نگاهی به رابطه تهران- مسکو
رفاقت در روزهای سخت
شرق: در 500 سال رابطه ایران و روسیه، حتما بیش از صد سفیر بین دو کشور ردوبدل شده که تصاویرشان در تابلویی در ساختمان سفارت ایران در روسیه، نصب شده است. این هفته البته عکس جدیدی به آن افزوده شده؛ مهدی سنایی متولد نهاوند که از آبان سال 92 تا هفتهای که گذشت سفیر ایران در روسیه بوده است. سنایی از اولین دور انتصابات دولت حسن روحانی بود؛ نماینده مجلسی جوان که به زبان روسی مسلط و گروه مطالعات روسیه در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران را راهاندازی کرده بود. البته سنایی با جانشینش یک نقطه اشترک دارد؛ کاظم جلالی که این هفته راهی مسکو شده نیز مانند سلف خود، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس بوده است.
سنایی در اوج امید سال 92 راهی مسکو شد و کمتر کسی به انتصاب او خرده گرفت، اما کاظم جلالی با برخی فضاسازیها از سوی رسانهها به مأموریت رفت. با این اوصاف، او روز گذشته رونوشت استوارنامه خود را تسلیم معاون وزیر خارجه روسیه کرد. به رسم همه ملاقاتهای دیپلماتیک اینچنینی، هر دو طرف در این دیدارها برای افزایش همکاریها بین دو کشور رایزنی کردند. اما رابطه دو کشور فرازونشیب کم نداشته است؛ از تاریخ بدبینی و معاهداتی بدنام تا اشغال و مبارزه. بااینحال، شش سال گذشته تهران- مسکو سطح جدیدی از ارتباط را دنبال کردهاند که هدفشان رسیدن به رابطه استراتژیک بوده است؛ رابطهای همپوشان با ابعاد متفاوت و البته نگرانیها و تحدیدات متفاوت.
تهران- مسکو در حالی وارد سال 2020 شدهاند که در موضعی مشابه نسبت به دنیا قرار گرفتهاند. تحریم، تجربه مشترک دو کشور است که البته هرکدام با موقعیتهای متفاوتی با آن مواجه میشوند.
درعینحال، دو کشور در حال پیشبردن پروژه همکاری در حلوفصل بحران سوریه هستند؛ بحرانی بهغایت تلخ که البته سطح جدیدی از حضور منطقهای را به روسیه بخشید؛ حضوری که این کشور را بار دیگر به نقشآفرینی تاریخیاش نزدیک میکرد. برجام و حمایت همهجانبه روسیه از ایران نیز به این همکاری شکل جدیدی بخشیده و همچنان روسیه در حمایت از گامهای کاهش تعهدات هستهای ایران، آمریکا را مقصر میداند و موضعی مشابه ایران اتخاذ میکند.
با این اوصاف، اگرچه روسیه دوست دوران سختی ایران به شمار میرود، اما دو کشور با داشتن منابع عظیم نفت و گاز، در بازار جهانی انرژی رقیب هم هستند؛ از همین رو تعامل اقتصادی دو کشور، همیشه با مشکلاتی دستوپنجه نرم میکند.
نباید از نظر دور داشت که در شش سال اخیر، رابطه دو کشور به سطح بالایی رسیده است. چندین دور سفر و ملاقات بین سران دو کشور، رابطه تهران و مسکو را وارد مرحله جدیدی کرد. سفیر پیشین ایران در روسیه، در یادداشتی به مناسبت پایان کار خود نوشته است: «سطح تعاملات دو کشور در همه حوزههای سیاسی، امنیتی، منطقهای، بینالمللی، دفاعی، علمی، دانشگاهی، مطالعاتی و فرهنگی ارتقا یافت و برای این منظور، ساختارها و دیالوگهای مختلفی شکل داده شد. در حوزه اقتصادی نیز اسناد پایه و ضروری امضا، مجوز صادرات سهگانه محصولات لبنی، دامی و آبزیان گرفته و این محصولات ایرانی وارد بازار روسیه شد. تعرفهها برای اقلام اصلی کاهش یافت و در نتیجه آن صادرات ایران به روسیه در چند سال چند برابر شد. همچنان که اخیرا وزیر روس و رئیس کمیسیون مشترک اقتصادی اعلام کردند چندین پروژه بزرگ در حوزه انرژی اتمی، حرارتی، نفت و راهآهن از سوی روسیه در ایران آغاز شد». جمعبندی سنایی اما این بود که «روابط اقتصادی دو کشور مانند ارتباطات مردمی طرفین، ظرفیتهای تحققنیافته بسیاری دارد و امیدوارم با زمینههایی که فراهم شده و با پیوستن ایران به اتحادیه اقتصادی اوراسیا
که اخیرا اجرائی شد، بخش تجاری و اقتصادی دو کشور بتواند از این ظرفیتها بهره بگیرد».
ایران در ادامه مسیری که پیشروی برجام دارد، به همراهی روسیه بیش از پیش نیاز دارد؛ اگرچه در همین مرحله، توقف همکاری روسیه در سایت فردو به برخی نگرانیها دامن زده است. بازیگری تهران در عرصه منطقه نیز با حمایت روسیه وجاهت بیشتری پیدا میکند. سخنگوی وزارت امور خارجه روزهای گذشته گفت: «ایران دوستان دوران سختی خود را هیچگاه فراموش نخواهد کرد»؛ این ناظر بر همراهیهایی است که روسیه در دوران تحریم با ایران انجام داده است. از همین رو، سخنگو یادآوری میکند: «ایران حساب روسیه و چین را از کشورهای دیگری که در برجام هستند، ازجمله انگلیس و آلمان جدا کرده است».
دوران کاری سفیر جدید در حالی آغاز شده که ایران در حال آمادهسازی برگزاری رزمایش دریایی مشترک با روسیه و چین در اقیانوس هند است که برای ایران، اولین رزمایش از این نوع از زمان انقلاب اسلامی در سال 57 به شمار میآید. تاریخ دقیق برگزاری این رزمایش هنوز اعلام نشده است، اما کارشناسان انتظار دارند 27 دسامبر (ششم دی) در شمال اقیانوس هند و دریای عمان برگزار شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.