رشد مغز کودکان با کتابخواني والدين براي آنها
آزاده سيدميرزاييجهقي. پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکي مدرس
يکي از راههاي توسعه زبان و مهارتهاي شفاهي در کودکان، کتابخواني والدين براي کودک است. کودکان از همان اوايل کودکي تا حدودي دستور زبان را نيز درک ميكنند و کمکم شروع به ساختن جملات ميكنند. معمولا کودکان در حدود دوسالگي جملاتي ساده در حدود دو کلمه بيان ميكنند. جملات کودکان سهساله حدود سه ونیم کلمه است و در کودکان چهارساله به پنج کلمه هم ميرسد. در چهارسالگي معمولا کودکان ميتوانند دو جمله را با کلمات ربطي به هم پيوند دهند و در پنجسالگي جملات بلندتر و پيچيدهتر را بیان ميكنند و قادرند جملات گذشته را نيز بسازند. افزايش توانايي درک دستور زبان در کودکان براي ورود به مرحله خواندن و درک مطلب اهميت زيادي دارد و خواندن کتاب براي کودکان سبب رشد درک دستور زبان ميشود. مشخص شده که خواندن کتاب حتي از پيش از دوران مهدکودک، تأثير زيادي بر توانايي پردازش داستانها به وسیله مغز کودکان دارد. در پژوهشي با تصويربرداري تشديد مغناطيسي عملکردي (fMRI)، فعاليت مغزي کودکان هنگام گوشدادن به داستانهاي مرتبط با سنشان از طريق هدفون ارزيابي شد. نتايج نشان داد که قرارگرفتن زياد کودکان در معرض کتابخواني در منزل، منجر به فعاليت نواحي خاصي از مغز ميشود که با پردازش معنايي مرتبطاند و وجود اين نواحي براي زبان شفاهي و خواندن حياتي هستند. همچنين تحليل نواحي مغزي مرتبط با تخيل ذهني، نشان داد که تجسمسازي، نقش کليدي در آمادگي کودکان براي خواندن ايفا ميکند و به آنها امکان مجسمکردن داستان را ميدهد؛ بنابراین خواندن کتابهاي تصويردار نيز مهم است؛ بنابراين کتابخواني براي رشد مغز و مهارتهاي زباني در کودکان، تأثير بسزايي دارد؛ پس لازم است:
- براي کودکان خود هر روز کتاب بخوانيد: کتابخواندن را بخشي از روال زندگي خود قبل از خواب يا فعاليتي بعد از شام يا راهي سرگرمکننده براي صرف عصرانه در کنار هم قرار دهيد و آن را به فعاليتي لذتبخش و مفرح براي خود و کودکان تبديل کنيد. اگر زمانهاي کتابخواندن را با بازي، شادي، نمايش و دیگر فعاليتهاي لذتبخش پيوند دهيد، کودکان به کتابخواندن علاقهمند شده و بيشتر لذت خواهند برد. - از تکنيکهاي قبل از خواندن استفاده کنيد. قبل از خواندن کتاب، ابتدا جلد و تصاوير کتاب را به کودک نشان دهيد و از او بخواهيد که با ديدن تصاوير کتاب به پيشبيني موضوع و محتواي داستان بپردازد. - با هم کتاب بخوانيد و درباره آنها گفتوگو کنيد: لازم است که کودک و والدين در کنار هم نشسته و کتاب را طوري در دست بگيرند که هر دو بر آن مسلط باشند. هر صفحه از کتاب را با دقت بخوانيد و درباره تصاوير، نوع اشکال، اعداد، حروف و در پايان هر کتاب يا هر داستان، درباره داستان و آنچه اتفاق افتاده، با کودک گفتوگو کنيد؛ مثلا از او بپرسيد از اين داستان چه چيزي آموخته؟ نظر او درباره شخصيتهاي داستان چيست؟ و... . به کودک اجازه دهيد داستان را به زبان خودش بازگو کند. - با کودکان درباره محتواي کتاب بازي کنيد. از کودک بخواهيد تا درباره داستان و کتاب خواندهشده يک بازي طراحي کند؛ مثلا نمايشنامهاي با شخصيتهاي داستان که اين امر ميتواند به افزايش درک مطلبخواندن کمک کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.