معمای فیروزجا پیچیدهتر شد
تولد «ملایی» جدید در شطرنج
شرق: تبعات منفی جدایی علیرضا فیروزجا از تیم ملی شطرنج، زودتر از آنچه که همه فکرش را بکنند، ورزش کشور را با چالش مواجه کرد. شطرنج ایران که در چندسال اخیر با درخشش استعدادهای نوظهورش، جایگاه خود را از رده پنجاهم به بیستم جهان ارتقا داده بود، با خداحافظی این شطرنجباز نابغه، رتبه قابل اعتنای خود را از دست داد. تصمیم فیروزجا مبنیبر مسابقهدادن او زیر پرچم فدراسیون جهانی شطرنج (فیده)، دلیلی است که باعث شده تا تیم ملی ایران با سقوط فاحشی روبهرو شود و از رده 20 به 29 تنزل پیدا کند. دومین سوپراستادبزرگ شطرنج دنیا در رنکینگ ماه گذشته فیده ۹ پله صعود داشت و بالاتر از دیگر ایرانیان در ردهبندی انفرادی به رده ۲۸ رسید. اما ادامه فعالیتهای او با پرچمی غیر از ایران، تمام امتیازات و تأثیرگذاریهایش را از رنکینگ تیمی کشورمان سلب کرد و همین مسئله سقوطی اینچنینی را موجب شده است. این شطرنجباز 16 ساله بعد از اینکه شورای برونمرزی وزارت ورزش و جوانان با اعزام تیم ملی شطرنج مردان به رقابتهای سریع و برقآسای قهرمانی جهان 2019 روسیه مخالفت کرد، در اقدامی ناگهانی اعلام کرد که میخواهد با پرچم فیده مسابقه دهد. دلیل مخالفت وزارت ورزش و جوانان با این اعزام، حضور پرشمار بازیکنان اسرائیل در این مسابقات بود. عدم تقابل ورزشکاران ایرانی با نمایندههای اسرائیل در شرایطی ورزش ایران را در سطح بینالمللی با مشکلات جدی روبهرو کرده که مسئولان وزارت ورزش چارهای جز عدم اعزام تیمهای ملی به مسابقاتی که احتمال همقرعهشدن نمایندههای ایران با اسرائیل وجود دارد، ندارند. با توجه به اینکه تیم ملی شطرنج اسرائیل در ردهبندی جهانی درحالحاضر در جایگاه پانزدهم قرار دارد و ایران نیز با احتساب جایگاه بیستم در چندقدمی این تیم قرار داشت، شطرنجبازان کشورمان در صورت شرکت در رقابتهای جهانی، بهطورقطع با نمایندگان این کشور روبهرو میشدند. با همه اینها باید گفت که رنکینگ فیروزجا تأثیر زیادی در جایگاه بیستمی ایران داشت. او که همین چندماه پیش بهعنوان اولین ایرانی با عبورکردن از ریتینگ ۲۷۰۰ موفق به کسب عنوان سوپراستادبزرگی شد، در رنکینگ یک ماه پیش فیده با ۲۷۲۰ واحد ریتینگ بیشترین سهم را در ارتقای جایگاه تیمی ایران داشت. شطرنجباز عنواندار جهان و آسیا در حالی با رفتن زیر پرچم فیده مسیر جدیدی را برای رسیدن به اهداف قهرمانی خود ترسیم کرده که شوک بزرگی را به ورزش کشور وارد کرده است. این برای دومینبار در چند ماه اخیر است که ورزشکاران ایرانی در اعتراض به سیاست عدم تقابل با نمایندههای اسرائیل حاضر به مهاجرت و تغییر تابعیت میشوند. پیش از این سعید ملایی، قهرمان جودوی جهان، در واکنش به این موضوع از تیم ملی ایران کنارهگیری کرد و تابعیت مغولستان را گرفت. در پی علنیشدن دلیل تغییر تابعیت ملایی، فدراسیون جهانی جودو، فدراسیون جودوی ایران را از انجام هرگونه فعالیت بینالمللی تعلیق کرده است. در مورد علیرضا فیروزجا باید به این نکته اشاره کرد که پیش از جنجالهای عدم اعزام تیم ملی شطرنج مردان به مسابقات جهانی روسیه، زمزمههای تغییر تابعیت او شنیده میشد. این شطرنجباز مازنی بهخاطر هوش سرشاری که دارد، چند ماه پیش با پیشنهاد خوبی از طرف یکی از تیمهای باشگاهی فرانسه، مواجه شد و تصمیم به مهاجرت گرفت. فرانسویها در حالی برای بهخدمتگرفتن نابغه شطرنج ایران، همهجوره امکانات را برای او مهیا کردند که او به همراه خانوادهاش به این کشور رفت. فیروزجا بعد از گذشت سه ماه از حضورش در فرانسه، اقامت این کشور اروپایی را گرفته است. به گفته مهرداد پهلوانزاده، رئیس فدراسیون شطرنج، فیروزجا به دلیل سن پایین و مسیر رو به رشدی که دارد، حتی این امکان را دارد که بتواند تابعیت آمریکا را هم بگیرد. حضور علیرضا فیروزجا با پرچم فیده در رقابتهای جهانی 2019 روسیه که هماکنون در جریان است، بازتاب گستردهای را هم در رسانههای خارجی به دنبال داشت. روزنامه معتبر ایندیپندنت نیز روز گذشته در گزارشی به حواشی این موضوع پرداخت و مدعی شد که فیروزجا در اقدامی مشابه سعید ملایی بهخاطر مخالفت با سیاست عدم رویارویی شطرنجبازان ایرانی با اسرائیلیها این تصمیم را گرفته است. نایجا شورت، نایبرئیس فدراسیون جهانی شطرنج نیز در اظهارنظری گفته است که وضعیت حالحاضر شطرنج ایران قابل تحمل نیست. اقدام ناگهانی فیروزجا برای مسابقهدادن با پرچم فیده باعث شد تا فدراسیون شطرنج با ارسال ایمیلی به فدراسیون جهانی این رشته اعتراض خود را نسبت به این موضوع اعلام کند؛ اعتراضی که البته تاکنون بیپاسخ مانده است. پهلوانزاده دراینباره به «شرق» میگوید: «فیروزجا به من گفت قصد شرکت در این مسابقات را دارد که من مخالفت خود را در این زمینه اعلام کردم و گفتم فدراسیون اجازه چنین کاری را به او نمیدهد، اما او گفت که قصد دارد با پرچم فیده در این مسابقات شرکت کند. درحالحاضر او اقامت فرانسه را دارد و ممکن است تغییر تابعیت او حتی برای آمریکا نیز باشد و بخواهد زیر پرچم فرانسه یا آمریکا در مسابقات شرکت کند، اما در شرایط کنونی از نظر قانونی تغییر پرچم برای فیروزجا وجود ندارد. اگر بازیکنی به مدت دو سال مقیم کشوری باشد و فدراسیون آن کشور درخواست دهد که آن بازیکن میتواند زیر پرچم آن کشور در مسابقات شرکت کند، در این صورت مشکلی برای تغییر تابعیت ورزشکار وجود ندارد. ما منتظر جواب ایمیل فیده بودیم، اما رسما هیچ جوابی ندادند. این به این معنی است که فیده مخالفتی با حضور اینچنینی فیروزجا در مسابقات ندارد. البته من یک تماس اینترنتی با یکی از مسئولان فدراسیون جهانی داشتم که آن شخص به من گفت بیشتر اعضای هیئترئیسه فدراسیون جهانی موافق حضور علیرضا در مسابقات با پرچم فیده بودهاند. برای فدراسیون جهانی مهم است که مسابقات را با حضور چهرههای شاخص برگزار کنند. برای همین چنین رأیی را دادهاند». با همه این اتفاقات، اگرچه بازگشت دوباره فیروزجا به تیم ملی شطرنج ایران کمرنگ به نظر میرسد، اما پهلوانزاده باز هم امیدوار به بازگشت این نوجوان است: «من هنوز امیدوارم که علیرضا برگردد. من در این چند روز با پدر علیرضا حرف میزدم، چون خودش مشغول تمرین بود. از طرفی علیرضا بچه است و سن کمی دارد. نمیتواند فعلا تصمیمی بگیرد. او عاشق بازیکردن است و فقط به مسابقه فکر میکند. خانواده علیرضا سنتی و مذهبی هستند و به ایران تعلقخاطر دارند. انشاءالله سر فرصت تصمیم درست را بعد از این مسابقات خواهند گرفت. واقعا حیف است. علیرضا یک استثناست. ما باید این بچهها را حفظ کنیم. خیلی طول میکشد تا ما چنین استعدادهایی را کشف کنیم». اگر تا پیش از این خطر تعلیق در رشتههایی مثل کشتی، و جودو، ورزش ایران را تهدید میکرد، حالا باید شطرنج را هم به آن اضافه کرد. اسرائیلیها در چندسال اخیر پیشرفت خوبی در این رشته داشتهاند و هر روز به تعداد نمایندههای آنها در رقابتهای بینالمللی اضافه شده است، طوری که حضور بیشمار آنها در مسابقات جهانی باعث شده تا بازیکنان کشورمان هم در مصاف با آنها دچار گمراهی شوند. شطرنجبازان نیز مثل سایر ورزشکاران هر زمان که با قرعه اسرائیل مواجه شدهاند، از رویارویی با نماینده اسرائیل ممانعت کردهاند، اما هفته پیش در تورنمنت شطرنج «سیتخس» اسپانیا اتفاقی عجیب برای نمایندههای ایران رخ داد که پای اعتراض مجلسیها هم به آن باز شد. محمدامین طباطبایی و پرهام مقصودلو که با هزینه شخصی و بدون مربی و سرپرست در این مسابقات شرکت کرده بودند، هر دو با دو شطرنجباز از اسرائیل مسابقه دادند، بیآنکه اطلاعی از ملیت این بازیکنان داشته باشند. در رقابتهای شطرنج خبری از پرچم یا نام کشور حریف نیست و دیدارها به فاصله زمانی بسیار کوتاهی پشتسرهم برگزار میشوند. حتی به میز برگزاری مسابقه نیز لیبل و نامونشان شطرنجبازان وصل نمیشود و تنها نکتهای که در برگزاری این مسابقات اولویت دارد، زمان است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.