خيالپردازي اصولگرايان
مهرشاد ايماني: جبهه اصلاحات روزهاي سختي را ميگذراند و شرايط مبهمي را در انتخابات مجلس پيشروي خود ميبيند. از يک سو نيروهاي شاخص اين جبهه به ميدان نيامدهاند يا نتوانستهاند به ميدان بيايند و از سوي ديگر همين ميزان باقيمانده از نامزدهاي جبهه اصلاحات هم در مرحله نظارت هيئتهاي اجرائي توسط دولت رد صلاحيت شدند و اين احتمال داده ميشود که تعدادي ديگر از آنها هم توسط شوراي نگهبان رد صلاحيت شوند. علاوه بر همه اينها سرمايه اجتماعي اصلاحطلبان نیز مانند گذشته نيست و نوع عملکرد دولت و فراکسيون اميد در مجلس انتقادهايي را ايجاد کرده که جبهه اصلاحات نميتواند بر عنصر چانهزنيحساب باز کند. در چنين فضايي نيروهاي اصولگرا خود را از پيش برنده انتخابات ميدانند و چنين القا ميکنند که رأي منتقدان جبهه اصلاحات به سبد جبهه اصولگرايي ريخته ميشود و آنها در اين حالت برنده قاطع انتخابات ميشوند؛ برای مثال چندی پیش غلامعلی حدادعادل گفته بود اصولگرایان تلاش میکنند آرای خاکستری را هم جذب کنند. در بیان این گزاره به اين موضوع توجه نمیشود که پايگاه رأي اصلاحطلبي و آرای خاکستری با مطالبات خاص خود در سالهای
92، 94 و 96 به حسن روحاني و نمايندگان اصلاحطلب مجلس رأي دادهاند و بيترديد خواستههاي آنها با هيچ پيوستي به گفتمان اصولگرايي نميچسبد؛ براي مثال اگر رأيدهندگان به جبهه اصلاحات، خواستار ورود زنان به ورزشگاه بودند يا ميگفتند حصر بايد رفع شود و در پي محققنشدن چنين خواستههايي از روحاني و نمايندگان اصلاحطلب گلايه دارند، به جبهه اصولگرايي که اساسا مخالف رفتن زنان به ورزشگاه هستند يا حصر را امري درست ميدانند، رأي نميدهند و اگر سرمايه اجتماعي اصلاحطلبان از جبهه خود نااميد شوند، به سمت دوري از انتخابات و نه انتخاب اصولگرايان کشيده ميشوند. از سوي ديگر به نظر ميرسد اصولگرايان برد خود را در ضعف اصلاحطلبان ميدانند، زيرا خود نيز بهنوعي اذعان ميکنند که در شرايطي که سرمايه اجتماعي اصلاحات از نيروهاي سياسي اصلاحطلب نااميد ميشود، اصولگرايان پيروز ميدان ميشوند و اين نشان ميدهد رأي ثابت و اصيل جبهه اصولگرايي در حالت عادي سياسي ياراي پيروزي بر جبهه اصلاحات را ندارد و شايد در شرايط کنوني اصلاحطلبان به دلايلي از جمله نداشتن نامزدهاي شاخص و ردصلاحيت نامزدهاي باقيماندهشان نتوانند به پيروزي برسند؛ اما
اصولگرايان هم در عرصهاي خالي از رقابت و با رأيهاي ثابت خود پيروز ميدان ميشوند؛ حالتي که چندان افتخاربرانگيز نيست.
اصولگرايان و خيال اخذ رأي از سبد رأي اصلاحطلبان
روز گذشته غلامحسين کرباسچي هم بر اين گزاره تأکيد کرد که رأي اصلاحطلبان به سبد اصولگرايان ريخته نخواهد شد. او در گفتوگو با پايگاه خبري-تحليلي «خبرآنلاين» گفت: «اگر مردم از اصلاحطلبان زده شده باشند، از همه زده شدهاند. بعيد ميدانم که مردم از اصلاحطلبان زده شده باشند و سراغ اصولگرايان بروند. کلا يک نااميدي در جامعه نسبت به مسائل سياسي، اقتصادي و... هست. هم اصلاحطلبان و هم دولت اشکالاتي دارند. اينها روشن است، اما اينکه در انتخابات تا چه حد ميتواند تأثير داشته باشد، نميتوانم خيلي با قاطعيت صحبت کنم، چون معمول در ايران اين است که وقتي فضاي انتخابات در کشور داغ ميشود، تصميم ميگيرند. در همه حوزههاي انتخابيه فضا به آن معنا سياسي نيست و بيشتر حالت کاربردي و قوميتي دارد. در هر صورت مردم بر مبناي شرايط خاص حوزهها رأي ميدهند و خيلي بحث سياسي نيست، بستگي دارد که کانديداها چه کساني و با چه عملکردي باشند. عموما اينگونه است که هر کانديدايي عملکردش نقد شود؛ شرکت در انتخابات خيلي مرتبط به مسائل سياسي نيست، اما در حوزههايي که مسائل سياسي دخيل هستند، نااميدي و کرختي جامعه با آن درگير است و متأسفانه عوامل
اقتصادي، فشارهاي سياسي خارجي و داخلي، عملکرد مجلس و... دست به دست هم دادهاند. اين عوامل هست، اما اينکه چقدر اثر دارند، واقعيتش بايد يک مقدار صبر کرد و در زمان انتخابات نظرسنجيها را بررسي کرد. من شنيدهام که نظرسنجيها خيلي فضاي مثبتي را نشان نميدهند، اما هرچه به انتخابات نزديکتر ميشويم، شرايط روشنتر ميشود. بالاخره عملکرد وزارت کشور و شوراي نگهبان هم خيلي مهم است».
او درباره اين ادعاي اصولگرايان که اگر روي کار بيايند، نجاتبخش هستند، گفت نهتنها آنها نجاتبخش نخواهند بود، بلکه کشور را به گرداب مياندازند: «خيلي از مشکلات اقتصادي مرهون عملکرد دورهاي است که خيلي از اصولگرايان سر کار بودند، اين وضعيت را ايجاد کردند و دولت آقاي روحاني هم در اين مدت نتوانسته است کشور را از گرداب اقتصادي که در دوره تسلط کامل اصولگرايان بود نجات دهد، حال آنها خودشان آمدهاند و ميگويند ميخواهيم کشور را نجات دهيم. شايد چون خودشان کشور را در اين گرداب انداختهاند، فکر کردهاند که ميتوانند آن را از گرداب دربياورند. ممکن است کسي هم فکر کند وقتي دفعه پيش ما را به گرداب انداختند، اين دفعه به قعر دريا میاندازند».
بحران حلنشده ائتلاف
البته بخشي از مشکلات اصلاحطلبان به مناسبات دروني خود نيز بازميگردد؛ به معناي ديگر اگر نيروهاي اين جبهه ميتوانستند از چندي پيش سياست انتخاباتي خود را به مردم عرضه کنند، دستکم با انسجام بيشتري در انتخابات شرکت ميکردند. يکي از آن اختلافها که هيچگاه تصميم مهمي براي رفعش گرفته نشد، اختلاف بر ائتلاف يا عدم ائتلاف با نيروهاي اعتدالي بود؛ بهنحويکه برخي از اصلاحطلبان تکرار ائتلاف را نادرست دانستند و برخي ديگر بر تحقق دوباره آن تأکيد کردند؛ براي مثال اخيرا ابراهيم اصغرزاده گفته است: «حاضريم ببازيم اما ائتلاف نميکنيم، زيرا يک باخت شرافتمندانه، بهتر از يک بُرد متحجرانه است... وقتي مجبور ميشويم از استانداردهايمان عدول کنيم، چتربازان فرصتطلبي پيدا ميشوند که فقط ظاهرشان اصلاحطلبانه است. اعتراضات ديماه سال 96 نشان داد که ائتلاف جواب نميدهد؛ يعني ما جامعه را بهخاطر بدهبستاني که داريم و لابيهايي که ميکنيم از دست ميدهيم... برخي ميخواهند فشار را بر اصلاحطلبان بهقدري بيشتر کنند که بنشينيم با پايداريچيهاي مهربانتر در برابر پايداريچيهاي نامهربان ائتلاف کنيم!». او با انتقاد از بهزاد نبوي و
غلامحسين کرباسچي گفته است: «آقايان بهزاد نبوي و کرباسچي بهجد معتقدند ما در انتخابات سالهاي 92 و 94 بازي را بهخاطر انتخاب اين استراتژي [ائتلاف با اعتداليون] بردهايم».
در مقابل ديدگاه اصغرزاده، محمدرضا عارف سياست ائتلاف در سال 94 را درست ميداند: «تشکيل ليست اميد بر اساس رويکرد ائتلافي و راهبرد سلبي؛ يعني ائتلاف با حاميان دولت و آن هم ائتلاف با حزب اعتدال و توسعه صورت گرفت تا در مجلس دهم افراد تند و افراطي حضور پيدا نکنند».
و شخصي مثل کرباسچي، هنوز هم نگاهي منفي نسبت به ائتلاف ندارد و باور دارد: «طرح اين حرفها که زود است و ما بايد ببينيم چه کسي تأييد و چه کسي رد ميشود. اين حرفها که ما ائتلاف نميکنيم از سوي جمع مؤثر اصلاحطلبان مطرح نشده و حالا ممکن است کسي در جايي حرفي زده باشد. عقل جمعي و عملکرد مجموعه اصلاحطلبان نشان داده است که بر اساس مصالح، نه شعارهاي سياسي عمل کردهاند و در اين انتخابات هم اگر احساس کنند که با هر کسي که ائتلاف کنند به نفع کشور است و از ورود نيروهاي افراطي - که بهجز بحثهاي سياسي و شعارها کارنامه ديگري ندارند- جلوگيري کند، من فکر نميکنم اصلاحطلبان از ائتلاف و اعتدال که به نفع کشور و خودشان است، دست بردارند».
بحران مناقشات دروني
از سوي ديگر برخي از اصلاحطلبان هم گلايه ميکنند که انتقادهاي دروني ميان جبهه اصلاحات کار را به اينجا رساند. محمدرضا عارف از مشخصترين کساني است که بارها از انتقادهاي دروني و به زعم او از تخريبها گلايه کرده است. او در آخرين اظهارنظر خود گفته است: «تخريب و تضعيف فراکسيون اميد و اعضاي اين فراکسيون، آن هم از درون جريان اصلاحات امري بيسابقه بوده است که اميدوارم اين تخريبها هدفمند و با انگيزههاي شخصي نبوده باشد... برخي دوستان اصلاحطلب بهجاي تعامل و همفکري در جلسات، در فضاي مجازي و رسانهها مطالب خود را مطرح ميکنند که مطمئنا اين روش وحدت و يکپارچگي جريان اصلاحطلب را تحتالشعاع قرار ميدهد».
نبود استراتژي انتخاباتي
اصلاحطلبان تاکنون بههيچوجه نتوانستهاند مناسبات خود با انتخابات پيشرو را تبيين کنند و درعينحال که بسياري از فعالان سياسي از سال گذشته بر ضرورت تشکيل پارلمان اصلاحات تأکيد ميکردند يا ميگفتند که بايد راهبردهاي سياسي در انتخابات معلوم شود، اما در تمام اين مدت نيروهاي اصلاحطلب بر مناقشات فيمابين خود افزودند و هيچيک از طيفها براي مصلحت مشترک و بلندمدت قدري از مواضع خود کوتاه نيامد. اصلاحطلبان در اين دوره از انتخابات نتوانستند آنطور که انتظار ميرفت عرصه سياست را در اختيار بگيرند يا بکوشند که افکار عمومي را قانع کنند که ائتلاف لزوما به معناي پذيرش جزئيترين سياستهاي دولت نبود. البته براي اين اقناع عمومي لازم بود که از مدتها پيش با انتقادهاي کاربردي نشان ميدادند که دولت و اصلاحات دو دايره منطبق با يکديگر نيستند که هيچ تمايزي ميان آنها وجود نداشته باشند. در پايان باز هم بايد گفت که شرايط امروز اصلاحطلبان شايد به نفع پيروزي انتخاباتي اصولگرايان شود، اما نه به واسطه افزايش رأي اصولگرايان از سبد رأي اصلاحطلبان، بلکه به دليل خاليبودن عرصه از رقابت است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.