|

سرداري گم‌شده در دنياي مدرن

آيدا بهشتي: «واقعیت مدرن سراپا زشت و زننده و بری از زیبایی یا حتی قابلیت کسب زیبایی است». تجربه مدرنیته، مارشال برمن. انسان مدرن، انسانی است گم‌شده در دنیایی مدرن و زندگی‌ای مدرن. انسانی در حال زیستن در دنیایی که از سویی به او وعده دگرگونی می‌دهد و از سوی دیگر او را تهدید می‌کند به نابودی و تخریب همه آنچه دارد، همه آنچه می‌داند و همه آنچه هست. تجربه‌های مدرن باعث می‌شوند تا انسان این زمانه نوعی وحدت در مرزهای جغرافیایی و قومی و ملی را تجربه کند؛ اما این وحدت تناقض‌آمیز است و وحدتی مبتنی بر تفرقه است. انسان مدرن با بیم و امید تلاش می‌کند تا راه خود را در زندگی مدرن پیدا کند، حتی از میانه جنگ‌های مدرن؛ جنگ‌هایی که چند قرنی‌ است این نام را با خود یدک می‌کشند و انسان‌های این روزگار تلاش می‌کنند تا از زیر آتش خمپاره‌ها خود را نجات دهند؛ جنگ‌هایی متفاوت از اسلاف خود با تجربه‌هایی متفاوت از آن. انسان مدرن در جنگ‌های مدرن وحدتی را تجربه می‌کند برای نجات؛ اما در میانه‌های جنگ تفرقه که همیشه موجود بوده و تنها دوره‌ای خود را پنهان کرده بوده، به‌خوبی خودنمایی می‌کند. تفرقه، نقطه مقابل وحدت. پس از پایان جنگ و نجات از چنگال خونین آن خود را مانند سیلی به‌ صورت انسان‌های بازنده از مدرنیته و بازمانده از آن می‌کوبد. در فیلم «صفر مرزی» به کارگردانی مهدی افشارنیک که از ابتدای پاییز در سینمای هنر و تجربه اکران شده، با انسانی مدرن در روزگارمان روبه‌رو می‌شویم. سردار علی هاشمی، فرزند عرب خوزستان که با آغاز جنگ تحمیلی از سوی عراق از خواندن دندان‌پزشکی دانشگاه فردوسی مشهد دست می‌کشد تا تمام‌قد در مقابل دشمن بایستد و از وطنش دفاع کند. او قربانی ‌‌همین مدرنیته متناقض و همین زندگی متناقض است. آنچه از او در فیلم به تصویر کشیده می‌شود، انسانی است پاک؛ اما پرقدرت، انسانی پایبند به سنت که در راه دفاع از میهن قد عَلَم می‌کند تا در مقابل دشمن متخاصم بایستد. «مهدی افشارنیک» به‌خوبی او را در فیلمش به تصویر می‌کشد؛ چهره‌ای حقیقی از انسانی که بالای سر هورالعظیم ایستاد؛ اما نمی‌خواست فرمانده سپاه حمیدیه باشد. او فقط قصد دفاع از میهنش را به‌عنوان یک ایرانی و زیر پرچمی از وحدت داشت. علی هاشمی خود را نه عرب خوزستان بلکه فقط یک ایرانی می‌دانست. او خود را با شروع جنگ در میانه وحدت دید و برای دفاع از سرزمینی برخاست که در آن ایرانی بود، نه دیگری؛ اما انسان‌های مدرن این سرزمین او را زمانی که در چهارم تیر 67 و در عملیاتی ضد‌ نیروهای عراق مفقودالاثر شد و به نیروی دشمن نسبت دادند. به‌این‌ترتیب مردمان این سرزمین نقطه متناقض وحدت مدرنیته را به نمایش گذاشتند و تفرقه را به تصویر کشیدند. سخن کوتاه کنیم و به کتاب مارشال برمن و تجربه مدرنیته بازگردیم. او به‌درستی می‌گوید که درست در لحظه‌ای که به نظر می‌رسد مردمان درگیر ایجاد انقلاب در خود و اشیای پیرامون خود و خلق چیزی سراپا جدیدند... اینان مضطربانه ارواح گذشته را فرامی‌خوانند و نام‌ها و شعائر و البسه قدیمی را از آنها وام می‌گیرند تا واقعه و صحنه جدید تاریخ جهان را با این زبان قرض گرفته و در این قیافه و هیئت باستانی به نمایش بگذارند. سردار علی هاشمی نیز از این قاعده مستثنا نشد و سیلی جنگ مدرن به ‌گونه‌ای بر صورتش کوبیده شد که در طول تاریخ مفقود شد. او بازمانده و بازنده جهان مدرنیته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.