تأثیر متناقض سیاستهای تجاری بر محیط زیست
محمدرضا رفعتی.مشاور رئیس مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی
برخلاف آنچه در افواه شایع است، کاربرد سیاستهای تجاری بسیار وسیعتر از محدودسازی واردات یا توسعه صادرات است و میتواند در زمینههایی نظیر حفاظت از محیط زیست، صرفهجویی در مصرف آب و حتی آمایش سرزمین و تقویت سیاست خارجی کشور نیز به کار گرفته شود.در سالهای اخیر تلاش شده با تصاعدیکردن حقوق ورودی خودروهای وارداتی متناسب با حجم موتور آنها و ممنوعیت واردات خودروهای با حجم موتور بیش از 2500 سیسی اقدامات مؤثری در زمینه کاهش مصرف سوخت و حفاظت از محیط زیست به عمل آید. اما این اقدامات برای حفاظت از محیط زیست کافی است؟ جواب این سؤال منفی است. باید توجه داشت که حقـوق ورودی بالاتر یا ممـنوعیت ورود باعث میشود قیمت خودروهای پرمصرف در داخل افزایش یابد. از اینرو تولید یا مونتاژ آنها در داخل سودآورتر خواهد شد. توجه داشته باشیم که سهم واردات در بازار داخلی کمتر از 10 درصد است بنابراین اگر برای تولید داخلی خودرو، استاندارد مصرف سوخت یا ممنوعیتی مشابه وضع نشود سیاست تجاری اعمالشده میتواند به افزایش تولید خودروهای پرمصرف در داخل و واردشدن لطمه به محیط زیست منتهی شود. بهعلاوه در غیاب اعمال محدودیتی مشابه بر تولیدات داخلی، سیاست تجاری مزبور سیاستی تبعیضآمیز شناخته خواهد شد و در صورت عضویت در سازمان جهانی تجارت مورد ایراد قرار خواهد گرفت.
نکات کلیدی: - سیاست تجاری اتخاذشده میتواند بهعنوان سیاستی لازم برای حفاظت از محیط زیست تلقی شود اما سیاستی کافی نیست. - ضروری است بر تولید خودروهای پرمصرف داخلی نیز محدودیتهای مشابهی اعمال شود تا تولید خودروهای پرمصرف در داخل تشویق نشود. - از آنجا که در حال حاضر سهم خودروهای با حجم موتور بالا در کشور بسیار محدود است، با هدف کاهش متوسط حقوق ورودی در کشور و رفع تبعیض میان تولید داخلی و واردات که مورد ایراد سازمان جهانی تجارت قرار خواهد گرفت، بهتر است حقوق ورودی تعیینشده برای خودروهای پرمصرف به مالیات بر مصرف تبدیل و از تولیدات داخلی و وارداتی به طور یکسان اخذ شود. - این سیاست میتواند در مورد دیگر کالاهای مصرفکننده انرژی نظیر وسایل برقی و وسایل مصرفکننده دیگر حاملهای انرژی نیز بهکار گرفته شود تا تولیدکنندگان داخلی و واردکنندگان را به سوی تولید و واردات کالاهای برخوردار از کارایی در مصرف انرژی سوق دهد و ضمن کاهش مصرف حاملهای انرژی، از آلودگی هوا و محیط زیست به صورت جامعتری جلوگیری شود. - شایسته است از هماکنون در صدور مجوز تأسیس برای تولید داخلی، تولیدات مشترک و طرحهای سرمایهگذاری مستقیم خارجی، کارایی انرژی محصولات تولیدی مورد توجه جدی قرار گیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.