لايههاي مختلف آسيب، راهحلهاي متفاوت
گيسو فغفوري : انجمن صنفی روزنامهنگاران استان تهران با همکاری معاونت اجتماعی شهرداری تهران مجموعهای از کارگاههای دانشافزایی درباره مسائل شهری را از 18 آذر آغاز كرده است كه پنجمين كارگاه آن با حضور سعيد مدني به موضوع «آسیب اجتماعی و شهر» اختصاص داشت. در جلسه ديروز سعيد مدني كه اين كارگاه را برگزار ميكرد با اشاره به خبر حادثهاي كه تابستان در روزنامه «شرق» منتشر شده بود، سعي كرد با حاضران درباره تفاوتهاي مسئله اجتماعي، آسيب اجتماعي، بحران اجتماعي و جرم اجتماعي تبادل نظر كنند. در اين كارگاه نكتههاي مختلفي براي تشخيص و افتراق بين آسيب و مسئله اجتماعي بيان شد. شيوع و دربرگيري شمار قابل توجهي از افراد، ميزان تأثير بر كيفيت زندگي ازجمله اين افتراقها هستند و همچنين بايد در نظر داشت هر پديدهاي كه اجتماعي باشد نه فردي، علل يا عوارض اجتماعي داشته باشد نه فردي و بنابراین نيازمند مداخله اجتماعي باشد نه فردي که سبب ميشود موضوع از مسئلهبودن تبديل به آسيب اجتماعي شود. سعيد مدني اشاره کرد که مدتهاست جامعهشناسان به اين نتيجه رسيدهاند كه ديگر پديده فردي وجود ندارد كه تبعات اجتماعي نداشته باشد. حتي مسائلي مانند میزان سلامت -مثل چاقي يا سرطان- نيز به پديدههاي اجتماعي تبديل شدهاند؛ مثلا در آمريكا چاقي يك آسيب است و در ماجرايي كه در روستايی در ايران درباره ايدز رخ داد يك بحران اجتماعي پيش آمد. سازمان بهداشت جهاني از 20 سال پيش به اين نتيجه رسيده است كه بايد مفهومي مثل «تعيينكنندههاي اجتماعي سلامت» را به رسميت بشناسد و بسياري از بيماريها حاصل تعيينكنندههاي اجتماعي نظير فقر، نابرابري، بيسوادي و... هستند. سعيد مدني سعي كرد در اين كارگاه به اين پرسش كه آيا دستاندركاران و قانوننويسان معمولا درباره حادترين و بحرانيترين مسائل اجتماعي، از قانون كمك ميگيرند و جرم را تعريف ميكنند يا خير، پاسخ دهد؟» او تأكيد كرد: «مسائل گوناگون نظير سنن، عرف و مذهب و معيارهاي جامعه و... در زمانهاي مختلف متفاوت است كه نمونه آن بحث چندهمسري و ماهواره است. همچنين از ديگر نكاتي كه در اين كارگاه مطرح شد، تقسيمبندي آسيب اجتماعي از طرف افراد مختلف، چه در جهان و چه در ايران بود. فردي نظير دكتر شيخاوندي در سال 1350، مسائل اجتماعی را اعتياد، خودكشي، ولگردي و تكديگري و... دانسته بودند و در سال 1374 دكتر ستوده مسائلي مانند رذالت، آبزيركاهي، اختلاس، جنايت، تقلب و... را جزء آسيب برشمرد. در جهان نيز دستهبنديها به شكلهاي مختلف مطرح است؛ ازجمله دستهبندي بهصورت نابرابري، سلامت، جمعيت و... . سعيد مدني به عنوان استاد دانشگاه يادآوري كرد: «البته وجه اشتراك تمام اين نظريهها نكاتي مانند مشكلات اجتماعي و نتيجه غيرمستقيم و غيرمنتظره الگوهاي رفتاري پذيرفتهشده پيشين است؛ ساختارهاي اجتماعي ميتوانند مشكلزا شوند؛ لايههاي اجتماعي برداشتهاي متفاوتی از مشكلات اجتماعي دارند، راهحل هر لايه اجتماعي براي مشكل با لايه ديگر متفاوت است و بايد در نظر داشت كه مشكلات اجتماعي جزيره نيستند و شبكهاند و مداخله مؤثر براي كنترل و كاهش هر مشكل اجتماعي موكول به توجه به ابعاد كلان و پس از آن خرد و ميانه است». او با اشاره به مثالهاي متعدد از چرخه اعتياد، نابرابري، سرقت و حجاب به تشريح جزئيات پرداخت. او همچنين به تفاوت نگرش مسئولان در زمينه ارائه راهحلهاي گوناگون درباره لايههاي مختلف ابعاد اتفاقات آبان نيز اشاره كرد. در كارگاه قبلي كه با عنوان «آلودگی هوا و شهر» برگزار شد، «یوسف رشیدی» از متخصصان حوزه آلودگی هوا، به عنوان استاد مباحثي را مطرح كرد و بر مطالبهمحوربودن موضوع آلودگی هوا مانند سایر مسائل زیستمحیطی تأكيد كرد. البته در بخشهايي از اين نشست به سابقه آلودگی هوا در عرصه جهانی و همچنین شهر تهران پرداخته شد. استانداردهای موجود برای سوخت، قوانین حوزه آلودگی هوا و موانع اجرای درست این قوانین و همچنین سیر تحول در سنجش کیفیت هوا نيز مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت. در نخستین کارگاه نيز به مبحث محله و شهر با حضور «داریوش شهبازی« تهرانپژوه پرداخته شد. در این کارگاه ابتدا به تاریخچه شکلگیری تهران، نخستین اسنادی که در آنها از تهران نام برده شده بود، نحوه گسترش شهر تهران در دوره صفوی و انتخاب به عنوان پایتخت در دوره قاجار اشاره شد و کانونهای جمعیت و دروازهها و محلههای اولیه شهر معرفي شد و ویژگیهای محله در قدیم را برشمرد و تأکید کرد که برای شهرهای بزرگی مانند تهران کماکان راهحل مشکلات از دل توجه به محلهها و مشارکتجویی شهروندان در اداره محله میگذرد. اين كارگاهها روزهای شنبه و دوشنبه در محل انجمن صنفي روزنامهنگاران تهران برگزار ميشود. کارگاهها در اين مرحله 15 عنوان را دربرميگيرد و درباره مباحثی ازجمله اقتصاد شهری، شهر و آسیبهای اجتماعی، حملونقل و ترافیک، محیط زیست و برنامهریزی شهری در يك جلسه حدودا سه ساعته بحث و بررسي خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.