بررسي ضرورت وجود نهضت سوادآموزي در گفتوگو با سعيد شهرياري
فرصت دوباره
اعظم پويان. روزنامهنگار
قدمت سوادآموزي بزرگسالان در کشور ايران پيشينه صدساله دارد و در هر دوره تاريخي قصهاي هست که نشان از تلاش عدهاي براي اعتلاي فرهنگ دارد. از تعليمات اکابر و آموزش بزرگسالان پيش از انقلاب که بگذريم، يکي از طرحهاي پايدار موفق بعد از انقلاب اسلامي تشکيل سازمان نهضت سوادآموزي است. نهضت سوادآموزي ايران سازمانی دولتي است که در سال 1358 به دستور بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران به منظور آموزش خواندن و نوشتن به بزرگسالان و کودکاني که به مدرسه دسترسي ندارند و در مناطق محروم هستند، تشکيل شد. در آستانه سالگرد تأسيس اين سازمان و در شروع هفته سوادآموزي صفحه «تخته سفيد» روزنامه «شرق» گپ و گفتي با سعيد شهرياري، معاون سوادآموزي اداره كل آموزش و پرورش شهر تهران داشته است.
آيا در شهر تهران به عنوان پايتخت ايران که عموما به عنوان مرکز بهترين مدارس و آموزشگاهها و دانشگاهها شناخته ميشود، ضرورتي بر حضور سوادآموزي وجود دارد؟ سوادآموزي از جمله بخشهاي پرچالش آموزشوپرورش است؛ بهویژه در کلانشهرها و از جمله شهر تهران کار بيش از ساير بخشها دشوار بوده و اين به دلیل شرايط سخت پايتختنشيني است. در شهر تهران هم به دلايل مختلفي از جمله مهاجرپذيربودن همچنان بيسواد داريم. اما در سال جاري ما تعهد کرده بوديم نزديک به 10 هزار نفر را تحت پوشش ببريم. تا امروز پنج هزار نفر را شناسايي کرده و تحت پوشش بردهايم و فعاليتها همچنان ادامه دارد. در بخش اتباع تعدادي را که متعهد شده بوديم صد درصد تحت پوشش قرار داديم و طبق آمار وزارت آموزش و پرورش، ما از نُرم کشوري در بحث تحت پوششبردن حجم ابلاغيمان بالاتر هستيم؛ از جمله برنامههاي ما موضوع آموزش اتباع است همچنين در آموزش ICDL که بهجد پيگير هستيم. درباره آموزش اولياي بيسواد با مديران مدارس صحبت کردهايم و از طريق پايگاههاي سنجش و همچنين در زمان ثبتنام، آنها را شناسايي کرده و در اختيار ما گذاشتهاند. موضوع آموزش زندانيان را داريم که ابلاغيه آن ارسال شده و هر کجا به ما اعلام شود، بهراحتي تحت پوشش ميبريم. موضوع افراد معلول آموزشپذير را داريم که ابلاغيه آن اعلام شده است. طرح خانه و خانواده را داريم و طرح حلقههاي کتابخواني و آموزش عملي نماز از ديگر برنامههايي است که در شهر تهران در دست اقدام داريم. در حوزه اتباع خارجي، عليرغم تأكيد رهبري همچنان مدارس تمايل به ثبتنام اتباع خارجي يا امکان آن را ندارند و همين باعث ميشود تعداد مراجعهکنندگان به سوادآموزي افزايش پيدا کند. در اين زمينه شما چگونه به اتباع اطلاعرساني ميکنيد؟ در مدارس دولتي اتباع بهراحتي ثبتنام ميشوند. آموزش بزرگسالان همان آموزش رسمي کشور است و در واقع ادامه آموزش رسمي است که افراد بنا بر دلايلي نتوانستهاند سر کلاسها حاضر شوند و ادامه تحصيل دهند و اکنون ما سعي ميکنيم شرايطي ايجاد کنيم که بتوانند بعد از مدتها ادامه تحصيل دهند. پس براي ما ايراني و اتباع تفاوتي ندارد. کتاب و لوازمالتحرير و هزينه تحصيل براي همه رايگان است. اطلاعرساني از طريق مراکزي که مخصوص اتباع هستند، از جمله از طريق فرمانداري و استانداري که اداره کل اتباع را در اختیار دارند، انجام ميشود. در اين ميان، سهميه خاصي را به ما ابلاغ ميکنند و ما شرايط ثبتنام همان تعداد سهميه را فراهم ميکنيم و تحت پوشش ميبريم. اتباع بسيار از اين طرح استقبال ميکنند اما ما درباره اتباع دو برنامه داريم؛ يکي همان طرح اتباع است که دولت ايران هزينههايش را پرداخت ميکند و ديگر طرح کميسارياي عالي پناهندگان سازمان ملل است که در قالب طرح کميسارياي عالي پناهندگان است و بخشي از هزينهها از سوی سازمان ملل پرداخت ميشود. ما در دوره سوادآموزي که اولين دوره ماست، هزارو 400 اتباع را تحت پوشش برده و ۹۳ نفر هم که کميسارياي عالي به ما اعلام کرده بود، تحت پوشش بردهايم. همچنين در دوره انتقال نيز ۲۵۸ اتباع را تحت پوشش برده و ۳۰۷ نفر هم کميسارياي عالي به ما اعلام کرده بود، تحت پوشش بردهايم. در واقع تعدادي که به ما اعلام ميشود مشخص است و بيشتر از آن ما اجازه نداريم تحت پوشش ببريم زيرا هزينههايشان متفاوت است و دولت از جاي ديگر بايد تأمين کند. مثلا درباره ايرانيهايي که سهميه اعلام ميشود، سهم خيلي بيشتر و اين کاملا طبيعي است. اما سهم هر استان براساس بودجههاي پيشبينيشده و منابع مالي است که بخشي از آن از سوی کميسارياي عالي پرداخت ميشود. در پايتخت بر همان اساس اتباع را جذب ميکنيم. مشکلي در جذب اتباع نداريم ولي معمولا تعداد مراجعان بيشتر از سهميه اعلامي ماست و ناگزير سهميهبندي ميکنيم تا دورههاي بعدي بتوانند ثبتنام کنند. آيا اتباع هنگام ثبتنام در سوادآموزي بايد همان مدارک هويتي را داشته باشند که مثلا اگر در سن کودکي و در دوره ابتدايي ميخواستند ثبتنام کنند، ارائه ميکردند؟ در حوزه سوادآموزي بايد مدارک معتبر اعلامشده از سوی سازمان نهضت سوادآموزي را داشته باشند ولي آموزش ما کاملا رايگان است. به ادارات آموزش و پرورش نزديک محل سکونتشان مراجعه کرده و ما مربي اعزام ميکنيم. ما دانشآموزاني داريم که به دلیل آسيبهاي اجتماعي بزهي مرتکب شدهاند و ناخودآگاه از تحصيل بازماندهاند. البته اين افراد مشکلشان فقط ادامه تحصيل نيست، بلکه بار عظيمي از مشکلات و آسيبهاي رواني را هم دارند و قاعدتا نوع آموزششان با بزرگسالان عادي متفاوت است. اين نوع مخاطبتان را چگونه پوشش ميدهيد؟ تفاهمنامهاي با سازمان امور زندانها وجود دارد كه بر اساس آن براي هر زنداني که بيسواد باشد و احراز هويت شود، در همان ندامتگاه كلاس تشكيل خواهد شد تا اين افراد در درجه اول سواد خواندن و نوشتن و چهار عمل اصلي و روخواني ساده قرآن را آموزش ببينند و بعد به محض يادگيري و اگر آمادگي داشتند براي ادامه تحصيلشان برنامهريزي ميكنيم. اما در کنار اين دوره ما براي مهارتآموزي اين افراد برنامه داريم. مهارتهاي مختلفي از جمله مهارتهاي اجتماعي، سبک زندگي، مهارتهاي ديني، اعتقادي، اخلاقي و بهداشتي. اين افراد متناسب با جرمشان آسيبي ديدهاند و نگاه ميکنيم چه آسيبي بوده و چه مهارتي نياز است که آموزش ببينند. اولويت اول لزوم آموزش است که توانمند شوند و بعد مهارتي را که خود زندان تشخيص دهد، ميشود آموزش داد. مثلا يکي از آموزشهاي تکميليشان آشنايي با قانون است. اين به عنوان مهارت تکميلي در کنار درسشان است و اينها راهگشاي مشکلاتشان است و در دوره تحکيم (يکي از سه دوره آموزشي نهضت سوادآموزي است) همينها بايد آموزش داده شود. حقوق و تکاليف فردي را آموزش دهيم و حقوق شهروندي، آپارتماننشيني، مشارکت اجتماعي و از اين دست مهارتها را آموزش ميدهيم تا مشکلات و بزههاي قبليشان را بعد از آزادي انجام ندهند. در چند ماه گذشته اعتراض گسترده آموزشياران يا همان آموزشدهندگان نهضت سوادآموزي را داشتيم مبني بر تعيين تکليف وضعيت استخداميشان؛ در شرايط فعلي شهر تهران براي رفع اين مسئله اقدامي انجام داده است؟ براي مشمولان تبصره ۱۰ ماده قانون تعيين تکليف معلمان حقالتدريس و آموزشياران نهضت سوادآموزي دستورالعمل آمد و کارگروه استاني تشکيل جلسه داد و پروندهها رسيدگي شد. مطابق بخشنامهاي که ابلاغ شده بود، افراد واجد شرايط پروندهشان به سازمان نهضت سوادآموزي ارسال شد. آنجا پروندههايشان مجددا بررسي ميشود و در اختيار امور اداري قرار ميگيرد. از همين ظرفيت استفاده کرديم و گفتيم تا وقتي تعيين تکليف شوند ميتوانيم به عنوان حقالتدريس از آنها استفاده کنيم و موفق شديم ۲۷۹ پرونده از اين افراد را تحويل امور اداري دهيم و به عنوان حقالتدريس به نزديکترين مدرسه محل سکونتشان منتقل کرديم. بسيار از اين ساماندهي راضي بودند و اگر تمايل به جاي ديگري داشتند متناسب با تقاضايشان و شرايط موجود در نزديکترين مدرسه محل درخواستشان ساماندهي شدند. در اين بخش مشکلي نداريم و همزمان پروندههايشان ارجاع داده شد که در حال فعاليت هستند. البته اين موضوع دامنه بسيار گستردهاي دارد. افرادي هستند که فعاليت کوتاهمدتي داشتند و به لحاظ قانوني دست ما بسته بود و اتفاقا همين موضوع باعث شد اين افراد به سوادآموزي نگاه ويژه داشته باشند و فعاليتهايشان را پررنگتر و به لحاظ کيفي کارشان را تقويت کنند. آيا ممکن است نهضت سوادآموزي ورودي براي نيروهاي جديد داشته باشد؟ کسري نيرو که داريم. با توجه به اينکه اين ۲۷۹ نفر به درون آموزش و پرورش رفتهاند، در حال حاضر از ظرفيت معلمها استفاده کردهايم و بخشي هم مجوز ميگيريم که تعدادي نيروي جديد با شرايط خاصي که نهضت به ما اعلام کند، براي تعداد محدود به کار بگيريم و سپس دوره توانمندسازي برايشان برگزار كنيم. اگر آموزشدهندهاي همچنان نارضايتي داشته باشد، چه کند؟ اول از همه به منطقهشان مراجعه کنند و بعد اگر نتيجه نگرفتند به اداره کل بيايند. البته به لحاظ حق و حقوق ما مشکلي نداريم چون پرداختي ما براساس قبولي يادگيرنده است. اين پروسه کاملا مشخص است و بدهي ما به مراتب نسبت به آموزش و پرورش کمتر است. در آخر نکتهاي هست که مايل باشيد بيان کنيد؟ مردم از دولت و حاکميت انتظاراتي دارند که ممکن است بستر آن فراهم نباشد تا امکانات را ارائه دهند و مردم محروم ميشوند. در حوزه سوادآموزي بستر آماده و رايگان است ولي کافي است اين افراد به اداره آموزش و پرورش منطقهشان مراجعه کنند و داخل سامانه سوادآموزي اساميشان وارد شود و به نزديکترين محل زندگيشان ارجاع داده ميشوند و حتي اگر تمايلي نداشته باشند سر کلاس بروند، هر فرد باسوادي داخل منزلشان داشته باشند و سامانه تأييد کند، به عنوان پشتيبان داخل منزل ميتواند آموزش ببيند. در واقع ميتوانيم به افراد خدمات بدهيم ولي افراد خودشان را از خدمات ما محروم ميکنند. کار بزرگي بايد در سطح کشور انجام شود و اينکه افراد بيسواد به اين باور برسند که بايد باسواد شوند. افراد بزرگسال براي اينکه کاري انجام دهند بايد دليلش را بدانند که چرا بايد باسواد شوند، مطبوعات و افراد تحصيلکرده بايد بيايند و بگويند چرا بايد باسواد شوند. خيلي از اينها دورهاي را در سوادآموزي گذراندهاند و اتفاقا به باسوادي علاقهمند شدهاند. عموما فرد بيسواد مقاومت ميکند چون ترس از يادگيري دارد و ميترسد برچسب ناتواني ذهني بخورد ولي واقعيت اين است که مربيان به شيوههاي مختلف آموزش ميدهند تا اين افراد به اين باور برسند که ميتوانند باسواد شوند و چون دايره لغات زيادي دارند، همين افراد ميتوانند زودتر آموزش ببينند. در کنار آموزشهايي که ميبينند مهارتهايي آموزش داده ميشود که ميتواند تغييرات فوقالعاده در زندگي و كار اين افراد ايجاد كند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.