2019، سال ناکاميهاي بنسلمان
توماس ليپمن. تحليلگر امور خاورميانه
صداي خوانندگان غربي از کاخ سلطنتي عربستان شنيده ميشود. در نقاط مختلف جامعه سنتي عربستان اصوات غريب و جديدي از موسيقي پخش ميشود. اما اين چهرهاي که محمد بنسلمانِ وليعهد ميخواهد از عربستان نشان دهد، واقعيت اين کشور نيست. با اينکه بنسلمان در اجراي اصلاحات و تغييرات اجتماعي داخلي تا حدي موفق بوده اما در بسياري حوزههاي کليديتر ناکام مانده است. وليعهد جوان عربستان نتوانسته است پيروزي قابل توجهي در برابر حوثيها در يمن بهدست آورد. محاصره و تحريم قطر از سوي عربستان در دو سال اخير، ديگر ناکامي محمد بنسلمان بود. رياض با همراهي مصر، امارات و بحرين نتوانست با محاصره و تحريم قطر، اين کشور را منزوي کند. يکي از شروط عربستان اين بود که پايگاه نظامي ترکيه در قطر تعطيل شود اما همکاري ترکيه و قطر نزديکتر از قبل شد. فشار بر سرمايهگذاران خارجي براي خروج از قطر از ديگر اهداف مهم عربستان بود اما سرمايهگذاري خارجي در اين کشور کوچک ثروتمند ادامه يافت.
وليعهد جوان براي جبران هزينههاي هنگفت داخلي و خارجي و انجام اصلاحات اقتصادي و اجتماعي مورد نظر خود، سهام آرامکو، بزرگترين شرکت توليد نفت جهان را در بورس عرضه کرد. اين اميدواري وجود دارد که در روزهاي اوليه عرضه سهام آرامکو حدود دو هزار ميليارد دلار به ارزش آن افزوده شود، اما نکته مهم اين است که عمده خريداران سهام آرامکو يا شهروندان عربستان یا ديگر کشورهاي عرب حاشيه خليج فارس هستند. سال 2019 در حالي آغاز ميشود که محمد بنسلمان بر اساس شواهد و گزارشهاي اطلاعاتي مظنون رديف اول قتل جمال خاشقجي، روزنامهنگار منتقد حکومت عربستان، در کنسولگري اين کشور در استانبول است. سياستهاي تهاجمي بنسلمان در سالي که روزهاي پاياني آن را سپري ميکنيم، تقريبا در همه جبههها شکست خورد. او اکنون اين شانس را دارد تا به دو بحران بزرگ خاتمه دهد و از رقمخوردن دو شکست پرهزينه در حوزه سياست خارجي جلوگيري کند: جنگ هوايي که يمن را نابوده کرده و بايکوت ناموفق قطر. پنج سال از زماني که عربستان با همراهي امارات متحده عربي وارد ميدان جنگ داخلي يمن شد، ميگذرد. نيروي هوايي پيشرفته آمريکايي عربستان در همه اين مدت به عمليات بمباران يمن ادامه ميداد و امارات هم با نيروي زميني خود در اين جنگ با عربستان همراهي ميکرد. در نتيجه اين عمليات، هزاران نفر کشته شدند و قحطي در فقيرترين کشور جهان عرب گسترش يافت. با وجود این، محمد بنسلمان و مقامهاي ارشد عربستان تا چندي قبل تأكيد داشتند براي جلوگيري از پيروزي حوثيها و استقرار دولت آنان در مرزهاي جنوبي خود، چارهاي جز ادامه عمليات ندارند. حوثيها همچنان صنعا، پايتخت يمن را در کنترل خود دارند و ميتوانند با موشک به مواضعي در داخل عربستان حمله کنند. در اين مدت سازمان ملل بارها تلاش کرد به درگيريها در يمن خاتمه دهد اما نتيجه چنداني از اين تلاشها حاصل نشده است. در ماه آگوست، امارات، عربستان را تنها گذاشت و اعلام کرد به مشارکت خود در اين جنگ پايان خواهد داد. ابوظبي در توجيه عقبنشيني از جنگ يمن گفت به حضور نيروهاي خود در داخل کشور براي مقابله با تهديدهاي احتمالي ايران نياز دارد. اما بسياري از تحليلگران تحولات منطقه اعتقاد دارند حاکمان عربستان سهم خود در اين جنگ را ادا کردند و ادامهدادن آن فرسايشي و پرهزينه خواهد بود.خروج امارات از اين ائتلاف اميدهاي محمد بنسلمان براي همراهي اين کشور با فشارهاي عربستان بر ايران را از بين برد. بنسلمان براي بلندپروازيهاي خود در منطقه و جهان نياز به همراهي محمد بن زايد، حاکم امارات، داشت. در ماه سپتامبر، دو تأسيسات نفتي مهم عربستان مورد حمله پهپادي و موشکي قرار گرفت و انگشت اتهام به سوي ايران نشانه رفت. اين حمله باعث شد توليد نفت عربستان به طور موقت به نصف کاهش يابد. ايالات متحده در واکنش اعلام کرد واحدهاي دفاع هوايي در اختيار عربستان قرار ميدهد اما دولت ترامپ هيچ اقدام مستقيمي عليه ايران انجام نداد. اين انفعال واشنگتن باعث شد عربستان که در جنگ يمن هم تنها مانده بود و ديگر نميتوانست به حمايت ايالات متحده دلگرم باشد، تصميم بگيرد مذاکره با حوثيها را جديتر از قبل دنبال کند تا هرچه زودتر به جنگ پرهزينه و فرسايشي يمن پايان دهد. محاصره دريايي، زميني و هوايي قطر با همراهي امارات، مصر و بحرين مانند جنگ يمن نتايجي مرگبار در پي نداشت اما اثرات گستردهاي در منطقه ايجاد کرد. اين اقدام باعث شد ترافيک هوايي، مشارکتهاي تجاري و زندگي شش خانواده سلطنتي در منطقه مختل شود و روز به روز انتقادها از محمد بنسلمان به دليل درپيشگرفتن سياستي غيرواقعبينانه و بينتيجه افزايش يابد. محمد بنسلمان و شرکايش توانايي قطر را ناديده گرفته بودند. اين کشور کوچک از ثروت عظيم گازي بهرهمند است و بهراحتي ميتوانست با مشارکت با غرب اثرات تحريم عربستان را کاهش دهد. رابطه حسنه قطر با ترکيه باعث شد منابع غذايي گسترده و بازار جديدي در اختيار دوحه قرار گيرد و رابطه دو کشور نهتنها محدود نشد، بلکه توسعه يافت. ايالات متحده نيز به دليل قرارداشتن بزرگترين پايگاه نظامي خود در خاورميانه در قطر حاضر به همراهي با عربستان در مقابله با اين کشور نشد. در ماه سپتامبر هم ملاقات دوستانه ترامپ و امير قطر در حاشيه مجمع عمومي سازمان ملل در عربستان اين واقعيت را نمايانتر کرد که واشنگتن حاضر نيست براي بهبود رابطه خود با رياض، دوحه را قرباني کند. اين موضوعات باعث شد عربستان هم براي پاياندادن به چالش قطر چراغ سبز نشان دهد تا بيش از اين هزينه سياستهاي نابخردانه محمد بنسلمان در منطقه را نپردازد. البته اين تحولات فرصتي طلايي را در اختيار عربستان قرار داد تا مانع از افزايش هزينههاي دو اشتباه بزرگ بنسلمان در يمن و قطر شود. منبع: Responsible statecraft
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.