منافع ملی بنیاد قانون اساسی
کوروش الماسی
کمتر کشوری در جهان منابع خدادادی، موقعیت ژئوپلیتیک عالی، شهروندان میهنپرست و بااراده، جوانانی با تحصیلات عالی و... مانند ایران دارد؛ بنابراین، موجه و ضروری است تا پرسش شود که چرا شهروندان ایرانزمین با وجود تمام مؤلفههای لازم و ضروری، این اندازه دچار انواع دغدغهها هستند؟ چرا با اینکه دلسوزان بسیاری در عرصههای گوناگون، ازجمله مدیریت کلان سیاسی، تلاش میکنند تا زیستی آرام و امن برای شهروندان فراهم کنند، آنگونه که باید دستاورد مطلوبی حاصل نمیشود؟ در این موجز تلاش میشود تا بهشکل بسیار کلی و مختصر به رابطه علت و معلولی منافع ملی و قانون اساسی اشاره شود.
منافع چیست؟ به بیان بسیار کلی منشأ مفهوم منفعت (منافع)، نیاز است. میتوان نیازهای انسانی را به سه دسته تقسیم کرد: 1- نیازهای فیزيکی؛ غذا، لباس،خواب، مسکن، امنیت و... 2- نیازهای روانشناختی؛ احساس تعلق، شادی، مفیدبودن، درک امور، احترام، آسیبگریزی و... 3- نیازهای اجتماعی؛ همکاری، همزیستی، زیست منظم، قانونمداری،اعتماد، امنیت، عدالت، اخلاق و... . نیازهای فیزیکی و بخشی از نیازهای روانشناختی را میتوان نیازهای ثابت و نیازهای اجتماعی و بخشی از نیازهای روانشناختی را میتوان نیازهای متغیر تلقی کرد. ثابت به اين معنی که این نیازها ارتباطی با زمان، مکان و شرایط محیطی و اجتماعی ندارند. متغیر به اين معنی که این نیازها برایند مستقیم زمان، مکان و شرایط محیطی و اجتماعی هستند.بنا بر تعریف بسیار ساده فوق، منافع ملی معطوف به نیازهای گوناگون تعدادی انسان (شهروندان) است که در یک منطقه جغرافیایی با مرزهای تعیینشده زیست میکنند. از آنجا که هیچ فرد انسانی و زمینی فقط به اتکای امکانات و توانایی خود نمیتواند نیازهای حیاتی خود را تأمین کند، بنابراین بهناچار باید با دیگر افراد همکاری و هماندیشی کند. هماندیشی و همکاری میان افراد یک جامعه منجر به ظهور نظمی میان آنها برای مدیریت رفتار، راهکارها و راهبردهایی برای تأمین نیازهای ضروری برای ادامه بقا میشود. محتوا، ساختار يا معني زندگي انسان، تلاش براي تحقق اين نيازهاي ضروري است.نظم اجتماعی که برایند درک ضرورت همکاری و هماندیشی بهمنظور تحقق نیازهای گوناگون انسانی است، بنیاد انواع نهادهای اجتماعی است که در ساختار حاکمیت یکپارچه نمود مییابد؛ بنابراین حاکمیت در هر شکلی فقط یک کاربرد و معنی دارد. حاکمیت تبلور و نماد اراده، خواست، نیاز، تمایلات و... یکایک شهروندان تحت حمایت حکومت است. بنابر تعریف مختصر فوق، منافع ملی بنیاد کارآمدی، مشروعیت، پایداری و اقتدار هر حکومتی است. هیچ نهاد اجتماعی، شهروند یا صاحبمنصبی نمیتواند اندیشه، هدف یا عملکردی مغایر منافع ملی داشته باشد. قانون اساسی چیست؟ در دورههای گوناگون تاریخی انواع حکومتها (فرد، سلطان یا شاه- حکومت گروهی، طبقاتی- جمهوری، حکومت الهی- حکومت دموکراسی) مدیریت کلان سیاسی جوامع گوناگون را بر عهده داشتهاند. روشهای گوناگون حکمرانی بهمنظور تحقق اهداف گوناگون انسانی و اجتماعی متناسب با شرایط زمان و مکان تدوین و اجرا میشوند. ازآنجاکه جوامع انسانی تابع نوعی پویایی فراذهنی و فرا اجتماعی هستند، اهداف اجتماعی و انسانی پیوسته دستخوش تحولات، تغییر و تکامل بودهاند. بنابراین، امری اجتنابناپذیر است که ساختار و روشهای حاکمیت یا مدیریت کلان سیاسی باید متناسب و همراه با تحولات اجتماعی و انسانی متحول و کاربردی شود.قانون اساسی (قوانین اجتماعی) بهمثابه نقشه راه تحقق منافع ملی (اهداف جمعی) نمود یک نوع یا روش خاص مدیریت کلان سیاسی (حکمرانی) در جهان معاصر است. قانون اساسی محصول یا برایند یک نوع نگاه و درک خاص به انسان، جامعه و جهان مادی است.تشخیص و درکی که پدیده قانون اساسی معاصر به عنوان نقشه راه مدیریت کلان جوامع، بر آن استوار است؛ به عبارتی، قانون اساسی محصول خرد جمعی بهمنظور تحقق انواع نیازهای اجتماعی و انسانی شهروندان است؛ بنابراین، بیشک آینده تحولات کشور منوط به «نگاه فراجناحی و کاربردی» و وطندوستانه به قانون اساسی است.هر صاحبمنصب یا سیاستورزی که صادقانه دلسوز نظام و کشور است باید درک کند و بپذیرد که مدیریت کلان سیاسی کارآمد در جهان معاصر برخلاف قرون پیشین، مبتنیبر مشارکت شهروندان (ازطریق نمایندگان) در اداره کشور است. حاکمیت قانون به این معنی است که قوانین انعکاسدهنده اراده، نیازها، خواستهها و تمایلات و... شهروندان است.اگر تبیینی بسیار کلی و مختصر مبنی بر اینکه، قانون اساسی نقشه راه تحقق منافع ملی است پذیرفته شود، آنگاه میتوان پرسید که آیا شرایط زیست شهروندان مؤید کاربردیبودن نقشه راه مدیریت کلان سیاسی بهمنظور تهیه و تأمین انواع نیازهای اجتماعی، انسانی و مادی (منافع ملی) شهروندان است؟ بنا بر شواهد عینی، پربیراه نیست اگر گفته شود قانون اساسی به عنوان نقشه راه مدیریت کلان سیاسی بهمنظور تحقق منافع ملی، بهطورجدی نیاز به کاربردی و بهروزرسانشدن دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.