|

دغدغه رفاه دیگران

پیتر سینگر، فیلسوف استرالیایی و استاد دانشگاه پرینستون آمریکا، یکی از مهم‌ترین فیلسوفان زنده جهان است. سینگر در ایران نیز کاملا شناخته‌شده است و بسیاری از مقالات و آثار مهم او به فارسی ترجمه شده‌اند. از جمله این آثار می‌توان به «آزادی حیوانات» - که معروف‌ترین اثر اوست - «هگل»، «مارکس»، «یک جهان: اخلاق جهانی‌شدن» و «مارکس: درآمدی بسیار کوتاه» اشاره کرد. به تازگی یکی از آخرین آثارش، «دیگردوستی مؤثر»، با ترجمه آرمین نیاکان و به همت نشر نی منتشر شده است. او در این کتاب می‌کوشد نشان ‌دهد که رساندن بیشترین خیر چگونه فهم ما را از زندگی اخلاقی تغییر می‌دهد. درهم‌آمیختگی دغدغه رفاه دیگران و تعهد به عمل بر اساس عقل و شواهد در آدم سبب تولد جنبشی شده که هسته اصلی این کتاب است. سینگر در این کتاب به جنبش تازه و در حال گسترش «دیگردوستی مؤثر» می‌پردازد. به گفته سینگر، اساس دیگردوستی مؤثر ایده‌ای بسیار ساده است: «باید بیشترین کار نیکی را که می‌توانیم انجام دهیم». او تأکید دارد پیروی از قواعد معمول مانند دزدی‌نکردن، خیانت‌نکردن، آسیب‌نرساندن، و نکشتن کافی نیست؛ یا کلا کافی نیست یا لااقل برای آنها که زندگی مادی راحتی دارند و می‌توانند تغذیه و مسکن و پوشاک خود و خانواده‌شان را فراهم کنند و در نهایت پول و وقت اضافی خواهند داشت کافی نیست. در نظر او زندگی‌ای که حداقل‌های اخلاقی را رعایت می‌کند مستلزم استفاده از بخش بزرگی از منابع اضافه برای خلق دنیایی بهتر است. به باور سینگر «اخلاقی‌ترین نوع زندگی مستلزم انجام‌دادن بیشترین نیکی ممکن است». در نظر سینگر «دیگردوستی مؤثر» از چند جهت مهم است که در این کتاب به بررسی این جنبه‌ها می‌پردازد: 1) اولین و مهم‌ترین خدمت این جنبش گستره اثرش در جهان است. 2) دیگردوستی مؤثر راهی است برای معنابخشیدن به زندگی خودمان و آنچه انجام می‌دهیم. 3) دیگردوستی مؤثر درباره این مسئله قدیمی فلسفه و روان‌شناسی روشنگری می‌کند: آیا محرک ما احتیاجات ذاتی و واکنش‌های هیجانی و عاطفی است؟ ظرفیت‌های عقلانی ما کارشان صرفا توجیه اعمالی است که پیش از اینکه در باب آنچه باید انجام شود شروع به فکر کنیم، مشخص بودند؟ آیا عقل ما می‌تواند نقشی اساسی در تعیین نوع مطلوب‌زیستن ایفا کند؟ چه چیزی باعث می‌شود نگاهمان از منافع خود و آنها که دوستشان داریم فراتر می‌رود و سبب می‌شود به منافع انسان‌های غریبه، نسل‌های آتی، و حیوانات اهمیت دهیم؟ سینگر در پاسخ به این سؤال که چه چیزی را باید «بیشترین خیر» شمرد، می‌گوید نمی‌توان انکار کرد که جهانی با رنج کمتر و شادکامی بیشتر مطلوب‌تر از جهانی با رنج بیشتر و شادکامی کمتر است، و همین می‌تواند راهنمای کار باشد. او اضافه می‌کند رنج انسان‌هایی که در کشورهایی دیگر زندگی می‌کنند یا نژادی دیگر یا دین دیگری دارند بی‌اهمیت‌تر یا کم‌اهمیت‌تر از زندگی دیگران نیست. همچنین رنج موجودات دیگر نیز از رنج انسان‌ها بی‌اهمیت‌تر نیست. سینگر ایده دیگر دوستی مؤثر را فرزندی می‌داند با والدین بسیار، که به‌هرترتیب، «دیگردوستی مؤثر» به‌سرعت همه‌گیر و به نام یک جنبش بدل شد. او تولد «دیگردوستی مؤثر» را دلیلی برای خوش‌بینی به آینده می‌داند. چراکه معتقد است بهره‌گیری از «دیگردوستی مؤثر» این امکان را می‌دهد که امیدوار باشیم نسل آینده و آنهایی که این جنبش را دنبال می‌کنند بتوانند به مسئولیت‌های اخلاقی‌شان در عصری که هم مسائل جهانی دارد و هم مسائل محلی‌تر عمل کنند. سینگر «دیگردوستی مؤثر» را هم یک ایده می‌داند، هم سبکی از زندگی که در حال رایج‌شدن در سراسر دنیاست. او می‌‌گوید اشتباه است اگر گاهی‌اوقات می‌پنداریم هیچ قدرتی نداریم. اصلا این‌طور نیست. به نظر او حقیقتا می‌توان دنیا را تغییر داد، هرچند دنیا به‌یک‌باره و در حد مطلوب ما تغییر نخواهد کرد. به باور او باید بر خیری تمرکز کرد که هر شخص می‌تواند انجام دهد، نه بر مسائلی که باقی می‌مانند یا حلشان دست افراد عادی نیست. به باور او تقلیل رنج، چه در انسان و چه در حیوانات، مطلوب است حتی اگر ازبین‌بردن برخی رنج‌ها فعلا ممکن نباشد. او به خوانندگان کتاب پیشنهاد می‌دهد که سعی کنند با بهره‌گیری از روش‌هایی که در این کتاب معرفی شده بیشترین خیر ممکن را برسانند، تغییری در دنیا حاصل کنند، و به سایر فعالان عرصه‌ «دیگردوستی مؤثر» بپیوندند. او رفتار و ارزش‌های مطلوب فعالان جنبش «دیگردوستی مؤثر» را در هماهنگی با یکدیگر می‌بیند. و معتقد است این هماهنگی سبب شده زندگی پربارتر و کامیاب‌تری داشته باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.