نزديک به ۲هفته قبل از گام پنجم کاهش تعهدات هستهاي
اجراي يک گام برجامي در اراک
نصب تجهيزات رآکتور اراک کليد خورد. با حضور رئيس سازمان انرژي اتمي، مسئولان رآکتور اراک و تعدادي از خبرنگاران رسانههاي گروهي کشور، ديروز، اولين مرحله از نصب تجهيزات رآکتور، مدار ثانويه و درپوش راهاندازي شد. رآکتور اراک از ابتداي آغاز مذاکرات هستهاي تا امروز از بخشهاي حساسيتبرانگيز برنامه هستهاي ايران براي طرفهاي ديگر بوده است. اين رآکتور يک رآکتور آب سنگين بوده و در نتيجه به طور بالقوه ميتواند به کار ساخت بمب اتمي بيايد، از همين رو توجهات و بحثهاي بسياري در طول مذاکرات هستهاي ايران با 1+5 روي اين رآکتور متمرکز بود. نکته مهم درباره عمليات ديروز اراک اين است که برخلاف چند عمليات اخير سازمان انرژي اتمي و چند نشست خبري اخير صالحي، شامل نمونههاي بوشهر و فردو، اين عمليات نه در راستاي کاهش گامبهگام تعهدات که در راستاي برجام و عمل به تعهدات آن انجام ميشود. بر اساس برجام، روند بازطراحي رآکتور اراک با همکاري ايران و چين و مشارکت ديگر اعضاي برجام از جمله آمريکا آغاز شد؛ اما پس از اعلام خروج ايالات متحده از برجام و پس از چند ماه مذاکره بين بقيه امضاکنندگان، بريتانيا جاي آمريکا را در اين پروژه گرفت. بر اساس برجام بازطراحي رآکتور اراک بايد پنجساله انجام شود. با وجود تصميم ايران براي کاهش تعهدات برجامياش که در واکنش به خروج يکطرفه آمريکا از برجام و عملنکردن ديگر اعضاي اين توافق به تعهداتشان صورت گرفت، ايران موضوع بازطراحي رآکتور اراک را از اين تصميم خود به شرط پيشرفت در کار مستثنا کرده است. بازطراحي رآکتور اراک يکي از مواردي است که آمريکا بعد از خروج از برجام براي آن معافيت تحريمي قرار داد؛ هرچند در ماههاي گذشته مدت زمان تمديد اين معافيت را از 180 روز به 90 روز کاهش داد. از اين روست که اين پروژه همکاري هستهاي در چارچوب برجام ادامه يافته است. به گزارش ايسنا، علياکبر صالحي، رئيس سازمان انرژي اتمي در جمع خبرنگاران در مراسم افتتاح ساختمان حوضچه و پمپهاي آب گرم رآکتور اراک اظهار کرد: «امروز شاهد راهاندازي بخش ثانويه رآکتور اراک خواهيم بود. اگر بخواهيم به مجموعه اقدامات انجامشده در اين واحد اشاره کنيم، بايد بگويم از 52 سيستم که بايد راهاندازي شود 20 سيستم آن تکميل شده، 18 سيستم در حال آمادهشدن است و 12 سيستم کارهاي قراردادياش در حال انجام است و اميدواريم تا سال 99 بقيه کارها در اين بخش انجام شود». وي ادامه داد: «امروز بخش قابل توجهي از رآکتور اراک تحت عنوان بخش ثانويه راهاندازي ميشود که در اين بخش حرارتي که در قلب رآکتور ايجاد ميشود برداشته ميشود. همچنين اتاق کنترل قسمت ثانويه نيز تکميل شده است که امروز آن را از نزديک مشاهده خواهيد کرد». رئيس سازمان انرژي اتمي افزود: «همچنين امروز در بخش اوليه رآکتور اراک شاهد جاگذاري درپوش قلب رآکتور خواهيم بود و اميدواريم در سه تا چهار ماه آينده همه تجهيزات تعويض سوخت در سه محور نصب شود و ما بتوانيم آنها را تست کنيم». رئيس سازمان انرژي اتمي در نشست خبري در مجتمع رآکتور تحقيقاتي آب سنگين اراک (خنداب) گفت: «کالندرياي جديد رآکتور اراک طراحي شده و اقدامات لازم با چينيها انجام شده و در آخرين جلسهاي که انجام شده توافقاتي در اين رابطه حاصل شده است». صالحي افزود: «رآکتور اراک از حدود 20 سال پيش فعاليتش شروع شد. طرحي که بر اساس آن ساخته شد قديمي و روسي بود که بازبيني کرديم و کار آغاز شد. اما کارهاي بعدي بر عهده کارشناسان و متخصصان ما بوده است. طراحي قبلي نميتوانست توليدات لازم را به ما بدهد از اين رو نميتوانستيم خيلي از راديوازوتوپها را توليد کنيم». وي افزود: «در فرايند مذاکرات هستهاي قرار شد طراحي رآکتور خنداب اراک را بازنگري کنيم. آنها ميگفتند اين رآکتور سالانه هشت کيلو پلوتونيوم توليد ميکند که ميتواند در ساخت سلاح استفاده شود و ميخواستند مطمئن شوند براي مقاصد غيرصلحآميز به کار گرفته نشود از اين رو بايد با بالابردن غناي اورانيوم اين نگراني را حل ميکرديم و اين باعث ميشد ميزان پلوتونيوم سالانه کمتر از يك کيلو شود». صالحي با اشاره به فتواي رهبري درباره ممنوعيت ساخت و استفاده از سلاح هستهاي تصريح کرد: «اساسا چنين چيزي در اهداف و برنامههاي ما نبوده؛ ازاينرو تلاش کرديم تا ضمن رفع نگراني برخي کشورها رآکتور اراک را حفظ کنيم. سوختي که بيش از يک سال بماند، پلوتونيوم آن مناسب ساخت سلاح نيست». او افزود: «با طراحي جديد ميتوانيم کبالت 60 توليد کنيم که ميتواند در آينده منبع درآمد خوبي براي ما باشد». رئيس سازمان انرژي اتمي گفت: «براي بازطراحي يا مدرنسازي بايد طراحي قلب رآکتور را بازنگري ميکرديم و اينبار خودمان اين کار را با مشورت و تأييد طراحيها از سوی يک گروه کاري انجام دادیم. قبلا اين گروه چين ايران و آمريکا بود و چند سال طراحيهاي مختلف انجام شد؛ اما با خروج آمريکا، انگليس جايگزين شد». صالحي تأکيد کرد: «مستندات ايجادشده مورد تأييد کشورهايي است که در اين زمينه پيشرفته محسوب ميشوند. در آينده اگر بخواهيم رآکتوري مشابه براي کشور ديگري بسازيم، اين اطمينان براي آن کشور است که ما تأييديههاي لازم را داريم». او افزود با طراحي جديد برخي تجهيزات عوض ميشود. يکي از اين تجهيزات کالندريا است که آخرين بخش تجهيزاتي است که داخل قلب ميرود و الان حجمش کوچکتر ميشود. کالندريا مجموعهاي لوله است حدود صد لوله که سوخت در آنها قرار ميگيرد. اين کالندريا جديد طراحي شده و اقدامات لازم با چينيها انجام شده و آخرين جلسهاي که انجام شده، توافقاتي دراينباره داشتهاند». صالحي تأکيد کرد: «متأسفانه اينطور جا انداختند که رآکتور اراک کار ميکرده و با برجام کارش متوقف شده است؛ اما اينطور نبوده است. از 52 سيستمي که بايد تکميل شود، 20 سيستم در بخش ثانويه تکميل شده است. آبي که در قلب رآکتور است، آب سنگين است و داخل رآکتور ميچرخد و با بيرون کاري ندارد. حجم اوليه آب داخل رآکتور 60 تُن است و اين آب در طول عمر رآکتور داخل قلب است و ممکن است سالي 400 کيلو هدررفت داشته باشد که جايگزين ميشود. اين آب گرمايش را بايد تخليه کند؛ ازاينرو آب ديگري که آب «نرم» به آن گفته ميشود، بر روي لولههاي با حرارت بالا قرار ميگيرد تا گرماي آب سنگين را کاهش دهد؛ بنابراين الان بخش ثانويه رآکتور کامل شده است و مانده بخش اول رآکتور. اتاق کنترل بخش اوليه در بخشهايي انجام شده و اميدواريم تا شش ماه آينده اتاق کنترل اصلي را نيز آماده کنيم». صالحي ادامه داد: «14 سيستم ديگر از 52 سيستم در حال طراحي و ساخت و نصب هستند و اميدواريم اين 14 سيستم هم به 20 مورد قبلي اضافه شود. 18 سيستم ديگر هنوز در مرحله قرارداد هستند که اميدوارم تا سال آينده کارهايش انجام شود». رئيس سازمان انرژي اتمي تأکيد کرد که هزارو 800 مترمکعب در ساعت آب هنگام راهاندازي رآکتور به گردش درميآيد که اين ميزان آب درخورتوجه است. او در پاسخ به اينکه تفاوت رآکتور اراک با تهران چيست؟ گفت رآکتور تهران بسيار ساده است؛ اما رآکتور اراک مثل يک رآکتور قدرت است. عملا مثل بوشهر است؛ اما با اندازه کوچک. معاون رئيسجمهور همچنين گفت: «برخي موضوعاتي را درباره صنعت هستهاي مطرح ميکنند که واقعيت ندارد. يکي از استادان چندي پيش نوشته بود ما سالانه ميلياردها دلار در اين صنعت خرج ميکنيم! از سال 68 تاکنون که فعاليت سازمان انرژي اتمي آغاز شد، بودجههاي اختصاصيافته را استخراج کنند. در اين مدت حدود 6.5 تا هفت ميليارد دلار هزينه کرديم که 1.5 ميليارد براي واحد اول نيروگاه بوشهر بوده است و اگر اين را تقسيم بر اين مدتزمان کنيم، ميشود سالي 200 ميليون دلار. اين مقدار براي صنعتي هستهاي که اقتدارآفرين است و تضمينکننده برق آينده کشور است، زياد است؟!». رئيس سازمان انرژي اتمي افزود: «اين در حالي است که ارزش افزودهاي که سازمان انرژي اتمي توليد ميکند، بهويژه درباره واحد اول نيروگاه بوشهر 700 ميليون دلار ميشود. اين سه برابر بودجهاي است که الان از دولت ميگيريم. ما به دولت گفتيم اگر اين ارزش افزوده را به ما بدهيد، ما ديگر از دولت هيچ چيز نميخواهيم». صالحي خاطرنشان کرد: «همچنين در اکتشاف و استخراج به سمتي ميرويم که در سالهاي آينده درآمدهاي درخورتوجهي را براي کشور ايجاد خواهيم کرد». صالحي همچنين گفت: «ماشين سوختگذاري سهمحوره در آينده نزديک، انشاءالله تا ارديبهشت سال آينده روي درپوش قرار داده ميشود که اين ماشين با تکنولوژي بسيار بالا به دست فرزندان اين کشور ساخته شده است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.