هرکسی کار خودش، بار خودش
گیتی صفرزاده
اینکه من درست همان سالی به دنیا آمدم که قدیمیترین نشریه طنز ایران تعطیل شد، شاید یک معنایی داشته باشد. منظورم نشریه محبوب توفیق است که بعد از 50 سال دیگر منتشر نشد یا به عبارت بهتر در سال۱۳۵۰ جلوی انتشارش را گرفتند. شاید یک معنای این همزمانی این بود که 30 سال بعد وقتی نشریه گلآقا دیگر منتشر نشد و سالهای بعدش دیدم که چه بار عظیمی از مجلات و خاطرات و یادگارها به دوش بازماندگان افتاد، بهتر بتوانم واقعه را درک کنم. حقیقت این است که بعضی چیزها مثل میراث ملی میشوند، مثل بعضی نشریات، اما این میراث ملی است که هیچ مسئولی برای حفظ آن تلاشی نمیکند، وراث مجبورند یکتنه سالها انبوهی از کاغذ و دستخط و نشریه و میز و صندلی را به دوش بکشند و وای به حال اینکه یک روز خسته بشوند و بخواهند چهارپایهای را دم در بگذارند، داد و فغان همان بزرگواران بلند میشود که چه کردید با این چهارپایهای که فقط مال شما نبود و بخشی از خاطرات ما بود و سرمایهای از فرهنگ ما بود و بخشی از دلمان را درونش جا گذاشته بودیم و وااسفا بر شما که قدر این میراث را ندانستید و اینگونه سهلانگارانه با آن برخورد کردید.
طنز تلخ این جملات مرا همه کسانی درک میکنند که از خوب یا بد روزگار وارث نام یا نشان بزرگی شدهاند. برای همین وقتی هفته گذشته به مراسم اهدای دوره کامل نشریات و برخی یادگارهای نشریه توفیق به مرکز بزرگ دایرهالمعارف اسلامی دعوت شدم، آه از نهادم درآمد که چه گذشته بر توفیقیها که 50 سال اینهمه را بر دوش کشیدهاند و لابد حالا به دلایل برحقی در اینجا به زمین گذاشتهاند. دقت بفرمایید، نزدیک به 50 سال این میراث را حفظ کرده بودند، دهها وزیر و وکیل در این مدت از نشریهشان تعریف کردند، قلم حقشان را ستودند، از گرمی طنزشان در دوران استبداد تقدیر کردند، اما همچنان دورهها و نشریاتشان، میراث ملی این سرزمین، جایی برای آرامگرفتن و ارجدیدن نداشت.
مراسم خوبی بود، بهخصوص آنجا که یکی از اعضای شورای شهر تهران که سابقه فرهنگی دارد، از کشیدن تصویر رستم روی بیلبوردهایی با موضوع آلودگی هوا انتقاد کرد و گفت سالها پیش گلآقا هم مرتکب چنین اشتباهی شده بود و تصویری از فردوسی را در یک تبلیغ وطنی کار کرده بود. آنگاه از ضرورت حفظ اسطورهها و چهرههای ارزشمند ادبی گفت و ابراز نگرانی کرد که چنین برخوردهایی ارزش میراث فرهنگی ادبیمان را نابود کند. درست همانموقع پیامی برایم رسید از دوستی که باناباوری اطلاع میداد خانه تاریخی وارطان که تنها محل گفتوگو و برگزاری رویدادهای فرهنگی در حوزه معماری و شهر بود، تعطیل شد. گویا حفظ چنین مکانی سوددهی نداشته و لاجرم شهرداری و وزارتخانه مربوطه به بستهشدنش رضایت دادهاند.
سرم را بالا آوردم، پایان مراسم بود؛ حسن توفیق زود از مجلس رفت، حوصله صحبت نداشت؛ دختر گلآقا که بغلدستم بود، داشت به کسی لبخند میزد که میگفت با ساختمان گلآقا چهکار کردید؟ صدای یک پیامک دیگر حواسم را پرت کرد؛ یکی از دوستان بود که فیلترشکنی به اسم رستم برایم فرستاده بود، آیکونش هم صورت رستم بود با همان کلاهخود جنگی. دروغ چرا، خوشم آمد. یادم افتاد مردم قرنهاست که اسطورههایشان را با روش خودشان حفظ کردهاند، بدون نیاز به دستورالعمل و پند دولتمردان و مسئولان هر دوره. مردم کار خودشان را بلدند، خدا کند که مسئولان هم کار خودشان را بلد باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.