تحويل سال 2020 با اعمال شاقه
قادر باستاني
غربيها، سال را برخلاف ما، دو عددي ميخوانند؛ يعني به سال 2019 ميگويند بيست نوزده. سال جديدشان هم که بيست بيست است. خدا کند که براي همه جهان، سال جديد بيست بيست باشد! ما ايرانيها که سال سختي پشت سر گذاشتيم و چشمانداز روشني هم براي رفع مشکلات فزاينده، احساس نميکنيم. اگرچه دولت و بانک مرکزي توانستند کمي لجام گسيخته اقتصاد را بگيرند، اما فشار توفنده تحريمها که بخش غالب آن بر گرده قشر مستضعف سنگيني ميکند، روزبهروز سختتر و تحمل آن دشوارتر ميشود. آماري ندادند که در اين سال، چند خانوار طبقه متوسط به زير خط فقر سقوط کردند، اما همه ما سبدهاي خاليتر از گذشته را روزانه با گوشت و پوست خود لمس ميکنيم.
تحمل اين شرايط، زماني سختتر ميشود که اخبار متواتر اختلاس و دزدي و فساد، رساتر از هميشه به گوش ميرسد و اين خُلق مردم را تنگ و صبرشان را سر ميکند. شايد اگر چنين نبود، تحمل شرايط ناگوار، سهلتر ميشد. در تاريخ مشروطيت ميخوانيم دوره استبداد صغير که محمدعلي شاه مجلس را به توپ بست و نماد انقلاب مردم ايران را تعطيل كرد، اهالي مشروطهخواه تبريز مقاومت کردند. شهرشان يک سال در محاصره شديد بود و کار به جايي رسيد که در بهار سال 1288، مردم شهر از فرط گرسنگي، يونجه خوردند، اما در برابر استبداد شاهنشاهي سر خم نکردند. انتخاب خودشان بود و هنوز که هنوز است، به آن ايستادگي افتخار ميکنند. همه ما به خاطر داريم که نامزدهاي احراز پُست رياستجمهوري، در مناظرههاي تلويزيوني راه و روش خود را براي اداره کشور بيان کردند. حسن روحاني از روز اول، روش خود را مذاکره و توافق با قدرتهاي بزرگ معرفي کرد. برخي ديگر، تقابل سينه به سينه با استکبار جهاني را راهکارشان براي اداره کشور ميدانستند. مردم به حسن روحاني رأي دادند. او مذاکره کرد و به برجام رسيد. گشايشهاي خوبي حاصل شد، اما نگذاشتند اين فرايند بهخوبي طي شود. پالسهايي دادند که رقيبان را در اجراي برجام محتاط کرد و در نهايت ترامپ ديوانه، با استناد به همين بهانهها، نابخردانه از توافق بيرون آمد و راه تحريم پيش گرفت. در سال 2020 هم ما با اين ترامپ دست به يقه هستيم. او وحشيتر از گذشته، به تحريمها ادامه ميدهد و مجال تنفس را تنگتر ميکند. هيچ کشوري ياراي مقابله با او را ندارد. اينجا فشار روي مردم است و تحمل اين فشار، اندازه و حدي دارد. رويدادهاي تلخ آبان 98 ريشه در نارضايتي دهکهاي پايين درآمدي داشت. لابد اين نارضايتي در سال آتي بيشتر ميشود. دليل تشديد نارضايتي آن است که اولا اين روش، انتخاب مردم نبوده و در ثاني مبارزه با فساد لجامگسيخته اداري، نتيجه ملموس و موردانتظار مردم را نداشته است. ثالثا در نظام حکمراني، گويا کسي خود را مسئول پاسخگويي نميداند. افراد منتخب مردم، ميگويند قدرت واقعي دستشان نيست و قدرت اصلي جاي ديگر است. افراد انتصابي هم خلاف آن را ميگويند و دولت را مسئول ميدانند. بايد به طور مشخص، قدرت متناسب با مسئوليت و پاسخگويي باشد و شائبهاي در ميان نباشد تا کارها بسامان شود. در سال جديد ميلادي، باز شايد دنيا روي آرامش نبيند. منطقه خاورميانه که ناآرام است. تحولات عميق مردمي در عراق و لبنان، جنگ يمن و اختلافات فزاينده کشورهاي منطقه، فضاي بدي ايجاد کرده است و دورنمايي از ثبات و صلح و آرامش فعلا ديده نميشود. رشد نارضايتيهاي صنفي و اقتصادي در سراسر دنيا و تشديد فاصله طبقاتي، فضاي ناآرامي را تشديد ميکند، اما اگر در اين ميان، بخشي از ماجرا روش گذشته خود را تغيير دهند و به سمت تنشزدايي پيش بروند، چشمانداز بهتري متصور خواهد بود. به نظر من، سياست خارجي دولت بعد از جنگ تحميلي در دهه 70 و نقش مثبت منطقهاي آن، قابل تکرار است و ميتواند از شدت و سرعت ناآراميها بکاهد. صندوق بينالمللي پول گفته که در سال 2019، ايران رشد منفي 5,9درصدي را تجربه کرده است، اما در سال 2020 اثر تحريمها تخليه خواهد شد و اقتصاد ما رشد صفر درصدي خواهد داشت. در جهاني که کشورها براي رسيدن به پيشرفت، مسابقه گذاشتهاند، رشد صفر درصدي، عقبماندگيهاي جبرانناپذیر ايجاد خواهدکرد؛ ضمن اينکه ناهمراهي شهروندان با سياستهاي کلان سياسي در کشور، تبعات بزرگتري را هم گريبانگير دولت ميکند. سال 2019 مثل چند سال گذشته، سال گسترش رسانههاي اجتماعي بود. اکنون بيش از يک ميليارد نفر از اينستاگرام استفاده ميکنند. فيسبوک با بيش از دو ميليارد کاربر، بيشترين مخاطب فعال شبکههاي اجتماعي را دارد. ۵۰۰ ميليون نفر هر روز از استوري اينستاگرام بهره ميبرند.کاربران در سال ۲۰۲۰ به طور ميانگين روزي ۲۸ دقيقه وقت در اينستاگرام سپري خواهند کرد. در ايران، عليرغم فيلترينگ تلگرام، هنوز مردم از آن استفاده ميکنند. واتساپ در سال 2019 غوغا کرد و گويا در سال 2020 گوي رقابت را از تلگرام خواهد ربود. شبکه ملي اطلاعات، همانطور که در کشورهاي چين و روسيه، نتوانست موفق شود، در ايران هم راه به جايي نخواهد برد و هزينه بالايي روي دست مالياتدهندگان خواهد گذاشت. مردم جهان در سال 2019 با گسترش خطر افراطيگرايي نژادي و قوميتي مواجه بودند و اين شرايط در سال 2020 تشديد خواهد شد. يکي از عوامل رشد افراطگرايي، ناسيوناليسم و مليگرايي، تسهيل ارتباط ميان اقليتهاست و کنترل آن اراده جهاني را ميطلبد. برخي فکر ميکنند جهان به سمت نوعي فاشيسم و نژادپرستي، همراه با پوپوليسم و عوامزدگي پيش ميرود. اگر ترامپ رئيسجمهور آمريکا باقي بماند، احتمال رشد اين وضعيت بيشتر خواهد بود. تحويل سال 2020 با اعمال شاقه است. بايد دعا کنيم آنهايي که در جهان تصميمگير هستند، کاري نکنند فردا توجيه مناسبي براي سياستهاي امروزشان نداشته باشند. مردم مستحق اين همه فشار و تنگدستي نيستند. آنها نميخواهند فرزندانشان با حسرت و نااميدي، شاهد پيشرفتهاي ممالک ديگر باشند و هر سال دريغ از سال قبل، دچار حرمان و اندوه شوند. مردمان ما چيز زيادي نميخواهند؛ خواست آنها حکمراني خوب و کمي منطق و انصاف است. اميد که در سال بيست بيست، اين خواسته دل مردم مستجاب شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.