|

رنج فقر در عصر ثروت

قادر باستانی- پژوهشگر

پژوهشگران دانشگاه مینه‌سوتا، چند وقت پیش آزمایشی جالب انجام دادند. آنها 36 نفر را در اتاقی نشاندند و کلماتی را به نمایش درآوردند. بعد پرسیدند چند کلمه را دیده و به خاطر سپرده‏‌اند. هر کلمه یک‌سی‌ام ثانیه نشان داده می‌شد. نصف آنها به‌شدت گرسنه و نصف‏شان سیر بودند. شاید با خودتان فکر کنید افراد گرسنه، احتمالا عملکرد بدتری داشته‌اند؛ چراکه خسته بودند و به واسطه گرسنگی تمرکز لازم را نداشته‌اند. نتیجه آن بود که گرسنگان عملکرد خوبی نسبت به افراد سیر داشتند، اما در یک مورد خاص: آنها کلماتی را که مرتبط با تغذیه بود، بسیار بهتر به یاد سپرده بودند.

نتیجه آزمایش آن بود که وقتی یک مفهوم، ذهن انسان را درگیر خود کند، واژه‌های مربوط به آن سریع‌تر تشخیص داده می‌شود. در مطالعه دیگری، افراد مورد آزمایش تشنه بودند و به طور ناخودآگاه در تشخیص کلمه آب سریع‏تر عمل کردند. پس تسخیر توجه، می‌تواند یک تجربه را نسبت به واقعیت آن دچار تغییر کند. در یک مطالعه از بچه‌ها خواستند ‌اندازه سکه‌های پول را به وسیله ابزاری که در اختیارشان قرار گرفته بود، تخمین بزنند. بچه‌های فقیر، اندازه سکه‌ها را بیشتر تخمین زده بودند. برای این بچه‌ها، سکه‌ها بزرگ‌تر به نظر می‌رسیدند؛ همان‌طور که افراد گرسنه، واژه‌های مرتبط با غذا را بهتر تشخیص می‌دادند. بحث این است که بعضی چیزها، شیوه تفسیر ما از جهان پیرامون‌مان را دگرگون می‌کند. رنجی که مردم از فقر و نداری و کوچک‌شدن مستمر سفره‌شان در این عصر دارندگی و ثروت می‌کشند، بر نگاه آنها و تفسیرشان از جهان پیرامون اثرگذار است. امروز در جامعه ما، شکاف طبقاتی و عمیق‌ترشدن فاصله فقیر و غنی، آدم‌های شهر را نسبت به هم غریبه کرده است. در جهان مجازی نیز هر کدام از این دو، دنیایی برای خودشان ساخته‌اند که برای دیگری مبهم و دست‌نیافتنی است. در شبکه‌های اجتماعی مثل اینستاگرام، به‌خوبی می‌توان اثرات توجه خاص طبقات مختلف اجتماعی را مشاهده کرد. مرفهانی که جنس دردشان با گرسنگان تناسبی ندارد و اقشار متوسطی که روز به روز تعدادی از آنها به زیر خط فقر سقوط می‌کنند، توجه گزینشی دیگری پیدا می‌کنند. خانواده‌هایی که غم نان دارند، در اخبار و رسانه‌ها، توجه‌شان به یارانه و بسته حمایتی و قیمت کالاها معطوف می‌شود. جامعه‌شناسان باید بگویند در میان‌مدت و بلندمدت، چنین شکاف فزاینده‌ای، چه تبعاتی در مردمان این سرزمین خواهد داشت، اما تجربه پیشینیان و مطالعه تاریخ گذشتگان، تجربیات تلخی را به ما یادآوری می‌کند؛ اتفاقاتی که یک جامعه را از مسیر رشد و شکوفایی به مسیر تضاد طبقاتی و تبعات ناگزیر اجتماعی آن، از جمله گسترش نفرت عمومی و ایجاد دشمنی‌ها و عداوت‌های طبقاتی سوق می‌دهد و نتیجه محتوم آن عقب‌ماندگی و سقوط خواهد بود. افراطی‌گری و تندروی، سم مهلکی است که بارها کشورمان را در معرض خطراتی بزرگ قرار داده است. طبقات ضعیف اگر از گرسنگی به سمت افراط کشیده شوند، دیگر ایران روی آرامش نخواهد دید. حکمرانی خوب ایجاب می‌کند از این شکاف در حال گسترش به هر نحو ممکن جلوگیری کنند و راه آن فقط بازگشت به خواست ملت است. آنچه برخی درباره همه‌پرسی مطرح می‌کنند، علاج مناسبی برای تضادهای رو به رشد است. اگر وقت بگذرد، توجه طبقه گرسنه، به تغییر و برهم‌زدن صحنه خواهد بود و پایان آن پیش‌بینی‌پذیر نیست. در اینجا روشن‌فکران و مصلحان اجتماعی، نقشی تاریخی بر عهده دارند. آنها نباید بی‌تفاوت باشند و خود را کنار بکشند. وظیفه آنها انذار و آگاهی‌بخشی به آحاد جامعه و البته نصیحت سیاسیون است. پیشگیری از وقوع رویدادهای تلخ در جامعه، هزینه کمتری از درمان بعد از وقوع دارد. اکنون اقتصاددانان و جامعه‌شناسان نسبت به خطرات تشدید اختلاف طبقاتی در جامعه هشدار می‌دهند، اما صرف هشدار کافی نیست. هر کسی در هر موقعیتی که هست، به خاطر مام میهن و نام ایران، هر چه از دستش برمی‌آید، برای دوری از این خطر به کار گیرد. بی‌تفاوتی و کنارکشیدن از کار به هر بهانه‌ای پذیرفته نیست. امروز ایران عزیز به همه دلسوزان و فرهیختگان نیاز دارد تا کشور را از این شرایطی که خواسته و ناخواسته در حال گسترش است، نجات دهند. رنج فقر با حکمرانی خوب و خلق ثروت و ترمیم شکاف، قابل درمان است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.