|

سه داستان از تورگنيف و داستايفسكي

شرق: «عشق اول» و «آسيا» از ايوان تورگنيف و «دلاور خردسال» از فئودور داستايفسكي سه داستاني‌اند كه در قالب يك كتاب و با ترجمه سروش حبيبي در نشر فرهنگ‌معاصر منتشر شده است. «عشق اول» داستاني است كه از جوانيِ خود تورگنيف مايه گرفته است و عنوان كتاب نيز برگرفته از همين داستان است. آن‌طور كه سروش حبيبي نيز در ابتداي اين داستان توضيح داده، تورگنيف در اينجا ماجراي يك دلدادگي واقعي ‌را به صورت داستان شرح داده است. دختري كه در «عشق اول» زيناييدا نام دارد درواقع يكاترينا لوونا شاخوفسكايا نام داشته است و پرنسسي بي‌چيز بوده است. اين پرنسس دستي در شاعري داشته و شعرهايش را منتشر مي‌كرده است. پدر تورگنيف معشوق اين پرنسس بوده است. پدر تورگنيف مردي جذاب بوده و با مادر تورگنيف كه زني مسن‌تر بوده به طمع پول ازدواج كرده بود. ماجراي عشق ميان پدر تورگنيف و اين پرنسس چيزي پنهان هم نبوده است. «عشق اول» از جمله داستان‌هاي قابل توجه تورگنيف است با اين حال برخي منتقدان از منظري متفاوت به اين داستان خرده گرفته‌اند. در ابتداي داستان درباره اين مسئله آمده كه: «بعضي از منتقدان، البته پس از ستودن هنر داستان‌پردازي نويسنده و تحليل زيبا و ظريف عشق يك نوجوان و توصيف احوال زيناييدا، از او عيب گرفته‌اند كه نويسنده به مسائل بزرگ سياسي و اجتماعي روز روسيه كاري نداشته است و هيچ‌يك از اشخاص داستان نيست كه خواننده را به راستي مجذوب همت و حميت انساني خود كند و بر دل اثري بگذارد يا از حيث اخلاقي درخشان باشد.» در بخشي از داستان «عشق اول» مي‌خوانيم: «آن روزها شانزده سالم بود. ماجرا مربوط به تابستان 1833 است. با پدر و مادرم در مسكو زندگي مي‌كردم. آنها هر سال تابستان نزديك راه‌بند كالوگا روبروي پارك نيسكوچني خانه‌اي ييلاقي اجاره مي‌كردند. من براي امتحان ورودي دانشگاه آماده مي‌شدم. اما زياد درس نمي‌خواندم و بيشتر يللي مي‌كردم. كسي نبود كه بر آزاديم بندي بگذارد. هر كار كه مي‌خواستم مي‌كردم، خاصه از وقتي كه از آخرين لَله‌ام جدا شده بودم. اين سرپرست يك فرانسوي بود كه هرگز نتوانسته بود بر خود هموار كند كه مثل يك بمب در روسيه به زمين افتاده است و از صبح تا شام كلافه در بسترش افتاده بود. پدرم گرچه با من مهربان بود ولي كاري به كارم نداشت و مادرجانم گرچه غير از من اولادي نداشت، اعتنايي به من نمي‌كرد. دردسرهاي ديگري داشت، كه حواسش را به خود مشغول مي‌كرد. پدرم، كه هنوز جوان و بسيار جذاب بود از سر سودجويي با مادرم، كه ده سالي از او مسن‌تر بود ازدواج كرده بود.»داستان ديگري از تورگنيف كه در كتاب «عشق اول و دو داستان ديگر» به چاپ رسيده، «آسيا» نام دارد كه تورگنيف آن را در پاريس نوشت. او هنگام نوشتن اين داستان اغلب بيمار بود و اين مسئله مانعي براي نوشتن داستان بود. تورگنيف از هواي بد پاريس در رنج بود و دلش هواي روسيه و دوستانش را كرده بود. آن‌طور كه در توضيحات كتاب آمده، اين شرايط به قدري براي تورگنيف سخت بود كه او چندبار مي‌خواست كار نويسندگي را به طور كلي كنار بگذارد و ماجرا تا جايي پيش رفت كه يك روز همه يادداشت‌ها و طرح‌هايي را كه براي داستان‌هايش تهيه كرده بود پاره كرد و دور ريخت. در آن زمان او در يكي از نامه‌هايش نوشته بود كه ديگر هيچ ذوق و انگيزه‌اي براي نويسندگي ندارد. بيماري سخت تورگنيف باعث شد تا او به اميد بهبود به لندن و سپس آلمان برود. تورگنيف به قصد درمان در چشمه‌هاي آب معدني آلمان به شهر كوچك زين‌تسيگ در كنار راين رفت و داستان «آسيا» يادگار اقامت او در اين شهر كوچك در كنار رود راين است. راوي اين داستان به خود تورگنيف شباهت زيادي دارد. سروش حبيبي در توضيحاتش نوشته است كه تورگنيف آسيا را از روي نمونه آنا پرداخته است و آنا در جهان واقع فرزند عموي تورگنيف بوده است. در آغاز اين داستان مي‌خوانيم: «ن.ن داستانش را اين‌جور شروع كرد. آن روزها بيست‌وچهارپنج سال بيشتر نداشتم. مي‌بينيد كه ماجرا قديمي است. تازه براي خودم مستقل شده، و به سفر خارج رفته بودم. نه به اصطلاحِ آن روزها براي تكميل تحصيلات، بلكه فقط براي اينكه ميل سير و سفر در دلم افتاده بود. جوان و تندرست و بانشاط بودم، بي‌چيز هم نبودم و غصه‌ها و دردسرهاي زندگي هنوز به سراغم نيامده بود. بي‌هيچ برنامه‌اي، هر روزم را برحسب احوال همان روز مي‌گذراندم، هرجور كه هوس مي‌كردم. خلاصه اينكه شكوفا مي‌شدم. آن روزها اين فكر به ذهنم نمي‌رسيد كه انسان گياه نيست و بهار زندگي‌اش تكرار نمي‌شود. آدم وقتي جوان است بي‌خيال نقل و نباتش را مي‌خورد و خيال مي‌كند كه قوت و غذايش هميشه همين است. اما زماني مي‌رسد كه به يك تكه نان خالي هم راضي است. ولي حالا چه كار داريم حرف اين چيزها را بزنيم. بي‌هيچ مقصد يا برنامه‌اي سفر مي‌كردم. هرجا كه خوشم مي‌آمد مي‌ماندم و همين كه هوس ديدن چيزهاي تازه مي‌كردم، به راه مي‌افتادم. بله،‌ چهره‌هاي تازه. دلم فقط هواي آدم‌ها را داشت. از تماشاي بناهاي يادبود ديدني و مجموعه‌هاي مفيس، كه منظور جهانگردان است بيزار بودم...».داستان ديگري كه در اين كتاب منتشر شده، «دلاور خردسال» از فئودور داستايفسكي است كه سروش حبيبي اين داستان را نيز از متن روسي به فارسي برگردانده است. در ابتداي اين داستان مي‌خوانيم: «چيزي به يازده سالگي‌ام نمانده بود. تابستان بود و مرا به ملك يكي از خويشانمان آقاي ت،‌ در نزديكي مسكو به مهماني فرستاده بودند، تا ماه ژوئيه را آنجا بگذرانم. پنجاه نفري مهمان آنجا گرد آمده بودند، شايد هم بيشتر... درست يادم نيست، نشمردم. هنگامه‌اي بود: شور و سرور بود و بگو و بخند و بزن و بكوب. انگاري جشني، كه قرار نبود روزي پايان يابد. به آن مي‌مانست كه ميزبان ما قسم خورده باشد كه ثروت هنگفت خود را هرطور شده آتش بزند، و هرچه زودتر بهتر، و چندي پيش موفق شد و به مقصود رسيد،‌ و شنيدم كه پاك به خاك سياه نشسته و آهي برايش نمانده است كه با ناله سودا كند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.