|

نگاهي به فيلم «جوکر» ساخته تاد فيليپس(۲۰۱۹)

تــلخ و گــزنده

پيام بهاري: صداي گوينده خبر شنيده مي‌شود: «رفتگران اعتصاب کرده‌اند و بوي تعفن همه شهر را دربر گرفته است». آرتور گوشه‌اي آرام نشسته است. رو به آينه، لبخندي بر صورت مي‌کشد تا به زور گريم، مردم را بخنداند و از اين طريق از تلخي شهر بکاهد. کمي بعد، عده‌اي جوان بي‌رحمانه به او حمله مي‌کنند و او آسيب مي‌بيند. اين سرآغاز ماجرايي فردي است که در اجتماع سر‌خورده و طرد مي‌شود. همچنان صداي گوينده خبر شنيده مي‌شود: «ابر‌موش‌ها به شهر حمله کردند». ابر‌موش‌ها نماد انسان‌هاي به اصطلاح مدرني هستند که شهر را به آشغال‌دوني تبديل کرده و انسانيت را نشانه گرفته‌اند. ولي آرتور (واکين فينيکس) همچنان پله‌هاي آرزوي خودش را بالا مي‌رود و به يادمان مي‌اندازد که يک فرد در قبال رسيدن به يک جامعه آرماني مسئوليت دارد. به مادرش رسيدگي مي‌کند و بچه‌هاي بيمارستان را مي‌خنداند. اما جوامع امروزي همانند کشتي‌هایی هستند که بادبان‌هايشان را به سمت انحطاط باز کرده و نمي‌گذارند فرد به مسير زندگي‌اش ادامه دهد. همراه با تصوير ويلن‌سل نواخته مي‌شود تا هم‌نشيني براي تنهايي او باشد و البته خبر از وحشت و رعبي در زندگي پيش‌رو بدهد. او کمدين است، ولي بامزه نيست. مثل همه اتفاق‌هاي حول زندگي‌اش تلخ است. اما کسي را تمسخر نمي‌کند، تا لبخندي بر لبان مردم نقش ببندد؛ برخلاف مردم امروزي که با تمسخر ديگران قصد شادکردن همديگر را دارند. او اسلحه به‌دست مي‌گيرد و خواهان قدرت مي‌شود تا مردم او را جدي بگيرند؛ قدرتي که جامعه با ناديده‌گرفتن استعداد‌هايش به او نداده است. آدمي کشته مي‌شود. صداي سوت در پس‌زمينه تصوير شنيده مي‌شود. دوباره ويلن‌سل مي‌نوازد و او مي‌رقصد؛ رقصي که از ذوق‌وشوق ديده‌شدن است. آيا اجتماع هديه درستي به او داده است؟ آيا مسئوليت اين اتفاق به گردن جامعه پادآرماني امروزي است؟ آيا فرد در قبال اجتماع مسئول است؟ آيا عزيزترين افراد زندگي‌اش-پدر و مادر- وظيفه خود را به‌درستي در قبال او انجام داده‌اند؟ جوکر نماد انسان‌هايي است که از ابتدا حق انتخاب نداشتند و از روز اول، زندگي روي خوش به آنها نشان نداده است. آرتور از محل کارش اخراج مي‌شود. او به سمت دري مي‌رود که نشان‌دهنده مسيري روشن است ولي حالا اوست که تاريک و تلخ شده و روشنايي را نشانه مي‌گيرد. او ناگهان مي‌خندد، قاه‌قاه مي‌زند؛ مي‌گويند اين نشانه بيماري نادري است که او از آن رنج مي‌برد. خنده‌اي ملال‌انگیز و ناخواسته به اجتماع تلخي که بارها او را گزيده است. او از ته دل نمي‌خندد بلکه بيماري به خنده او دامن مي‌زند. داستان پيش مي‌رود و او خود، افسار انتقام را به‌ دست مي‌گيرد و حکم را اجرا مي‌کند. رنگ سفيد پس‌زمينه گريم دلقک استعاره از يک انسان پاک است که بعد از مواجهه با ناهنجاري‌ها به اين سفيدي خون مي‌پاشد و اين قرمزي خون است که کامل‌کننده گريم او مي‌شود. در انتهاي داستان مردم شهر با اين ضدقهرمان همراه مي‌شوند و او را ستايش مي‌کنند و از طريق او راهي براي مبارزه با بورژوا و اختلاف طبقاتي و حتي جامعه متعفن پيدا مي‌کنند. او را یک‌صدا فرياد مي‌زنند تا به ما بفهمانند که انسان‌هاي ماشيني امروز، ميليون‌ها سال نوري از انسانيت فاصله گرفتند و ديگر ارزشي بر جاي نمانده است. البته فقط اميدوارم مرگ باارزش‌تر از زندگي‌اش باشد. اين مانيفست «جوکر» است؛ تلخ و گزنده.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.