|

چرايي افزايش گرايش جوانان به مُد کريسمس

ستاره جاويد

مد کريسمس در دي‌ماه، چند سالي است که نه‌تنها ترند جهان بلکه ترند ايران هم شده است. تمايل جوانان به جشن سال نوي ميلادي و افزايش گرايش آنان به خريد نمادهاي کريسمس، در يک دهه اخير ترند جامعه ايرانيان و يکي از اخبار مهم خبرگزاري‌ها و رسانه‌ها بوده است. قضاوت درباره افزايش اين گرايش، هدف اين مقاله نيست، بلکه هدف واکاوي و بازتاب چرايي گرايش جامعه به مد رايج کريسمس و رويدادهايي است که به‌نوعي به يک دین اختصاص ندارد و به جشني فراسرزميني و فرادینی تبديل شده است. آمار مالي دقيق و موثقي از ميزان گردش مالي کريسمس و مد رايج آن از اواسط آذر تا پايان دي‌، در دست نيست؛ اما خبرگزاري فرانسه در آماري غيررسمي که مبتني بر پژوهش‌هاي ميداني بوده، ميزان گردش مالي اين رويداد را در ايران و به‌خصوص در تهران، بازاري بالغ بر 21 ميليارد تومان تخمين زده است که بر اساس جمعيت مسيحيان و جمعيت ارامنه ايران، اين گردش مالي هنگفت نمي‌تواند فقط به جامعه مسيحيان ايران اختصاص داشته باشد.

تأثير اقتصادي کريسمس تحليلگران اقتصادي به «شرق» مي‌گويند فراتر از دلايل سياسي و اجتماعي، يکي از علت‌هاي گرايش جامعه جهاني به مد کريسمس و فراسرزميني‌ديدن اين عيد، تأثيرات اقتصادي اين رويداد عظيم جهاني است. تعطيلات کريسمس يکي از مهم‌ترين وزنه‌هاي تأثيرگذار و شاخص‌هاي اصلي بر بازار خرده‌فروشي است. خرده‌فروشان در سراسر جهان تلاش مي‌کنند به بهانه اين عيد و جشن جهاني، تا مي‌توانند بفروشند و بر رونق اقتصادي کسب‌و‌کار خود که در قياس با عمده‌فروشي آسيب‌پذيرتر است، بيفزايند؛ چرا‌که گردش مالي در اين مدت کوتاه بسيار چشمگير است. به گزارش «شرق»، عمده‌ترين گردش مالي اين رويداد نصيب کشور چين است. کشوري که بازار عمده‌فروشي و خرده‌فروشي محصولات کريسمس و حتي رويدادي مثل ولنتاين را در اختيار دارد و بيشتر کاسبان محلي از اقصی نقاط دنيا براي رويدادهاي ملي و فراملي، از اين کشور واردات هنگفتي را انجام مي‌دهند. حتي عروسک‌هاي ملي و نمادهاي عشق و سال نو در هر کشوري که مختص آيين همان کشور است، مزين به برچسب«ساخت چين» (Made in China)، به کشورهاوارد مي‌شود. جوانان دنبال شادي هستند به گفته کاسبان محلي در خيابان‌ ميرزاي‌ شيرازي، بسياري از خريداران محصولات کريسمس در تهران، غيرمسيحيان و جوانان ايراني هستند. علي يکي از کاسبان مي‌گويد: در اين شب‌ها، ما ديگر به گردش مالي اين رخداد فکر نمي‌کنيم، بلکه شاد‌بودن مردم و بهانه‌هاي کوچکي که براي شادي ايجاد مي‌کنند، از اهميت بيشتري برخوردار است؛ به‌خصوص امسال که مردم استرس زيادي را تحمل کردند و با مشکلات متعددي درگيرند و متأسفانه جامعه ما از نشاط دور شده است. آلن يکي ديگر از کاسبان محله ميرزای شیرازی مي‌گويد: به اعتقاد من، تنها دليلي که بيشتر مسلمانان براي کريسمس خريد مي‌کنند، شادبودن است. شادي براي همه جذاب است و عيد کريسمس هم يکي از فرصت‌هايي است که تهراني‌ها براي شاد‌بودن استفاده مي‌کنند. البته امسال به دليل بحران اقتصادي و گران‌شدن ارز، کاسبان خيابان ميرزای‌شيرازي در قياس با سال‌هاي گذشته، فروش کمتري داشتند. حتي ما که هر سال براي اين روزها سعي مي‌کرديم محصولات متفاوت و خاصي را به کشور وارد کنيم، به دليل مشکلات اقتصادي و نوسانات ارز، قدرت مانور کمتري داشتيم. سارا مشغول خريد در يکي از فروشگاه‌هاي مختص تزيينات کريسمس در خيابان ميرزاي‌شيرازي است. او به «شرق» مي‌گويد: مسلمان هستم؛ اما هر سال در جشن سال نوي ميلادي به اينجا مي‌آيم و سعي مي‌کنم سال نو ميلادي را در کنار خانواده جشن بگيرم؛ چون هم‌زمان با شادي که در سراسر جهان براي سال نو هست، من هم در درونم حس خوبي دارم. ضمن اينکه اين شب‌ها هم‌زمان است با ميلاد مادرم؛ بنابراين سعي مي‌کنم هم براي مادرم و هم پابه‌پاي مردم در دنيا، شاد باشم. با اينکه هيچ‌وقت پيش نيامده در مراسم مسيحيان شرکت کنم، دوست دارم مراتب قدرداني خودم را به مادرم که در شب توليد مسيح به دنيا آمده است، نشان دهم. مسيحيان تهران معتقد هستند مسيح تداعي‌گر عشق و زندگي تازه است. شايد يکي از دلايلي که جامعه ايراني به مد کريسمس گرايش بالايي نشان مي‌دهد، آرامشي است که در کنه اين عيد نهفته است و با فرهنگي ملي و آييني ايرانيان همخواني دارد. عيد کريسمس بلافاصله بعد از جشن يلداي ايرانيان مي‌آيد؛ جشني که قدمت چند هزارساله دارد و گفته مي‌شود خاستگاه کريسمس بوده است. جامعه‌شناسان و فعالان اقتصادي از سال‌ها پيش گفته‌اند محبوبيت جشن کريسمس در ميان ايرانيان غيرمسيحي رو به فزوني است. خبرگزاري فارس در گزارشي اعلام کرده است: «بر اساس يک تحقيق، ۹۰ درصد خريداران کاج کريسمس، مسيحي نيستند و گفته مي‌شود در روزهاي گذشته حدود شش ميليارد تومان درخت‌ کاج در تهران به فروش رفته است». فارس از خريد و فروش درخت کريسمس در تهران با عنوان «تجارتي پرسود» ياد کرده و ريشه اين ترند‌شدن را در فعاليت سلبريتي‌ها خلاصه کرده است. استناد به سلبريتي‌هاسطحي‌نگرانه است اينکه گفته مي‌شود علت گرايش جوانان به مد کريسمس، عکس‌هاي يادگاري سلبريتي‌ها با درخت کريسمس است، نوعي نگرش سطحي‌نگرانه و قشري است؛ چراکه به گفته تحليلگران اجتماعي، سلبريتي‌ها بخش کوچکي از جامعه ايراني هستند و خود سوار بر اين موج شده‌اند و نمي‌توانند درباره عيد کريسمس ترندساز يا جريان‌ساز باشند. گرايش جوانان به مد کريسمس را بايد در ريشه‌هاي اجتماعي ديگري جست‌وجو کرد که در کوتاه‌مدت به وجود نيامده‌اند، بلکه ريشه در سال‌ها و دهه‌هاي اخير تحولات اجتماعی ايران دارد. خبرگزاري فارس چند روز پيش در گزارشي کوتاه، علت اصلي گرايش جوانان به کريسمس را به سلبريتي‌ها منتسب کرد و نوشت: «عکس‌هاي يادگاري سلبريتي‌ها با کاج‌هاي کريسمس و تبريک آغاز سال نوي ميلادي باعث شده که آنچنان فرهنگ آغاز سال نوي ميلادي در سال‌هاي اخير جان بگيرد که فروش درخت کاج کريسمس تبديل به يک تجارت جديد و پرسود شود». اين در حالي است که سلبريتي‌ها، خود بخشي از موج ايجادشده هستند نه سرچشمه آن، چراکه گردش مالي کريسمس و آمار بالاي فروش درخت کريسمس، جنبشي جهاني است و از اختيار سلبريتي‌ها که جمعيت بسيار کوچکي از اين جامعه جهاني را تشکيل مي‌دهند، خارج است. به من آرامش مي‌دهد مريم مقابل کليساي کريمخان ايستاده و منتظر دوستش است که با هم وارد کليسا شوند. او مي‌گويد کريسمس به من آرامش مي‌دهد. ما نمي‌توانيم هر ساعت از روز که نياز به کسب آرامش داريم و در هياهوي خيابان‌ها درگير مشکلاتمان هستيم، در بناهاي ديني خودمان که مساجد هستند وارد شويم و نيايش کنيم. مساجد فقط در تايم اذان ظهر و مغرب باز هستند. به نظر من، دردسترس‌بودن نمادها و اماکن مذهبي يکي از دلايل گرايش اصلي جوانان ما به جشن مسيحيان است. تبليغات بالاي سازمان‌هاي دين مسيحيت به گزارش بخش فارسي دويچه‌وله، کاج‌هاي کريسمس از سوي فروشندگان اينترنتي به طور متوسط ميان ۱۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان به فروش مي‌رسند. برخي خبرها حاکي از فروش کاج‌هاي يک تا پنج‌ميليوني است. سازمان بين‌المللي مسيحي «درهاي باز» (Open Doors) جمعيت مسيحيان ايران را ۴۷۵ هزار نفر تخمين مي‌زند. خبرگزاري فارس در گزارش خود نوشته است: «جمعيت ارامنه ايران بين ۸۰ تا ۱۲۰ هزار نفر است و به نظر نمي‌رسد اين گردش مالي چندميلياردي فروش کاج کريسمس در ايران تنها مختص به جمعيت ارامنه و ديگر فرق مسيحي که جمعيت انگشت‌شماري نسبت به ارامنه دارند، محدود شود». حسيني، مبلغ ديني و کارشناس مذهبي، به «شرق» مي‌گويد: يکي از دلايل رونق کريسمس در کشورهاي مسلمان، تبليغات عظيمي است که سازمان‌ها و نهادهاي مسيحي، به‌ويژه کاتوليک‌ها براي جذب هوادار انجام مي‌دهند. چهره لطيف و عاري از جنگ و خشونت که توسط مبلغان مذهبي دين مسيحيت براي جوانان در سراسر جهان ترسيم مي‌شود و از طريق رسانه‌هاي جمعي و ابررسانه‌ها و حتي شبکه‌هاي اجتماعي در ميان جوانان جهان منتشر مي‌شود، تأثير بالايي در ميزان ترند‌شدن مد کريسمس داشته است. نکته مهمي که مبلغان دين اسلام از آن غافل بوده‌اند، تلاش براي ترسيم يک منظره سعادت و شادکامي از دين در مقابل ديدگان جواناني است که براي يافتن هويت، به تبليغات متعدد واکنش نشان مي‌دهند. از سوي ديگر رشد فرقه‌هاي انحرافي نظير داعش و گروهک‌هاي تروريستي در نقاط مختلف جهان، به‌خصوص خاورميانه که بيشترين جمعيت مسلمان‌نشين را در دل خود دارد، سبب نوعي اسلام‌هراسي در ميان کشورهاي غيرمسلمان و دوري آنان از اين دين شده است. درحالي‌که هيچ‌یک از فعاليت‌هاي بنيادگرايان و فرقه‌هاي افراطي که داعيه مسلمان‌بودن دارند، در چارچوب‌هاي شرعي دين مبين اسلام نمي‌گنجند. کريسمس و ميترائيسم دويچه‌وله مي‌گويد در آلمان روز تولد عيسي مسيح، پيامبر مسيحيان را ۲۴ دسامبر تعيين کرده‌اند. برخي از پژوهشگران ريشه‌هاي کريسمس را با آيين ميترائيسم در ايران باستان يکي دانسته‌اند و معتقدند که پيشينيان، کريسمس را از يلدا گرفته‌اند. اين آيين اما در دوره پيش از مسيحيت در امپراتوري رم باستان رواج يافته بود. معابد ميترا در رم شاهد حضور فعال آنها در گذشته‌هاي دور است. اما به گفته خبرگزاري فارس، «برخي از مسيحيان ايران کريسمس را در روز ۲۵ دسامبر جشن مي‌گيرند و سال نو را در اول ژانويه، اما ارامنه، کريسمس را به طور هم‌زمان با عيد تجلي مسيح در ششم ژانويه جشن مي‌گيرند». بـه گـــزارش «شـــرق»، واکــــاوي آسيب‌شناسي‌هاي اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي و سپس دلايل ديني و مذهبي، به خوبي اين مسئله اساسي را عريان مي‌کند که جامعه جوان ايراني، در تلاش است فراتر از تنش‌هاي سياسي و اقتصادي، خود را بازآفريني کند و در مسير اين بازآفريني، سعي دارد از نگرش‌هاي صرفا سياسي فاصله گرفته و حس‌وحال تازه‌اي به پيکر نحيف اقتصاد خرد در بدنه اقتصادي کشور بدمد. اين جامعه در اين پوست‌اندازي به هر بهانه‌اي که در مسير خود داشته باشد دست مي‌اندازد و نگاه اقتصادي را دنبال مي‌کند تا نگاه مذهبي و تبليغات براي دگرديسي ديني. مد کريسمس همانند مد رايج نوروز باستاني در ايران و کشورهاي فارسي‌زبان، بهانه کوتاه‌مدتي است که بنگاه‌هاي اقتصادي خرد و خرده‌فروشي‌ها مي‌توانند براي فروش خيز بردارند و جان تازه‌اي به اقتصاد آسيب‌پذير و شکننده خود، به‌خصوص در سايه اين تورم کمرشکن، بدمند. اگر ترند‌شدن مد کريسمس آزاردهنده شده است، به نظر مي‌رسد که مبادي ورودي کشور بايد کنترل شوند که به‌جاي واردات کالاهاي بنجل چيني و موج‌سواري اقتصاد چين در ايران و بسياري از کشورهاي ديگر، دست‌کم توليدکنندگان اسباب‌بازي و البسه اعياد مذهبي در کشور بتوانند از اين بازار کوتاه‌مدت کمتر از يک ماه، تکاني به اقتصاد خودشان بدهند و توليد در کشور تکاپويي داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.