پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان گامی ضروری برای مبارزه با فقر
مهسا جهاندیده . دکترای اقتصاد بخش عمومی
هرچند در حضور رشد اقتصادی میتوان انتظار کاهش فقر را نیز داشت؛ اما توجه به این نکته ضروری است که برای کاهش پایدار و باثبات فقر، حفظ ثبات اقتصادی امری ضروری است. اقتصادی که به مدد درآمدهای نفتی بر فقر چیره میشود، شرط پایداری رشد و حفظ ثبات اقتصاد را از یاد برده است. چنین اقتصادی با بروز یک تکانه منفی در درآمدهایی که ناشی از ظرفیت حقیقی اقتصاد نیستند، قادر به حفظ شرایط پیشین نیست. به این ترتیب با هر تکانهای به اجبار فنر نرخ ارز و تمامی قیمتهایی که بیتناسب با ظرفیت اقتصاد فشرده شده بودند، درمیرود. این امر شکاف افراد ثروتمند و افراد کمبهره از انواع دارایی را افزایش میدهد و خانوارهای بیشتری را به سمت دره فقر سوق میدهد. همزمانی افزایش در نابرابری و فقر، کراهت چهره فقر را بیش از پیش عریان کرده و آسیبهای اجتماعی پدیده فقر را بیشتر متبلور میکند. برخورداری از موهبت نفت در ایران سبب شده تا سیاستگذاران اقتصادی با هدف جلب رضایت و حمایت اجتماعی در برهههای وفور درآمد نفتی، قادر باشند کیفیت زندگی خانوارهای ایرانی را با سرکوب قیمتها و توزیع انواع یارانه پنهان و غیرپنهان افزایش و فقر را کاهش دهند. به این ترتیب در دورههایی که درآمد حاصل از نفت کاهش مییابد، ادامه این روند میسر نیست و به ناچار سیاستگذار به تعدیل قیمتها و کاهش یارانههای پنهان روی میآورد. در فشار افزایش قیمتها و کاهش سطح دستمزد، خانوارهای کمدرآمد که سهم عمده دارایی خود را به صورت جریان نقد نگه میدارند، سپری برای حفظ قدرت خرید خود ندارند و بهناگاه با کاهش معنادار کیفیت زندگی روبهرو میشوند. در این میان، توجه به دو نکته ضروری است؛ نخست اینکه بهرهمندی از قیمتهای پایین و یارانههای پنهان، هرچند با شعار حمایت از اقشار کمدرآمد انجام میشود، اما پژوهشهای مختلف نشان میدهد ثروتمندان به دلیل داشتن مخارج بالاتر، بیشتر از سیاستهایی نظیر کنترل ارز و یارانه انرژی منتفع میشوند. دوم، همانگونه که اشاره شد، مالیات تورمی بهعنوان میوه ناخواسته این قبیل سیاستها، افراد کمدرآمد را بیشتر متأثر میکند. به این ترتیب، بهجای اخذ مالیات از صاحبان ثروت و بازتوزیع آن میان اقشار نیازمند، اقتصاد در چرخه معیوبی گرفتار میشود که کیفیت زندگی ثروتمندان را به بهای فشار مالیات تورمی بر نیازمندان حفظ میکند و بر شکاف میان این دو گروه میافزاید. راهاندازی پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان گامی ضروری است که بهدرستی برای مبارزه با فقر در کشور برداشته شده است، اما بههیچوجه کافی نیست. تکمیل این پایگاه در کنار شناسایی صحیح مشمولین مالیاتی و افزایش تکیه دولت بر درآمدهای مالیاتی میتواند حرکت به سوی یک نظام بازتوزیع صحیح و کارا را تسهیل کند. با حرکت به سوی یک نظام کارای شناسایی و بازتوزیع همراه با حفظ ثبات اقتصادی از طریق اجتناب از سیاستهای سرکوب نرخ ارز و تعدیل تدریجی یارانههای پنهان، میتوان امید داشت که کاهش فقر در روندی باثبات و دور از تکانههای ویرانگر میسر شود.
این یادداشت در ارتباط با جشنواره فقرپژوهی سال 1398 به مناسب روز پژوهش نگاشته شده است. جشنواره یادشده با هدف تقدیر از پایاننامههای برتر دانشجویی در حوزه فقر برگزار میشود و پایگاه اطلاعرسانی آن در آدرس http: //poverty-research. ir در دسترس است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.