|

رونمايي از پابرهنگان

شرق: ماکسیم گورکى با تمامِ میل و علاقه‌اي كه براى رفتن به دانشکده داشت، هرگز نتوانست به دانشكده برود و در مدت زندگى خویش براى تحصیل پا به درون دانشکده نگذاشت. رمان مطرحِ «دانشکده‌های من» گوركي كه با ترجمه علی‌اصغر هلالیان در نشر نگاه منتشر شده، روايت اين آرزوي نافرجام است. ماجراي رمان از این قرار است که یورنیف، ‌دوست ماکسیم گورکی، فکر ‌دانشکده‌رفتن را به‌ سر او‌ می‌اندازد و گورکی‌ را ترغیب می‌کند تا برای ورود به دانشکده به قازان برود؛‌ اما او درمي‌يابد كه دشواری تحصیل در دانشکده‌های دوره‌ تزاریسم این فرصت را نمی‌دهد و می‌گوید که «من اگر فکر رفتن به ایران را می‌کردم، از فکر رفتن به دانشکده عاقلانه‌تر بود». در اين رمان نيز شخصيت اصلي رمان امكان اين را پيدا نمي‌كند كه دانشکده‌ برود؛ اما فرصتی به‌ دست می‌آید تا ماکسیم گورکی ‌مانند دیگر آثارش روزگار سیاه مردم روسیه در دوره‌ تزاری را روایت کند. گوركي در جايي از رمانش مي‌نويسد: «نتیجه افکارم از سر‌گذشت‌های خویش و کتاب‌هایی که خوانده بودم، به‌ دستم آمده بود‌. برای اینکه‌ از یک امر واقعی داستان عجیبی بسازم‌ و‌ رشته‌ نامرئی در اساس آن ریشه دوانیده باشد، زیاد به‌ خود زحمت نمی‌‌دادم». با‌اين‌همه آن‌طور كه مترجم در مقدمه‌اش بر كتاب مي‌نويسد: «مقصود كورگي از دانشکده‌هاى من در این کتاب چیز دیگری است. او محیط خود را که ظالمانه‌ترین قوانین اجتماعى در آن حکمفرما بود، به دانشکده‌هایى تشبیه مى‌کند که او در آن رشد کرد و تأثیرات همین محیط پر از فساد بود که قریحه او را برانگیخت و بزرگ‌ترین کتب اجتماعى و انقلابى گیتى را به‌ وجود آورد. او یکى از دانشکده‌هاى خود را چنین تصویر مى‌کند: منازل این میدان بر اثر حریقى از بین رفته و به‌ جاى آنها گیاهان گوناگون روییده بود. در زیر این گیاهان زیرزمین بزرگى از آسیب روزگار مصون مانده و سگ‌هاى ولگرد در آنجا زندگى کرده، بعد هم مى‌مردند. براى اینکه سربار خانواده فقیر یورنیف نباشم، صبح خیلى زود از خانه بیرون مى‌آمدم تا صبحانه صرف نکنم. اصولا یک قطعه از نان ایشان مانند سنگى در دلم جایگزین مى‌شد. روزهاى بارانى و توفانى به این زیرزمین پناهنده مى‌شدم. این زیرزمین که من آن را خوب به خاطر دارم، یکى از دانشکده‌هاى من بود...». این رمان چنان جامع و موشكافانه فضاي دورانش را ترسيم مي‌كند كه آن را «دانش‌نامه اجتماعى کوچک تزارى» نيز خوانده‌اند. «همه آثار ماکسیم گورکى یک فرهنگ کامل اجتماعى دوران پادشاهى روسیه است. قلم کنجکاو گورکى در این کتاب چنان در اعماق مخفى و رؤیت‌ناپذیر محیط تزاریسم نفوذ یافته و آن را برملا مى‌سازد که مایه حیرت است».
گوركي در سه كتاب خود به ‌طور سرراست داستان زندگي خود را روايت مي‌كند: «دوران كودكي» نخستین کتاب از اين سه‌گانه‌ است که دو كتابِ دیگر آن «در جست‌وجوی نان» و «دانشكده‌هاي من» است. گوركي در «دوران کودکی» كه با ترجمه کریم کشاورز در نشر نگاه منتشر شده، با تأثیر از اجتماعی که در آن رشد یافته ‌بود، سفرهایش و تجربیاتش از زندگی، فيگور تازه‌اي با عنوان «پابرهنگان» را به ادبیات معرفی کرد. گوركي در «دوران كودكي» به خاطرات اولین سال‌های حیات خود در میان مردم پرداخته و بدبختی و فقری را ترسيم مي‌كند که موجد پست‌ترین تمایلات است. «میان پدربزرگی خشن و پرخاشگر و سبع که می‌خواهد او را به سبک قدیم تربیت کند و مادر‌بزرگی مهربان و پرهیزگار، به سر می‌برد. خانواده در وحشت از پیرمرد به حیات ادامه می‌دهد و او هم بی‌دریغ زن و بچه‌هایش را به باد کتک می‌گیرد. تنها لحظات آرام وقتی است که پدربزرگ در خانه نیست. آن‌گاه است که همه خانواده به شادی و پایکوبی می‌پردازند... ؛ اما اغلب، خاطرات تلخ است که افکار نویسنده را به هم می‌ریزد. خاطره عمویی که زاری می‌کند؛ چرا‌که زنش را آن‌قدر زده که بر اثر ضربات مشرف به موت است. تنها یکی از دوستان آلیوشا، پسرکی کولی، مورد علاقه پیرمرد است که او هم به شکل خدعه‌آمیزی بر اثر حسادت به دست عمه‌های آلیوشا کشته می‌شود. آتش‌سوزی عظیمی همه را خانه‌خراب می‌کند و موجب جدایی خانواده می‌شود... . پسرک کم‌کم بزرگ و شیطان‌تر می‌شود و از اینکه پدربزرگش کمتر از سابق او را کتک می‌زند، دچار حیرت می‌شود. پسرک عاشق کوچه است. چشمش کم‌کم به زندگی باز می‌شود؛ بی‌آنکه راز غمی که او را فراگرفته، برایش فاش شود. بدبختی همچنان بر مردم بیچاره سنگین و سنگین‌تر می‌شود و پیرمرد باید اموالش را با بچه‌ها قسمت کند. کاملا فقیر و خسیس می‌شود. مادر آلیوشا می‌میرد و پسرک نوجوان باید به دنبال چوب جمع‌کردن برود...». در ميانِ زندگی‌نامه‌های گوركي كتابِ «دوران كودكي» شاهکار نویسنده به شمار می‌رود كه علاوه ‌بر روايت زندگي او، تصويري هولناك و پر‌درد از طبقات فقیر روسیه در اواخر قرن نوزدهم به دست مي‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.