|

فصل یخ کولبری

عثمان چهار پسر دارد (داشت)؛ زمان فعل اين جمله حد فاصل دو روز آخر هفته از «دارد» به «داشت» تغيير پيدا کرد. «فرهاد» و «آزاد» دو پسر بزرگ عثمان در کوه‌هاي «ژالانه» گم شدند و بعد از چند روز بسيج عمومي مردمي، جنازه‌هاي يخ‌زده‌شان پيدا شد و روي دست‌هاي مردمي که در سختي خوب به ياري همديگر مي‌آيند رفت تا پاي همان کوهي که آنها را دربر گرفته بود، آرام بگيرند. عثمان تا پيش از اين زندگي‌اش از محل جمع‌آوري و فروش کارتن و نان خشک مي‌گذشت. چهار پسر داشت و امورات زندگي‌اش از اين راه به‌خوبي نمي‌چرخيد. قديم‌ترها کارگر ساختماني بود اما با ازدست‌دادن بخشي از بينايي‌اش تنها کاري که در آن روستا از دستش برمي‌آمد، همين بود. عثمان به‌دليل وضعيت بينايي‌اش هيچ‌گاه کولبري نکرد، اما با بزرگ‌ترشدن پسرهايش، آنها تصميم گرفتند تا از دل کوهستان رزق و روزي بيشتري را با خطر بيشتري کسب کنند. آزاد خسروي با اينکه بزرگ‌تر بود به‌دليل شرايط جسمي‌اش تاکنون کولبري نکرده بود، اما فرهاد 14ساله تا قبل از اين چندباري تجربه کولبري را داشت. بااين‌حال آنها هفته گذشته تصميم گرفتند با هم به دل کوه بزنند. سفري که بازگشتي نداشت. آنها در بهمن گرفتار شدند و اهالي بعد از چند روز جست‌وجو پيکر اين دو برادر را درحالي‌که فاصله اندکي تا نجات‌يافتن داشتند، پيدا کردند. جمعه مردم مريوان با نان به استقبال پيکر اين دو برادر رفتند. نان‌هايي که نمادي بود از آنچه اين مردم نداشتند. کولبري به جاي اشتغال پايدار کولبري حالا شغل غيررسمي بخش زيادي از ساکنان غرب و شمال‌ غرب ايران است؛ ساکنان استان‌هاي مرزي که اغلب کردنشين هستند و شرح رنجشان، شش ماه دوم هر سال با شدت‌گرفتن سرماي هوا و برف و بوران ابعادي ملي مي‌گيرد. اين ماجرا در سال‌هاي گذشته و با مرگ‌و‌ميرهاي تعداد زيادي از کولبران در کوهستان واکنش‌هاي سياسي را هم در پي داشته و بعد از مرگ چهار کولبر در سال 1396 در کوه‌هاي سردشت، صحبت‌هاي جدي درباره طرح ساماندهي کولبران در دولت و مجلس مطرح شد اما هنوز که هنوز است راه به جايي نبرده. در سال 1396 مرکز پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسلامي با بررسي «طرح ساماندهي معابر مرزي کشور (معابر مرزي و ته‌لنجي)» تصويب آن را «توصيه نکرد». مرکز پژوهش‌ها در گزارشي که به‌عنوان بررسي اين طرح منتشر کرده پيشنهاد داده است: با توجه به ظرفيتي که در استان‌هاي مرزي کشور وجود دارد، پديده کولبري مرزنشينان تناسبي با ظرفيت‌هاي استان‌هاي مرزي ندارد و بارها مورد سوءاستفاده تبليغاتي دشمنان براي تبليغ ناکارآمدي نظام در ايجاد اشتغال و حفظ کرامت انساني قرار گرفته است. با تصميم‌های صحيح اقتصادي و ارائه مشوق‌هاي مناسب براي سرمايه‌گذاري در مرزهاي کشور، معافيت‌هايي در جهت ايجاد اشتغال پايدار، کاهش هزينه‌هاي سکونت و توليد در مناطق مرزي، مي‌توان فرصت‌هاي سودآور براي تجار و بازرگانان و صنعتگران و توليدکنندگان در اين مناطق ايجاد کرد تا ضمن ايجاد امنيت پايدار مرزي در جهت رشد و توسعه کسب‌و‌کار، افزايش توليد ملي و رونق اقتصادي مرزها در اولويت قرار بگيرد.‌مخالفان طرح ساماندهي کولبران معتقدند آوردن آن در قالب يک قانون در واقع رسميت‌بخشيدن به قاچاق در کشور است و تغيير آن در آينده سخت خواهد بود. آنچه در ايرادهای مرکز پژوهش‌هاي مجلس آمده، به‌خوبي نشان مي‌دهد که اصل مسئله درک شده است. پاسخ هم حداقل روي کاغذ نوشته شده ولي اينکه آن ايده‌ها از روي کاغذ به فعل و عمل تبديل شوند، راهي طولاني در پيش دارد که عمل‌نکردن به آنها همچنان منجر به رواج کولبري در منطقه مي‌شود. تابستان امسال بود که دستور رئيس‌جمهور درباره توسعه معيشت مرزنشينان به هفت وزارتخانه، معاونان رئيس‌جمهور، رؤساي سازمان‌هاي برنامه و بودجه و اداري و استخدامي کشور و رئيس کل بانک مرکزي ابلاغ شد. طرحي که به گفته بابک دين‌پرست، معاون اقتصادي وزارت کشور و دبير شوراي توسعه و امنيت پايدار شرق و غرب کشور شامل ۳۱ مورد پيشنهاد اجرائي، در قالب تکاليف ۱۲ دستگاه اجرائي مرتبط بود. کولبري قاچاق نيست آنچه درباره کولبري و اتفاقات حول آن زياد به چشم مي‌خورد، استفاده از واژه قاچاق و قاچاقچي براي آنهاست. بسياري از منتقدان طرح‌هاي حمايتي از کولبري در واکنش به اخبار ناگوار کولبري آن را با برچسب قاچاق به گوشه‌اي مي‌رانند؛ حال آنکه براي مرزنشين کرد ايراني گويا درحال‌حاضر راهي جز کولبري وجود ندارد. کولبران، امنيت زندگي و گذر از اشتغال ناپايدار غيررسمي مي‌خواهند؛ چيزي که دولت‌ها در سال‌هاي گذشته از برآورده‌کردن آن عاجز بودند. وقتي اشتغال پايدار در منطقه وجود ندارد، راهي جز کولبري براي ساکنان مناطق مرزي وجود ندارد. يکي از منتقدان قاچاقچي‌خواندن کولبرها مقام معظم رهبری است. ايشان در يکي از سخنراني‌هايشان با اشاره به لزوم تفکيک فعاليت کولبري از قاچاق بر بهبود معيشت مرزنشينان و مخصوصا کولبران تأکيد کردند؛ مقام معظم‌رهبری در ديداري که با جمعي از کارگران داشتند، با اشاره به لزوم بهبود وضعيت کولبران اظهار کردند: «ما تا حالا در مبارزه با قاچاق خيلي جدي عمل نکرده‌ايم. البته مراد من از قاچاق، آن کوله‌‌بَرِ ضعيفي نيست که مي‌رود آن‌طرف يک چيزي را برمي‌دارد، روي کول خودش مي‌آورد اين‌ طرف؛ اينها که چيزي نيست، اينها اهميتي ندارد. با آنها مبارزه هم نشود اشکالي ندارد». اين موضوع البته مورد تأکيد رئيس جديد دستگاه قضا هم هست. مردادماه امسال سيدابراهيم رئيسي در سفري که به کردستان داشت، با تأکيد بر لزوم ساماندهي وضع کولبري در شهرهاي مرزي گفت: وقتي از قاچاق کالا سخن مي‌گوييم، مقصودمان قاچاق سازمان‌يافته‌اي است که رونق توليد را تهديد مي‌کند. سيدابراهيم رئيسي با بيان اينکه رونق توليد با اين ميزان از قاچاق کالا سازگاري ندارد، اضافه کرد: بايد جلوي قاچاق کالا را بگيريم اما سخن از کولبري نيست بلکه کولبري بايد ساماندهي شود. استفاده از ظرفيت معابر کولبري براي دورزدن تحريم‌ها در ميان همه اظهارنظرهاي ريزودرشتي که در يکی، دو سال اخير با داغ‌شدن بحث کولبري درگرفته است، نمي‌توان از اظهارات چند نماينده مجلس درباره استفاده از ظرفيت کولبري براي دورزدن تحريم‌ها گذشت. در اوج دوراني که ترامپ با تحريم‌هاي مختلف سعي در به چالش‌کشيدن اقتصاد ايران داشت، نماينده مردم پيرانشهر در مجلس گفت: از دولت انتظار مي‌رود با توجه به اينکه بي‌کاري در مناطق مرزي بيداد مي‌کند، از معابر کولبري جهت واردات کالاهاي اساسي، مواد اوليه صنعتي و کارخانجات استفاده کند، مي‌توان از ظرفيت اين معابر براي بهترشدن وضعيت معيشتي و بالابردن سطح رفاه مرم بهره جست. عضو کميسيون اجتماعي مجلس با گلايه از دولت درباره بيمه کولبران تصريح کرد: هم‌اکنون کارت الکترونيکي مرزنشينان در این وضع هيچ ارزشي ندارد؛ بنابراين اميدواريم کالاهاي ضروري مصوب‌شده دولت به مرزنشينان ابلاغ شده و بارهايي که در گمرکات مانده سريعا ترخيص شود و همچنين اميدواريم عوارض خروج زميني به سال‌هاي قبل برگردد. اين ظلم شايسته مرزنشينان نيست که براي امرار معاش به کشورهاي همسايه سفر کرده و احتياجات خود را تأمين مي‌کنند. همچنين سيداحسن علوي، عضو هيئت‌رئيسه کميسيون عمران هم در اين زمینه گفته بود: صد هزار کولبر کردستاني مي‌توانند در دورزدن تحريم‌ها به کشور کمک کنند.‌مجموعه تلاش‌ها در دو سال آخر نشان مي‌‍‌دهد دولت و مجلس بيشتر از آنکه به دنبال عمل‌کردن به راهکارهايي که براي پايان‌دادن به کولبري در منطقه باشند، بيشتر در پي رسميت‌بخشيدن به شغل پررنج کولبري هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.