نمايش نهالکاري همگاني
رحيم ملكنيا. عضو هيئت علمي دانشگاه لرستان
آذرماه امسال با آغاز طرح نهالکاري همگاني براي ايراني سبز از سوی سازمان جنگلها همراه بود. اگرچه حفظ و احيای منابع جنگلي ضرورتي است که تحقق آن نقش بيبديلي در حفاظت منابع آب و خاک دارد اما اين طرح سنگي بزرگ است که در رسيدن آن به اهداف بيانشده ترديدهاي بيشماري وجود دارد. در حالي ادعاي کاشت 14 ميليون نهال تا پايان آذر و حداقل 34 ميليون تا انتهاي سال جاري، مطرح شده است که بر اساس آمارهاي توليد نهال اعلامشده از سوی مديران سازمان، امکان فراهمبودن اين تعداد نهال آماده کاشت با شبهاتي همراه است. علاوه بر اين موضوع، اين طرح از بعد بومشناختي و مسائل اجتماعي داراي نکات مبهم و ايراداتي است. سرپرست سازمان جنگلها دليل اجراي اين طرح در آذرماه را تغيير فصل در ايران عنوان کرده است. عليرغم شواهد متعدد مبتني بر اين امر، بايد مشخص شود کدام پژوهش روشمند مناسببودن اين زمان براي اجراي اين طرح را تأييد کرده است؟ چگونه ميتوان به دليل تغيير فصل، زمان کاشت متداول در کشور را تغيير داد اما به تنوع اقليمي ايران توجه نکرد؟ شروع نهالکاري همزمان در قم، آذربايجان، کردستان، مازندران، فارس و خوزستان با شرايط اقليمي مختلف با چه دليلي قابل توجيه است؟ اگر بر اساس ادعاي مديران سازمان جنگلها، پاييز فصل مناسب نهالکاري است، چگونه کاشت 20 ميليون نهال ديگر به فصل زمستان موکول شده است؟ مسئله بعد انتخاب محل و گونه براي اجراي طرح است. در حالي که سال گذشته سخنان معاون سازمان جنگلها درباره کاشت نهال در مراتع با واکنشهايي مواجه شد، در اين طرح نه تنها در مراتع نهالکاري صورت گرفته است، بلکه در مناطقي نهالکاري گونههاي متعدد سوزنيبرگ ازجمله کاج، سرو خمرهاي و نقرهاي صورت گرفته است. در برخي مناطق نيز بدون توجه به توالي اکولوژيک و استفاده از گونههاي پيشآهنگ، گونههاي کليماکس کاشت شدهاند. از بعد اجتماعي نيز ميتوان به موارد متعددي اشاره کرد. عنوان طرح و تلاش براي مشارکتيخواندن آن در کنار نحوه جلب مشارکت مردم، بيانگر اين است که سازمان جنگلها در طرحهاي خود نه فقط به مسائل اجتماعي توجه مناسبي ندارد، بلکه بار ديگر روشن کرد خوانش مديران سازمان از طرح مشارکتي تا چه حد دور از مفهوم واقعي آن است. در حالي که يکي از دلايل تخريب جنگلها در کشور، وجود تعارضات بر سر استفاده از منابع طبيعي است، طرحي چنين گسترده نيازمند مطالعه و برنامهريزي دقيق براي انتخاب محل براساس شرايط اجتماعي در کنار مسائل اکولوژيک است. شناسايي عوامل تخريب، تلاش براي رفع آنان يا انتخاب محلي با تهديد تخريب کمتر، نيازمند زمان و کار کارشناسي است. از سوي ديگر، اجراي موفق يک طرح مشارکتي نيازمند زمان و اقداماتي براي جلب مشارکت و آموزش مردم است. با اعلام ناگهاني اين طرح، ناتواني ادارات براي جلب مشارکت مردم و نامشخصبودن تداوم حضور مردم تا انتهاي طرح، بسيج همگاني براي ايراني سبز فقط در حد شعار باقي خواهد ماند. با وجود اينکه در برخي مناطق آغاز اين طرح با حضور گروههاي مردمي همراه بود اما در بسياري از مناطق حضور مردم چنان کمرنگ بود که استفاده از عکسهاي اسفند سال گذشته براي خبررساني مؤيد اين امر است. مشارکتيخواندن اين طرح و توجهنکردن به جلب مشارکت، نظرات مردم محلي و آموزش بار ديگر نشان داد هدف سازمان جنگلها از عنوان مشارکت فقط استفاده از نيروي کار مجاني و نه مشارکت فعال در همه مراحل برنامهريزي تا اجراي يک طرح است. مسئله ديگر، نگهداري نهالهاي کاشتشده است. در کنار مسئله حفاظت براي جلوگيري از تخريب، لازم است روشن شود با توجه به عدم انتخاب گونههاي بومي براي برخي مناطق و کاشت نهال در مناطق با خاک ضعيف و نياز به آبياري آنها در فصل خشک، چه برنامهاي براي اين مسئله اتخاذ شده است؟ آيا نبود بودجه و نيروي کافي براي آبياري، سرنوشت اين نهالکاريها را به عاقبت برخي اقدامات گذشته مانند جنگلانه دچار خواهد کرد؟ با توجه به اينکه سرپرست سازمان جنگلها بيان کرده است آمادگي دارند محلهاي کاشت را اعلام کنند، اميد است علاوه بر اين امر، به سؤالات مطرحشده پاسخ داده و گزارشهاي سالانهاي از وضعيت اين نهالکاري منتشر شود تا نتيجه هزينه بودجه عمومي کشور مشخص شود. همچنين بايد توجه کرد الگوگرفتن از اقدامات برخي کشورها براي کاشت چند ميليون نهال در يک روز، زماني نتيجه خواهد داد که اين مسئله با مطالعه و درک شرايط باشد در غير اين صورت حرکتی نمايشي و بدون نتيجه خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.