آژیر قرمز برای نشریات محلی
پژمان موسوی
نشريات محلی! چه واژه نامآشنا و دوری! چه روزگار سپریشدهای! چه گذشته و تاریخی! و هنوز چه پتانسیلِ بالقوهای در این روزگار اینترنتزده و بیتمرکز! نشریات محلی برای ما شهرستانیها البته واژهای نامآشناتر است تا پایتختنشینانی که اصولا فرصت درک اهمیت، نقش و جایگاه نشریات محلی را نداشتهاند. برای ما شهرستانیها نشریه محلی واژهای است که گاه با آن زندگی كردهايم، گاه با تكتك خبرها و گزارشهایش همذاتپنداری كردهايم و گاه سرنوشت شهر و دیارمان را در جهتگیری آنها دیدهایم؛ نشریاتی که هر صفحهاش درباره محله، خانه، مدرسه و در یک کلام، دغدغههایی بود از شهر و دیاری كه در آن زندگی میکردیم و سرنوشتش برایمان مهم بود. آن روزها نشریات محلی مهم بود، دیده میشد، تأثیر میگذاشت، سرنوشت چیزهایی را دستخوش تغییر میکرد و با مخاطب ارتباطی نزدیک داشت. وضعیتی که این روزها کمتر میتوان سراغی از آن گرفت؛ اما یک چیز هم در آن روزگار و هم در این روزگار درد مشترک نشریات محلی بوده است: رقابت با نشریات سراسری. نه آن زمان و نه در این روزهای افول، نشریات محلی توان و امكان رقابت با نشريات سراسری را نداشته و ندارند و همین عامل و گسترش فضای مجازی، آینده این نشریات را بهویژه در سالهای اخیر با نگرانیهای بسیار روبهرو کرده است. به همين دلیل میشود وصله ناجوری كه از همهجا رانده و از همهجا مانده میشود؛ مردم که اصولا دیگر کمتر روزنامه میخوانند و اگر هم رمقی مانده باشد، ترجیحشان نشریات سراسری و ملی است. اینگونه شده است که نشریات محلی در ایران به کلاف سردرگمی تبدیل شدهاند که خروجشان از وضعیت بحرانیِ موجود، از محالات ممکن شده و این وضعیت بغرنج در صورتی است که در عرصه بینالملل، نشريات محلی يکي از گروههای مهم مطبوعاتی محسوب میشوند و به اعتقاد بسياری از محققان علوم ارتباطات، آينده متعلق به رسانهها و نشريات بومي است و قدرت اثربخشی آنان بسيار بيشتر از ساير گروههای رسانهای همجنس خود است. جامعهشناسان ارتباطات معتقدند نشريات محلی به دليل کارکردهای ويژه خود در حوزه مسائل بومی، عمدهترين نقش را در شکلگيری رفتارهای اجتماعی در پايهایترين سطح خود دارند و میتوانند بيشترين تأثير را روي هر منطقه، تصميمگيریهای بومی و رفتارهای محلی بگذارند. متأسفانه اما نشريات و مطبوعات محلی در همه سالهای فعالیت خود، مورد بيمهری زيادی از سوي مسئولان، مردم و حتي صاحبان امتياز خود اين نشريات قرار گرفتهاند. اما اكنون ضعف مالی نشريههای محلی و فقدان سازوكارهای حمايت مالی و مؤثر، از مهمترين عواملی است كه چراغ اين نشريهها را بدون سروصدا خاموش میكند؛ مرگی متأثر از پارامترهای اقتصادی و اتفاقا خاموش.
شيوههاي كمك دولت براي استقلال اقتصادي مطبوعات و توسعه آنها نيز از جمله مسائلي است كه همواره از سوي مديرانمسئول مطبوعات كشور با انتقاد و اعتراض روبهرو بوده است. كمكهاي دولتي بعضا چون به شيوهاي عادلانه صورت نميگيرد، عموما باعث تبعيض ميان مطبوعات تهرانی و شهرستانی ميشود. اما یک چیز را باید قبول کرد: در روزگاری که در همهجای جهان نشریات محلی از اهمیت خاصی برخوردار شدهاند، از نظر اصول حرفهاي بسياري از نشريات محلي ایرانی فاقد ويژگيها و استانداردهاي روزنامهنگارياند؛ مواردي همچون انتشار منظم نشريه، پرداختن به مسائل جامعه محلی، توليد خبر و مطلب با رويکرد محلي و بومي و جذب نیروهای حرفهای. همين موضوع باعث شده است نشریات محلی در سیکلي معیوب بيفتند که همزمان محتوا و اقتصاد اين نشريات را قربانی خود میکند. به این معنا که مدیران و صاحبان نشریات به دلیل وضع اقتصادی نامناسب توان جذب خبرنگاران حرفهای را ندارند و همین نكته باعث ضعف در محتوای آنان میشود و ضعف در محتوا، استانداردهاي اوليه يك نشريه را پايين ميآورد و در نتيجه آن نشريه شانس کمتری در برابر تخصيص منابع مالی دارد و اين سيكل دائما تكرار ميشود. همچنين کاهش حمایتهای دولتی، افزایش بیرویه قیمت کاغذ، نبود آگهیهای مناسب و سیر نزولی شمار مخاطبان، گوشهای دیگر از مشکلات فراروی نشریات محلی است و همه این عوامل هم به این منجر میشود که غالب فارغالتحصیلان رشتههای روزنامهنگاری و ارتباطات بهدلیل فرصتهای کاری موجود در پایتخت، برای بازگشت به شهر و دیارشان رغبتی از خود نشان نمیدهند. مطبوعات محلی بدون درنظرگرفتن منطقه جغرافیایی انتشار، همگی از سلسله رنجها و کمبودهایی مشابه در تاب و تعب هستند و از اینرو گاهی مجبور به اطاعتپذیری و گوش به فرمانی، اغماض از خطاها و نارواییهای مدیران و مسئولان در منطقه جغرافیایی خود میشوند و اصولا با چنین رویکردهایی نمیتوانند صدای مردم باشند. وضعیت خیلی پیچیده است، باید فکری عاجل برای نشریات محلی کرد، آنها در معرض نابودی کامل و حذف مطلق قرار دارند؛ چارهای باید... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.