شوق مرگ
شرق: «ديروز كه خاك هنوز تر و تازه بود و خيس، مردي در برلين زندگي ميكرد كه خود را رمان ميناميد، به اين اميد كه اين اسم برايش موفقيت به همراه آورده و خوشبختش كند. مادر سالخوردهاش هزار كيلومتر دور از او و در جنوب غربي زندگي ميكرد و در هفته چندينبار و آخر هفتهها تقريبا هميشه به او تلفن ميزد تا بپرسد پس بالاخره كي سراغش ميآيد و كارش را يكسره ميكند. مادرش ديگر رغبتي به زندگي نداشت. رمان هرباره همراه با فين كوتاهي كه بهوضوح به گوش ميرسيد، ميخنديد و ميگفت كار به اين سادگيها هم كه مادرش تصور ميكند نيست». اين آغاز رماني است با عنوان «ابرها بزرگ بودند و سفيد بودند و در گذر» از ماتياس چوكه كه بهتازگي با ترجمه ناصر غياثي در نشر نو به چاپ رسيده است. چوكه در سال 1954 در بِرن سوئيس متولد شده و نبيره نويسنده آلماني هاينريش چوكه است. او در رشته تئاتر در زوريخ تحصيل كرده و پس از پايان تحصيلاتش با پتر تسادگ، كارگردان برجسته تئاتر آلمان، همكاري كرد. چوكه امروز بهعنوان نويسنده و فيلمساز شناخته ميشود و از سال 1980 در برلين زندگي ميكند. غياثي در بخشي از يادداشت ابتدايي كتاب، به اين نكته اشاره كرده كه اغلب منتقدان آلماني و سوئيسي معتقدند چوكه تمام نُرمها و مرزهاي فرمال سنتي ادبيات روايي را پشت سر ميگذارد و با طنز سياه گزندهاي جامعه مدرن امروز اروپا را به چالش ميكشد. ناصر غياثي پس از آنكه كار ترجمه اين رمان را به پايان ميرساند، از طريق ناشر آلماني كتاب با چوكه تماس ميگيرد و سؤالاتي كه هنگام ترجمه وجود داشته را با نويسنده اثر مطرح ميكند و بعد با توافق هر دو اين پرسش و پاسخها تنظيم ميشود و به شكل گفتوگويي ميان نويسنده و مترجم در پايان ترجمه فارسي كتاب به چاپ ميرسد. اين گفتوگو كه به شكل مؤخره به چاپ رسيده، از اين حيث كه نظر مترجم و نويسنده را درباره رمان بازتاب ميدهد، خواندني است. غياثي در جايي از اين گفتوگو درباره اين رمان نوشته: «من در اين كتاب داستان مردي را خواندهام كه زندگي كسالتباري دارد و مرگ احاطهاش كرده است و دائم با مرگ مواجه ميشود...»؛ چوكه نيز در پاسخ به غياثي نوشته: «اي داد، پس زمان خوشي را پشت سر نگذاشتهايد. شش ماه تمام يكنواختي و مرگ... اميد كه تكنيك مراقبهاي كارآمد را بلد باشيد تا به كمك آنها بتوانيد نفسي تازه كنيد. آن چيزي كه من در واقع ميخواستم بنويسم، كتابي بود درباره هزلي كه در بهاصطلاح يكنواختي و اشتياق به مرگ وجود دارد. ما اهالي اروپاي غربي بيشتر وقتمان را در آن صف انتظاري بهسر ميبريم كه شما آن را كسالتبار توصيف ميكنيد. گرچه ما نميخواهيم اين را بپذيريم و به خودمان تلقين ميكنيم كه يك زندگي دراماتيك پر از عشق و حسادت و مرگ داريم، پر از كار و موبينگ و مبارزه و دسيسه و موفقيت و شكست و نگراني و غيره؛ اما حقيقت اين نيست. ما از خواب بيدار ميشويم، ميرويم سر كار، كاري انجام ميدهيم كه دقيق نميدانيم چرا و به چه دليلي انجامش ميدهيم. برميگرديم به خانه، تلويزيون نگاه ميكنيم و الخ. و اين هست تا زماني كه بميريم و اين بود زندگي ما. ابرها... ميخواهد از اينها نام ببرد، ميخواهد درعينحال بيدار بماند، سبك باشد و اسفبار نيز، اندوهگين، نااميد نيز؛ طبيعتا اما همواره بهطرز عجيبي بشاش و بيش از همه حقيقي. آيا زندگي روزمره شما خيلي هيجانانگيزتر است؟». غياثي به نكات ديگري در رمان هم اشاره ميكند، از جمله به نوع خاصي از طنز يا آيروني كه در روايت داستان ديده ميشود. «ابرها بزرگ بودند و سفيد بودند و در گذر»، اولين اثري است كه از چوكه به فارسي منتشر ميشود. آنطوركه پيشتر هم اشاره شد، چوكه بهجز داستاننويسي دستي هم در تئاتر و سينما دارد. از او تاكنون 11 اثر روايي و هشت نمايشنامه منتشر شده و همچنين سه فيلم هم ساخته است. در بخشي ديگر از اين رمان ميخوانيم: «سرانجام آن روز فرارسيد. رمان و محبوبش خودشان را آماده كردند كه بروند پارسي را ببينند و بشنوند كه او چگونه بخشهايي از خاطرات آن كارگردانِ سابقا موفقي را روخواني ميكند كه در سالهاي گذشته همكاريهاي زيادي با پارسي داشت، موقع تمرين مايه عذابش ميشد و به او امر و نهي ميكرد، وسوسهاش ميكرد به جسارت در نمايش و نيز به بيشرميهايي كه او يعني كارگردان خودش هيچوقت شهامت امتحان يا حتي انجامشان را نداشت. وقتي توش و توان كارگردان رو به افول نهاد و ديگر نميخواست تن به هيستري پارسي بدهد، مثل بقيه از او روي برگرداند و وقتي ستارهاش رو به افول نهاد و شهرت و قدرتش در تئاتر از بين رفت، از كار دست كشيد و خودزندگينامهاش را نوشت».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.