مرزهاي مضحك و جهان بيجنگ
شرق: اسپايك ميليگن با نام اصلي ترنس آلن، نويسندهاي است كه اگرچه عمده شهرتش به خاطر فيلمنامهنويسي آثار طنز است اما در بين فعاليتها و آثار گوناگونش در حوزههاي مختلف سه رمان هم ديده ميشود كه يكي از آنها با عنوان «پاكون» به تازگي با ترجمه مجتبي ويسي در نشر وال به چاپ رسيده است. اسپايك ميليگن در سال 1918 از پدري ايرلندي و مادري انگليسي در شهر احمدناگار هند متولد شد. اولين كلاسهاي درس او در زير چادري در ناحيه صحرايي حيدرآباد سند برگزار شد و پس از آن در چند مدرسه كاتوليك در هند و برمه درس خواند تا مدرك ديپلمش را گرفت. ميليگن بعد از اين در مدرسه پليتكنيك لويشام در انگلستان تحصيلاتش را ادامه داد. ويسي در ابتداي كتاب توضيحاتي مختصر درباره زندگي و فعاليتهاي مختلف ميليگن نوشته و به اين نكته اشاره كرده كه او در ابتدا به سمت موسيقي كشيده شد اما از آنجا كه آدمي راحتطلب و خوشگذران بود به طرف جهان تئاتر و سينما رفت. البته ميليگن از آغاز كودكياش به دنياي نمايش و سينما علاقه داشت و حتي در هشتسالگي اولين حضورش را بر صحنه در نمايش «تولد مسيح» در مدرسه مذهبياش در پونا تجربه كرده بود. آنطور كه پيشتر اشاره شد، شهرت اصلي ميليگن به خاطر فيلمنامهنويسي در آثار طنز و همچنين اجراي برنامههاي راديويي و بازيگري در سينما و تلويزيون بود. يكي از برنامههايي كه در شهرت او تأثير زيادي داشت نمايش طنز راديويي گونشو با همراهي پيتر سلرز بود كه به مدت نُه سال ادامه داشت. از بين فيلمهاي او نيز ميتوان به «مظنون»، «تهاجم»، «پستچي در ميزند» و «ميليگن آزاد ميگردد» اشاره كرد. ويسي درباره آثار ادبي ميليگن نوشته: «اما عده زيادي نيز اسپايک ميليگن را به خاطر آثار ادبياش ميشناسند، نوشتههايي كه محور اصلي در آنها طنز و در مواردي طنز سياه است. ميليگن در آثارش هيچ محدوديتي براي خود قايل نيست و هركس و هر چيزي را دستمايه شوخي و طنز قرار ميدهد. يكي ديگر از شاخصههاي كار او رفتار زبانياي است كه در پيش ميگيرد و هرجا زمينه را مناسب ببيند با كلمات، اصطلاحات، عبارتها، اسامي خاص و خلاصه هرچه در مقوله زبان ميگنجد، بازي ميكند». به جز «پاكون» دو رمان ديگر ميليگن «لوني» و «مورفي» نام دارند. او همچنين هفت كتاب خاطرات جنگ، چند مجموعه شعر، نمايشنامه و آثار غيرداستاني نيز نوشته است كه عناوين برخي از آنها عبارتاند از: «ابياتي مضحك براي كودكان»، «آشغالداني ميليگن»، «كتاب خردهريزها»، «اتاق خواب-نشيمن»، «كتاب ميليگيوانات»، «انتقال خوشي» و «صدويك قطعه از بهترين و تنها اشعار فكاهي ميليگن». نام هفت جلد كتاب خاطرات او نيز عبارتاند از: «آدولف هيتلر: نقش من در سقوط او»، «رومل: تويچي كيه؟»، «مونتي: نقش او در پيروزي من»، «موسوليني: نقش او در سقوط من»، «اين همه گلوله كجا غيبشون زده»، «خداحافظ سرباز» و «كار صلح». بازيهاي زباني و طنز حتي در عناوين كتابهاي ميليگن هم ديده ميشود. او همچنين در پيشگفتاري كه بر يكي از چاپهاي «پاكون» نوشته نيز جا به جا با كلمات بازي كرده و حتي با طنز از ناشرش، پنگوئن، ياد كرده است. «پاكون» رماني است پر از شخصيتهاي خندهآور كه در مرز ايرلند به دردسرهايي عجيب دچار شدهاند. ماجراي رمان به سال 1924 مربوط است و قرار است يك نوار مرزي جديد ميان ايرلند شمالي و جمهوري ايرلند كشيده شود. اما به دلايل مختلف اين خط مرزي از وسط شهري كوچك به نام پاكون ميگذرد و اين اتفاق دردسرهايي عجيب و طنزآميز به وجود ميآورد. «از ميان جنگل و در كورهراهي ميرفتند كه در آن ديگر هيچ ردي از سم اسبان، چرخ گاريها، يا پاي آدمها به جا نمانده بود؛ برف همه را پوشانده بود. در اين راه بيگمان در تابستان هم رفتوآمد زيادي جريان نداشت و اكنون، پس از بورانهاي ماه فوريه، برف همهجا را به كلي پوشانده بود، و اگر جنگل نبود و اگر رديف درختان كاج و توسكا در دو سو، كه در دل تاريكي باريكهاي سفيد و طولاني ميان خود بهجا گذاشته بودند، نبود، به سختي ميشد تميز داد كه اينجا راهي هست. هرچه بود، راه گم نكرده بودند». اين آغاز داستان بلندي از واسيل بيكوف با نام «سوتينكوف» است كه چند سال پيش با ترجمه شيوا فرهمندراد منتشر شده بود و به تازگي چاپ تازهاي از آن، با ويرايشي جزئي، در نشر وال به چاپ رسيده است. واسيل بيكوف نويسنده معاصر و مشهور بلاروسي است كه در سال 1924 متولد شد. او پس از پايان تحصيل در هنرستان مجسمهسازي در تمام طول جنگ دوم جهاني در جبهه اوكراين جنگيد و ده سال پس از جنگ ارتش را ترك كرد. بعد از اين او مدتي در حرفه نقاشي به فعاليت پرداخت و به عنوان ويراستار با روزنامهاي محلي همكاري كرد. از آغاز دهه 60 ميلادي داستانهاي بلند او با اقبال روبهرو شد و او به شهرت رسيد. داستانهايي كه عمدتا متأثر از جنگ و وقايع پيرامون آن در جمهوري بلاروس بود. آنطور كه مترجم در ابتداي كتاب نوشته، واسيل بيكوف به عنوان اولين نويسنده دوران حكومت شوروي كه حقايق ناگفته جنگ را نوشت و با همه دشواريهاي آن دوران آنها را منتشر كرد شناخته ميشود. در آثار او خبري از ستودن قهرمانهاي ارتش سرخ نيست و آدمهاي عادي چهرههاي اصلي داستانهاي او و از جمله «سوتينكوف» هستند. مترجم در جايي از يادداشت كوتاهي كه براي چاپ دوم «سوتينكوف» نوشته، درباره نوع نگاه واسيل بيكوف به جنگ نوشته: «واسيل بيكوف كموبيش در همه نوشتههاش ميگفت كه جنگ هيچ برندهاي ندارد؛ همه طرفهاي درگير و به ويژه مهرههاي ميدان جنگ، تفنگبهدستان جنگ، همه بازندهاند. او ميگفت كه نفس زندگاني و زندهبودن اصل بر همهچيز و برتر از هر چيز ديگر است و نبايد آن را به هيچ دليلي به بازي گرفت». ماجراهاي «سوتينكوف» به زمستان 1942 مربوط است. با حمله نازيها به شوروي و اشغال بلاروس و در شرايطي كه سرماي شديدي وجود دارد، دو پارتيزان به دستور فرمانده گروه به دنبال پيداكردن آذوقه ميروند و اين شروع ماجراهايي در ميان برف و يخ و رودررويي با خوديهايي است كه به مزدوري نازيها درآمدهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.