|

به سوي رابطه استراتژيک

احمد وخشيته- استاديار دانشگاه دوستي ملل روسيه

ايران و روسيه در تاريخ ۵۱۷‌ساله روابط خويش، فراز‌و‌نشيب‌هاي فراواني را از سر گذرانده و در‌اين‌ميان همواره عينک افراط و تفريط بر چشم تحليلگران روابط دو کشور سنگيني کرده است.
تحليل تاريخ روابط دو کشور مجال بسياري طلب مي‌کند که در حوصله اين مطلب نيست و از‌اين‌رو به طور مشخص به بررسي روابط تهران و مسکو در دولت تدبير و اميد مي‌پردازم.
حسن روحاني در شرايطي سکان رياست‌جمهوري را به دست گرفته بود که تحريم‌هاي آمريکا ايران را در مسير سختي قرار داده بود و چندين قطع‌نامه عليه ايران در شوراي امنيت سازمان ملل به تصويب رسيده بود.
موضوعي که بر روابط ايران و روسيه نيز سايه انداخته بود و به دنبال آن بسياري از قراردادها به حالت تعليق در‌آمده بود؛ از‌جمله ارسال اس-۳۰۰ به ايران است.
در‌اين‌ميان سجادي، سفير وقت، تلاش بسياري براي ارتقای روابط تجاري دو کشور انجام داد؛ اما بايد بپذيريم که وقتي تحريم‌هايي در سازمان ملل متحد تصويب مي‌شود، همه ملزم به اجراي آن هستند و در‌اين‌ميان، روس‌ها نيز مانند ديگر کشورها بر روي کره زمين زندگي مي‌کردند.
چند ماه پس از روي‌کار‌آمدن دکتر روحاني، سنايي به‌عنوان سفير ايران در روسيه انتخاب شد؛ سفيري که اگرچه کارمند وزارت خارجه نبود؛ اما مديرگروه روسيه دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران بود. به نظر مي‌رسد در دوران او که شش سال طول کشيد و پس از انقلاب بي‌سابقه بود، تمرکز بر گسترش روابط علمي ميان دانشگاه‌ها و نخبگان دو کشور قرار گرفته بود و تعاملات خوبي ميان انديشمندان دو کشور برقرار شد.
با تصويب برجام، نگاه دولت تدبير و اميد به سمت آمريکا و اتحاديه اروپا بيشتر معطوف شد و شايد به همين دلیل است که در دو سال نخست روي‌کار‌آمدن دولت روحاني، تراز اقتصادي سير نزولي گرفت؛ اما در‌اين‌ميان آغاز همکاري‌هاي دو کشور در موضوع بحران سوريه به موجب سفر سردار قاسم سليماني به مسکو و ديدار با پوتين، روابط دو کشور را وارد عرصه جديدی کرد.
در سال‌هاي گذشته، رؤساي جمهور دو کشور ديدار‌هاي دوجانبه بسياري در حاشيه اجلاس‌هاي چندجانبه داشتند؛ اما چه مي‌شود که روابط اقتصادي دو کشور در نقطه طلايي خود به کمي پيش‌تر از دوران احمدي‌نژاد مي‌رسد؛ در‌حالي‌که لغو تحريم‌ها فضاي ويژه‌اي براي گسترش روابط پديد آورده بود.
به نظر مي‌رسد در شش سال اخير، نگاه دولت به روابط مدل بالا به پايين است؛ به این معنا که رؤساي جمهور يا وزرا با يکديگر ديدار مي‌کنند و درباره گسترش روابط اقتصادي ‌‌گفت‌وگو مي‌کنند؛ اما چه کسي بايد آن را به منصه ظهور برساند؟
اين در حالي است که لازمه تحقق اين موضوع را بايد در فرهنگ جست‌وجو کرد. هنگامي که ديپلماسي فرهنگي در روابط دو کشور به نقطه طلايي برسد، مردم دو کشور شناخت مناسبي از يکديگر پيدا مي‌کنند و ذهنيت‌هاي غلط خود را از دست مي‌دهند و ساده‌ترين اتفاق رشد توريسم ميان دو کشور است؛ موضوعي که آرام‌آرام تجارت خرد را با خود به ارمغان مي‌آورد و هم‌گرايي دو کشور را بيش از گذشته مي‌کند.
با خروج آمريکا از برجام و بازي‌هاي اتحاديه اروپا، نگاه دولت به سوي روسيه سنگيني کرد و مسکو را شريک و دوست مطمئن خود دانست.
در اين فضا، نهايتا دوران سفارت مهدي سنايي پس از شش سال به پايان رسيد و کاظم جلالي که کارمند وزارت خارجه است و سال‌ها به‌عنوان نماينده مردم در کمسيون امنيت ملي مجلس حضور داشته، به سفارت ايران رسيد؛ ديپلماتي که در بدو ورود به مسکو روابط دو کشور را مطلوب دانست؛ اما تأکيد کرد که از ظرفيت‌هاي بالقوه اقتصادي استفاده نشده است.
به نظر مي‌رسد با انتخاب کاظم جلالي که سياست‌مداري شناخته‌شده در حاکميت به‌عنوان سفير فوق‌العاده و تام‌الاختيار جمهوري اسلامي ايران در فدراسيون روسيه است، اين موضوع را نشان مي‌دهد که تهران مي‌خواهد فصل جديدي از روابط را با مسکو آغاز کند و در مسير استراتژيک‌شدن روابط گام بردارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.