقزاده، رئيس مرکز فعاليتهاي ديني شهرداري تهران، دربارهاش صحبت ميکند، همان اظهارات هشت سال قبل ايازي است. او هم گفته بود بايد صداي اذان در ساعات شرعي در سطح شهر شنيده شود و ما در ۷۵۰ نقطه از شهر تهران به صورت متمركز سيستم صوتي نصب كردهايم كه اين رقم به دو هزار نقطه افزايش خواهد يافت. اما گويا اين برنامهريزي و قول ايازي و دستگاههايي که برايشان اعتبار گذاشته و تهيه شدهاند، فعال نبودهاند و حالا قرار است رديابي و فعال شوند. اما اين قول و برنامهريزي که سابقهاي 12، 13 ساله دارد، تا اينجاي کار بيشتر حرف و گفتوگوهايي رسانهاي بود. شهريور سال 92 در يکي از اولين جلسات رسمي شوراي دوره چهارم حجتالاسلام محسن قرائتي، رئيس ستاد اقامه نماز کشور، ميهمان شورا بود و در سخناني با اعلام دلخوري از کمبود مسجد در تهران به اين نتيجه رسید که اعضاي شورا به دنبال رسيدگي جديتر قول شهردار تهران رفتند. قرائتي با همان ادبيات خود براي ترغيب اعضاي شورا در اين زمينه گفته بود: «در تهران 10 دقيقه به 10 دقيقه ميتوان سيگار يافت، اما کيلومترها بايد رفت تا مسجد پيدا کرد. نامه برايم آمده که در دوبي مهتابي سبز، علامت مسجد است و در تهران علامت سيراب و شيردان و اينکه انسان از دوبي متلک بشنود ننگ است». او خطاب به اعضاي شوراي شهر تهران ادامه داد: «شما هم بعد از چهار يا هشت سال بههرحال از اينجا ميرويد، ولي کاري کنيد که از شما به يادگار بماند و مصوبه اول اين باشد که يک نفر از شورا، يک نفر از شهرداري و يک نفر از ستاد اقامه نماز انتخاب شود و يک هيئت سهنفره با برنامهريزي چهارساله براي ساخت مساجد تشکيل دهيد». اما در آن دوره شورا اقدام قابلتوجهي براي شروع اين پروژه صورت نگرفت و تقريبا در پايان دوره چهارم اعضاي شورا متوجه شدند که برنامهريزي براي ساخت 72 مسجد، برنامهريزي ابتدايي بوده که حواشي زيادي هم داشته است. اينگونه بود که اعضاي شوراي شهر تهران در جريان بررسي لايحه بودجه سال 96 - که سال آخر عضويتشان در آن دوره شورا بود - موضوع بلاتکليفي اعتبارات ساخت مساجد در شهر تهران را مورد سؤال قرار دادند و در اين ميان محمد سالاري، رئيس کميسيون معماري و شهرسازي شوراي شهر تهران، با اعتراض به اينکه بودجه آتشنشاني از مساجد و حسينيهها کمتر است، از برخي مساجد و حسينیههایی صحبت کرد که بر اساس برخي روابط، بودجه ۵۰۰ تا يکميلياردي از شهرداري تهران گرفتهاند. محمد سالاري از شهرداري توضيح خواست که چرا ۵۰۰ ميليون تومان بايد به يک مسجد اختصاص داده شود، درحاليکه با همين بودجه ميتوان ۱۰ مسجد ساخت؟ او اعتراض کرد اعضاي شوراي شهر بايد بدانند که بودجه شهرداري با اين نام به کجا و چگونه اختصاص مييابد؟ سالاري در آن جلسه گفت که چرا فقط براي مداحان منطقه يک تهران، ۲۰۰ ميليون تومان اعتبار اختصاص داده شده، درحاليکه ۱۰ مسجد براي تعمير و نگهداري نياز مبرم و اساسي به ۱۰ميليون تومان دارند. اما جواب مهدي چمران، رئيس وقت شوراي شهر تهران، در آن جلسه هم جواب جالبي بود. او در پاسخ به انتقادات سالاري گفت: هر مسجدي نياز به يک مقدار اعتبار دارد؛ برخي مساجد ۳۶ ميليارد هزينه کردهاند، ولي ۱۰ ميليارد ديگر نيز نياز دارند و اگر به مساجدي ميلياردي کمک ميشود براي موارد اينچنيني بوده است. اما اين پيگيريهاي تقريبا بدون نتيجه براي ساخت مساجد ادامه داشت و هرازچندگاهي اعضاي شورا از بينتيجهبودن آن اقدامات سخن ميگفتند. مجتبي شاکري يکي از آنها بود که در اواخر سال 95 با انتقاد از تعلل در اتمام پروژه ۴۰۰ مسجد محلي در پايتخت، اولويتقرارگرفتن ديگر پروژهها را از موانع ساخت آنها برشمرد. مجتبي شاکري فراهمنشدن امکان تملک زمين در تهران، نبود هيئت امنا براي ساخت اين مساجد و بهتأخيرافتادن تخصيص بودجه براي ساخت آنها را از جمله دلايل احداث يا تکميل مساجد اعلام کرد. وي با اشاره به اينکه براي ساخت اين 400 مسجد، اعتبارات بسياري لازم است، خاطرنشان کرد: به عنوان مثال مسجد 72 تن ميدان آزادي از جمله پروژههايي است که هزينه ساخت آن 33 ميليارد تومان برآورد شده، به همين جهت روند ادامه و تکميل آن با توجه به کمبود اعتبارات با مشکل مواجه شده است. حجتالاسلاموالمسلمين ناصحي، رئيس کميسيون فرهنگي و اجتماعي شوراي اسلامي شهر تهران هم در همان سال 95 در رابطه با اصليترين دلايل عقبماندگي شهرداري از برنامه احداث مسجد در شهر تهران و مصوبهاي که براي ساخت حدود 400 مسجد محلي داشتند، گفته بود: «يکي از دلايلي که شهرداري تهران هنوز موفق به اجراي برنامههاي خود در حوزه احداث مسجد نشده، تهيه زمين براي احداث اين مساجد بوده است. به همين دليل از 400 مسجدي که در برنامه به آن اشاره شده، حدود صد مسجد در نقاط مختلف شهر تهران احداث شده است». اما خوب است به صحبتهاي حجتالاسلاموالمسلمين صادقزاده، رئيس مرکز فعاليتهاي ديني شهرداري تهران برگرديم که در دوره قبلي مديريت شهري و حضور شهرداران اسبق تهران هم در همين مسئوليت حضور داشت. او در سال 94 و در همايش سراسري ائمه جماعات مساجد شهر تهران به بودجه 52ميلياردتوماني مستقيم شهرداري تهران براي کمک به مساجد خبر داد و در سخنانش گفته بود: «160 ميليارد تومان براي ساخت مساجد در نظر گرفته شده و بنا داريم در يک برنامه «يکساله» 400 مسجد در پايتخت بسازيم». رئيس مرکز فعاليتهاي ديني شهرداري تهران با اشاره به حمايتهاي شهردار تهران از اين مرکز گفته بود: «قاليباف به من گفته است که در حوزه مسجدسازي وارد نميشود و بر همين اساس اگر اشکال و خرابکاري وجود دارد از چشم قاليباف نبينيد». صادقزاده با بيان اينکه شهرداري در امر مسجدسازي زمين ميدهد و براي فونداسيون کمک ميکند، افزود: «مابقي پروژه مسجدسازي بايد با کمک مردم انجام شود». آخرين وضعيت قول شهرداري تهران براي ساخت مساجد را اگرچه شورا و شهرداري تهران رسانهاي نکردند، اما حالا حجتالاسلام صادقزاده اعلام کرده و گفته است: «از آن قول 400 مسجد حدود 70 مسجد ساخته شد، نزديک به 30 مسجد بالاي 80 درصد پيشرفت فيزيکي داشت، 25 مسجد بين 50 تا 80 درصد و عمليات عمراني 33 مسجد زير 50 درصد پيش رفته است. در ابتدا اين کار بر عهده مرکز فعاليتهاي ديني بود، اما مدتي بعد بر عهده معاونت فرهنگي- اجتماعي شهرداري قرار گرفت و مرکز هم در آن موقع يکي از اعضاي کميته ساخت مساجد بود». به نظر ميرسد رويکرد جديد حجتالاسلام صادقزاده، رئيس مرکز فعاليتهاي ديني شهرداري تهران در يادآوري تعهد شهرداري تهران به ساخت آن 400 مسجد به اين معني است که يا بياييد و قول ساخت مسجد را اجرا کنيد يا اعتبار ساخت را بدهيد تا خودمان اين پروژه را تمام کنيم و اين يعني تأکيد روي تعريف اعتباراتي جديد. چراکه اگر اعتباري از قول قبلي باقي مانده بود، آن مساجد حالا ساخته شده و در حال بهرهبرداري بودند. اين اعلام موضع رئيس مرکز فعاليتهاي ديني شهرداري تهران براي ساخت مساجد و تکميل پروژه متوقفمانده ساخت 400 مسجد محلي و 72 مسجد فرامحلي، در شرايطي است که از سالها قبل و در دوره مديريت شهري قبل و در اين سه سال و دوره مديريت جديد شهري، شهرداري و شوراي شهر تهران به دليل کمبود منابع مالي بسياري از پروژههاي زير 50 درصد پيشرفت را متوقف نگه داشته است. همه اينها در حالي است که مساجد فرامحلهاي که در مناطق مختلف شهري اتفاقا با اعتبارات قابل توجه ساخته شدهاند، اين روزها حداقل در بخشي از فضاي خود تبديل به مراکز تجاري و خدماتي شدهاند و تا حدي کارکرد مسجد و مرکز مذهبي و فرهنگي را از دست دادهاند. از اين نمونه مساجد که بخش زيادي از فضاي آنها به کار تجاري سپرده شده، ميتوان به مسجد ولنجک اشاره کرد؛ مسجدي که در فضاهاي جانبي آن بنگاه املاک، سوپرمارکت، درمانگاه، تهيه غذا و... فعاليت ميکنند و شهريور سال 96 هم «شرق» گزارشي درباره آن با اين تيتر منتشر کرد: «مسجد ولنجک يا پاساژ ولنجک». نمونههاي مشابه اين مسجد البته در نقاط ديگر تهران نيز قابل مشاهد است و همه اينها در حالي است که آيتالله مکارمشيرازي سال ٩١ در دورهاي که شروع چنين اقداماتي در مساجد بود، درباره اين اقدام از واژه «دستاندازي به مساجد» استفاده و صراحتا اعلام کرد اجاره بخشي از مسجد به عنوان کسب درآمد اشکال دارد و مردم را از اداره مساجد دور خواهد كرد. وي با بيان اينکه مساجد را بايد با کمک مردم اداره کرد، گفت: «برخي از اهالي مساجد از ما ميپرسند آيا ميشود زيرزمين مسجد را تبديل به آشپزخانه کرد و آن را اجاره داد يا اينکه از وسعت صحن مسجد براي ساخت مغازه استفاده کرد يا خير، که ما در پاسخ عنوان کرديم دستاندازي به مساجد براي انجام کارهاي اقتصادي خطرناک و حرام است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.