|

تكرار خطاي مالچ نفتي در كاشان

علی خالویی. کارشناس ارشد منابع طبیعی

ابوزیدآباد را طبیعت‌گردهای ایران به «سیازگه‌اش» و «چاله عروسش» می‌شناسند، اما اهالی فرهنگ و ادب فارسی آن‌ را به «پایتختی گویش‌های کهن ایرانی» می‌شناسند؛ اما این روزها اهالی منابع طبيعي آن را به چالش پیش‌روی این تمدن می‌شناسند؛ مالچ‌پاشی نفتی در بناگوش «ابوزیدآباد»، «مرنجاب»، «چاه عروس» و «کویر سیازگه». مدیرانی که خطای آزموده را مجددا می‌آزمایند، مگر از این آزمودن چیزی حاصل شود. با انبوهی از مراکز علمی و دانش‌بنیان و اختراع و ثبت ده‌ها مالچ‌های زیست تخریب‌پذیر هنوز هستند افرادی که بر طبل مالچ‌های دهه‌های 40 و 50 می‌کوبند و اگر در این میان گونه‌های گیاهی و جانوری منحصربه‌فرد و اندمیکی، رخساره‌های منحصربه‌فرد ژئومورفولوژیکی از بین رفت و منقرض شد، باکی نیست. مدیران و فرمانداری از جنس دولتی که خود را زیست‌محیطی‌ترین دولت می‌نامید الان در شرف کاربست یکی از ناکارآمدترین طرح‌های مبارزه با بیابان‌زایی در دشت کاشان، شهرستان آران و بیدگل و بخش کویرات هستند. در خبرها از قول اسماعیل بایبوردی، فرماندار شهرستان آران و بیدگل، آمده: «از محل اجرای طرح‌های مبارزه با بیابان‌زایی کشور، ۴۰۰ میلیارد ریال برای اجرا در شهرستان آران و بیدگل اختصاص یافت». موضوع سخنم در ارتباط با موفقیت و درصد رضایتمندی مردم (که اربابان دولت‌اند) از پروژه‌ها، تنها به یکی از پرچالش‌ترین آنهاست که به شدت جامعه کنشگران حوزه محیط زیست با آن درگیر است: «مالچ‌پاشی و مالچ‌های نفتی!» آقای فرماندار، آیا تصور می‌فرمايید چیزی حدود سه دهه فعالیت مالچ‌پاشی و صرف هزینه‌های بیت‌المال در «نوار ریگ‌بلند» که یکی از ذخایر باارزش جانوری، گیاهی، اکوتوریسم و طبیعت‌گردی این منطقه است، دارای مطالعات زیست‌محیطی بوده است یا خیر؟ آیا سازمان جنگل‌ها خود را موظف می‌كند به منظور رعایت حقوق زیست‌محیطی و احترام به طبیعت بکر این منطقه در کاربست مجدد «مالچ‌های نفتی» مطالعات زیست‌محیطی این‌گونه مالچ‌ها را رعایت كند؟ آیا بعد از گذشت یک دهه از اتمام آخرین بخش از «پروژه‌های مالچ‌پاشی نفتی»، سازمان مربوطه هیچ‌گاه از عملکرد خود ارزیابی و آگاه‌سازی عمومی كرده است که این نوع پروژه‌ها چقدر در «زندگی مردم»، «حیات وحش»، «گياهان» و مناطق شهری و صنعتی «تأثیرات مثبت یا منفی» داشته‌اند؟

۱. چراکه دیگر «گونه‌های اندمیک خزندگانی» چون «بزمجه ایرانی»، «اسکینکِ مارِ شکل مرنجاب»، «ارمیاسِ مرنجاب» ديگر میهمان دشت‌های زیبای «مرنجاب»، «ریگ‌بلند»، «سیازگه» و «دشت عروس» نخواهند بود. میهمانانی که حضرت باری تنها و تنها به آران و بیدگلی‌های عزیز هدیه فرموده‌اند و نعمتی خاص محسوب می‌شوند و بر هر نعمتی به قول عارف و شاعر سترگ، سعدی شیراز، «شُکری‌ست واجب» . 2. چراکه گونه‌های گیاهی منحصربه‌فردی چون تنوع گونه‌های مهم شورپسندها، ماسه‌پسندها و درختچه‌های ماسه‌ای، همچون «افدراها»، «استیپاها»، «آتریپلکس‌ها»، «نسی‌ها»، «نترها»، «دم‌گاوی‌ها»، «اُشنان‌ها»، «کلبیت‌ها»، «قیچ‌ها» و... ده‌ها نوع گونه با ارزش«گیاهی دارویی» که می‌تواند ارزش اقتصادی بالایي برای اهالی آن شهرستان داشته باشد، در معرض خطر نابودی قرار می‌گیرند. 3. چراکه دیگر عوارض منحصربه‌فرد ژئومورفولوژی تپه‌های ماسه بیابانی، همچون «نِبکاها»، «سیف‌ها»، «بَرخان‌ها»، «بَرخانوئیدها»، «ریپل‌مارک‌های»، «نبکاها» و «رِبدوهای» شهرستان آران و بیدگل دیگر میزبان اوقات فراقت شهروندانش و گردشگران هموطن جهت تولید ثروت برای اهالی این شهر، نخواهد بود. وقت آن است كه از وجود ده‌ها نوع «مالچ‌های زیست‌تخریب‌پذیر» ساخت مهندسان و دانشمندان داخلی کشورمان استفاده كرده و به «مالچ‌های نفتی»، آن‌هم برای آینده فرزندان‌مان یک بار برای همیشه نه بگویيم. لطفا شما زبان این «نه» فرزندان آینده‌مان باشید. قریب به سه دهه از کاربست مالچ‌های نفتی که در بیابان‌های آن شهرستان استفاده شده، می‌گذرد؛ در جای جای تپه‌های ماسه‌ای اگر قدمی بگذارید، آثار تخریب‌شده آن مالچ‌ها که بر اثر بادرفت و به مرور زمان تحلیل رفته یا تخریب شده؛ باقی مانده است! آیا با خود انديشيده‌اید آثار مابقی مالچ‌های نفتی کجاست؟ بله مابقی مالچ‌هایي که دیگر نیست و آنهایی که هنوز به‌صورت لکه‌ای، آن‌هم به‌صورت بسیار زیاد در ریگ‌بلند رؤیت می‌شود، باید در ریه‌های مردمان، حیوانات‌ اهلی و حیات وحش این منطقه جست‌وجو کرد! و سخن آخر اینکه لطفا، مقاله دکتر یمانی، استاد دانشگاه، مطالعه موردی ریگ‌بلند را یک بار دیگر برای همیشه بخوانیم و نظریات محققان را درباره «پروژه مالچ‌پاشی نفتی» (موردی ریگ‌بلند) خوب مطالعه كنيم و به خاطر بسپاریم و به دولتمردان دشت کاشان‌مان، مطالب آن‌ را گوشزد بفرمایید. آنچه ایشان می‌آورد: «... اقدامات انجام شده و مالچ‌پاشی توده بندریگ طی سه دهه گذشته و تقبل هزینه‌های بسیار سنگین، بیهوده بوده است...». چرايی‌اش را از مقاله مذکور جویا شویم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.