خودشيفتگي يا نارسيسیسم چرا؟
عليرضا کريميصارمي
چندي قبل از ميان انبوه کتابهاي منتشرشده الکترونيکي، کتابي با عنوان«شخصيت خودشيفته» به قلم «فاطمه شعيبي» نظرم را جلب کرد. واژه «خودشيفتگي» (arcissism) و خودکامي در لغت به اسطورهای يوناني که نارسيوس نام داشته است برميگردد. «خودشيفته يا نارسيست» به انسانهايي گفته ميشود که خود را بسيار بزرگتر و مهمتر از ديگران ميدانند. اين انسانها تمايل به عصبانيت، پرخاشگري و توهين به ديگران دارند و اصولا از نظر ايجاد ارتباط اجتماعي بسيار ضعيفاند و همواره تلاش دارند تا خود را تافتهای جدابافته از جامعه دانسته و همواره با تأکيد بر غرور کاذب، شخصيتي متفاوت از خود بروز دهند.نارسيستها فقط به خويشتن ميانديشند و ايجاد ارتباط با ديگران براي آنها نامفهوم است مگر آنکه سودي از طرف مقابل عايدشان شود. آنها غالبا تعادل شخصيتي ندارند و غرق در غروري غيرطبيعي، اغراق در پيشرفتها و استعدادهاي خود هستند و معتقدند که استثنائي و بيهمتا هستند و فقط طبقه بالاي جامعه ميتوانند آنها را درک کنند. بسيار به تعريف و تمجيد علاقهمندند و انتظار دارند که همواره ديگران با خواستهها و نظرات آنها موافق باشند و عقيده دارند که ديگران به حال آنها غبطه خورده و بدون عذابوجدان به استثمار دوستان و نزديکان خود و شايد ديگر افراد جامعه بپردازند. متأسفانه ظاهرشان با باطنشان کاملا متفاوت است و هيچگاه تحمل انتقاد را ندارند. اين کتاب الکترونيکي به مسائل بسياري درباره رفتار ناشايست انسانهاي خودشيفته يا نارسيست پرداخته است که در اينجا مجالي براي توضيح کامل آنها نيست. با خواندن اين کتاب بخش عمدهاي از جامعه کشورمان به صورت تصاويري متحرک و گاه ثابت، رفتارهاي ناشايست و غيرفرهنگي را در مقابل ديدگانم به تصوير کشيد، انگار که در نگارخانهاي مجموعهاي از عکسهاي رنگي با نگاهي خاکستري و منفيگرايانه را در تماشا باشم. در اين نگارخانه، چشمانم به تصويري از کودکي آزرده از روزگار گرسنگي و فقر درپي لقمه ناني در سطل زباله و نگاه بيتفاوت رهگذران خيابان افتاد و در ادامه آن تصوير تحقير و تهديد و تمسخر خودشيفتهاي که اين بچه فقير را وحشيانه به درون سطل زباله مياندازد تا اسباب خنده ناجوانمردانهاي را براي خود و شايد ديگران مهيا كند. در مسير راهروهاي پرپيچوخم اين نگارخانه کبر و غرور، تصاويري از افرادي را ميبينم که در منصب کاري خود، حاضر به پاسخگويي و راهنمايي ارباب رجوع نيستند. تصاويري ميبينم که پدر و دختري شناسنامه بهدست با گردني خميده بهدنبال دريافت وام براي تهيه جهيزيه التماس ميکنند. تصاويري از هنرمندي که آثار هنرياش را به همراه دارد و در گالريهاي مختلف بهدنبال خريدار ميگردد تا شايد گرهي کوچک از اندوه ايجادشده در فضاي خانودهاش باز شود و دريغ از يک نگاه خريدارانه. در اين نگارخانه بيانتها، تصويري از هنرمندنمايي را ميبينم که با ايجاد روابطي غيرمتعارف، هر فصل نمايشگاهي کپيشده از آثار ديگران را به نام خويش به نمايش ميگذارد و آنقدر شيفته خود میشود که خويشتن واقعي خويش را فراموش کرده است. اما چه بايد کرد چرا جامعه امروز ما دچار اين بيماري هولناک شده است؟ اين همه خودشيفتگي از کجا آمده است و ريشه آن در کجاست؟ آيا وجودنداشتن تربيت درست خانواده و مدرسه و عدم قواميافتگي فرهنگي باعث رشد اين بيماري لاعلاج شده است؟ شايد اقتصاد نابسامان و تقويت رفتار دلاليمآبانه و رشد بيرويه آن در جامعه، تعادل و توازن بين کفههاي شعور اجتماعي و ثروت بادآورده را نامتعادل کرده است. آيا علت ديگر، رسانهها هستند که يکشبه ره صد ساله را براي اشخاصي خاص مهيا کرده و اسباب خودشيفتگي را فراهم ميکنند؟ نبايد از نظر دور داشت که از همه مهمتر رشد لجامگسيخته فردگرايي و سليقهاي رفتارکردن است که باعث ظهور خودشيفتگي بهمثابه يک بيماري رشديافته فرهنگي در زمانه ما شده است. با کمال تأسف شايد درصد بالايي از افراد خودشيفته تازهبهدورانرسيدههايي هستند که از آب گلآلود اقتصادي امروز، بسيار ماهي گرفتند و متأسفانه خود الگوي رفتاري برخي از جوانان ما نيز شدهاند که آيندهاي هولناک را رقم خواهند زد. زمان آن رسيده است که ياد بگيريم خود حقيقي درون خودمان را دوست بداريم و به آن اصالت داده و در مسير احيا و زندگيکردن درست با آن باشيم. فقط زماني ميتوانيم از صميم قلب ديگران را دوست داشته باشيم که اول خودمان را دوست بداريم. البته گفتنی است که خوددوستي را، هرگز با خودشيفتگي اشتباه نگيريم. خوددوستي، يعني من در جايگاه خودم به عنوان يک انسان، منحصربهفرد هستم و ديگران نيز در جايگاه خود بينظيرند. با اين انديشه و تفکر، جامعه رو به سلامت خواهد رفت و نيازي به رفتارهاي متکبرانه، دروغين و خودخواهانه در سازمانها، ادارات، بانکها، بيمارستانها، دانشگاهها، گالريهاي هنري و... نخواهد بود. خودشيفتگي، طلبکاربودن از دنيا و ديگران، بيماري قابل درماني نيست اما شايد فقط با مقابله دروني و دوري از غرور و تکبر و رسيدن به اصل واقعي خويشتن، يک خودشيفته يا نارسيست بتواند رهايي يابد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.