روایتی از یک داستان بلند
رضا عطایی: مهاجرت بهعنوان یک پدیده اجتماعی همواره در طول تاریخ زندگی بشر به علل متعدد و اشکال مختلف جریان داشته است. انسان و جهان امروز نیز در پی هزینههایی که مدرنیته و جهانیشدن برایش به ارمغان آورده است که ریشههای هویتی و معرفتی دارد و بحرانهایی همچون خطرات زیستمحیطی و بنیادگرایی و تروریسم رهاورد آن است، سبب شده با این پدیده بیشازپیش گریبانگیر باشد. روایت مهاجران افغانستانی و جامعه میزبان ایرانی داستان بلندی است؛ با اینکه همه جزئی از داستان هستیم اما شاید خوب واقف نباشیم داستان چگونه است. با اینکه هر دو طرف در این داستانِ مشترک، دردهای فراوانی کشیدهاند و هزینههایی متعدد متحمل شدهاند، از داستانی که تا به حال نگاشتهاند راضی نیستند. چرا؟! پاسخ به این «چرا» آنقدر هم آسان و راحت نخواهد بود و در این مجمل نیز نمیگنجد اما از یاد نبریم این داستان دو طرف دارد و یکجانبه نمیشود پیش قاضی رفت. وضعیت داستان به گونهای است که امروز هم مهاجران از وضع موجود راضی نیستند و هم كشور با تقبل هزینههای مختلف در این زمینه به دلیل نبود سیاستگذاری مناسب و مدیریت بهتر آن، بهرهای از منافع موجود در پدیده مهاجرت و پتانسیل مهاجران به دست نیاورده است. با مطالعه و بررسی مهاجرت افغانستانیها به ایران که نزدیک به چهار دهه از عمر آن میگذرد، چنین میتوان گفت که كشور ما در حوزه سیاستگذاری و سیاست اجرائی در زمینه مهاجرت و مهاجران، با کاستیها و نابسامانیهای بسیاری مواجه بوده و این امر سبب این نتیجه و تلقی شده است که عملکرد ما در حوزه مهاجران ضعیف بوده و انتقادات تند و تیزی به آن وارد شود. چنین به نظر میرسد که ریشهایترین مسئله و مشکلی که در حوزه سیاستگذاری درباره مهاجران در ایران وجود دارد که سایر موضوعات از آن ناشی میشود، جنبه حقوقی و قانونی و ضعف در قانون «تابعیت و اقامت» جمهوری اسلامی ایران است. باید پذیرفت قوانین «تابعیت و اقامت» موجود که همان قوانین مدنی سال ۱۳۱۳ _دوره پهلوی اول_ است، دیگر جوابگوی نیازها، شرایط و متقضیات امروز جامعه و کشور ایران نیست؛ برای مثال، امروز موضوع تابعیت فرزندان مادرایرانی که با فراز و فرودهای بسیار بهتازگی تصویب شد و تأیید آن را پشت سر گذاشتیم، پیش از این خود یک مشکل و بحران اساسی در کشور بود. مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۰م ۱۸ دسامبر _مقارن با ۲۷ آذر_ را روز جهانی مهاجران نامگذاری کرد و این بهانه خوبی است که در چنین روزی قدری بیشتر و بهتر به مهاجران بیندیشیم و به موضوع مهاجرت بپردازیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.