|

پيروزي همچون شكست

شرق: «دكتر ادواردو پلار، در بندر كوچك مشرف بر پارانا، ميان خطوط آهن و جراثقال‌هاي زردرنگ، به تماشاي تنوره‌اي افقي از دود ايستاد كه بر فراز چاكو كشيده شده بود. تنوره دود، مانند نواري بر پرچمي ملي، ميان پرتوهاي سرخ شفق قرار داشت. دكتر پلار، سواي ملواني كه بيرون عمارت نيروي دريايي كشيك مي‌داد، در آن ساعت تنهاي تنها بود. غروب يكي از آن غروب‌ها بود كه به سبب تركيب نور در حال زوال و بوي گياهي ناشناس، برخي از مردان را دستخوش احساس كودكي و اميد آينده مي‌كند و براي بعضي ديگر احساس چيزي گم‌شده و تقريبا از يادرفته را بازمي‌آورد». اين آغاز رماني است از گراهام گرين با عنوان «كنسول افتخاري» كه سال‌ها پيش با ترجمه زنده‌ياد احمد ميرعلايي منتشر شده بود و به تازگي چاپ تازه‌اي از آن در نشر نو به چاپ رسيده است. گراهام گرين در ايران نويسنده شناخته‌شده‌اي است و خوش‌اقبال هم بوده است كه برخي از آثارش با ترجمه‌هايي خوب به فارسي منتشر شده‌اند. گرین نویسنده‌ای بود كه زندگی پرماجرايي داشت و در بسیاری از رخدادهای مهم زمانه‌اش حاضر و ناظر بود. رمان‌های او آثاري پرماجرا و در عین حال تأمل‌برانگیزند. گابریل گارسیا مارکز در مقاله‌ای درباره جایزه نوبل و برندگان آن گفته بود که همواره یکی از افسوس‌هایش این بوده که چرا گراهام گرین نوبل ادبیات را نبرده است. در «كنسول افتخاري»، گروهی از انقلابی‌ها در یکی از شهر‌های کوچک آرژانتین نقشه‌اي براي ربودن سفیر آمریکا طراحی می‌کنند اما بر اثر ‌اشتباهاتي کنسول افتخاری انگلستان را می‌ربایند. همه شخصیت‌های اصلی این رمان پرکشش که گراهام گرین در کمال استادی بر پیرنگ آن مسلط است، ناگزیرند در مواجهه با بی‌عدالتی‌هاي این دنیای خشن فداکارانه در ازای خشنودی وجدان خویش محرومیت‌هایی را تحمل کنند اما سرانجام آنچه پیش‌تر پیروزی به‌نظر می‌آمد، پس از نیل به اهداف چونان شکستی تلخ جلوه می‌کند. گراهام گرین در این اثر با واقع‌بینی و طنز ظریف خاص خود، خواننده را به مشارکت در وقایع و اندیشه‌های داستان وامی‌دارد، بی‌آنکه ‌معلم اخلاق جلوه کند. در بخش ديگري از «كنسول افتخاري» مي‌خوانيم: «در چهارده‌سالگي نمي‌توانست انگيزه‌هايي را بفهمد كه باعث شده بود پدرش بر اسكله پايتخت كهن مشرف به رودخانه باقي بماند. پيش از چندسالي در بوئنوس‌آيرس زندگي كرد تا كم‌كم متوجه شد كه زندگي يك تبعيدي با سادگي منافات دارد -آن همه مدارك، آن همه مراجعه به ادارات دولتي. سادگي قانونا متعلق به آناني بود كه بومي بودند، آنان كه مي‌توانستند شرايط زندگي را، هرچقدر غريب باشد، بي‌چون و چرا بپذيرند. زبان اسپانيايي در اصل از خانواده زبان‌هاي رومي بود و رومي‌ها مردمي ساده بودند. ماچيسمو -حس غرور مردانه- معادل اسپانيايي فضيلت لاتيني بود. كاري با شجاعت يا خودداري انگليسي نداشت. شايد پدرش وقتي تصميم گرفت تنها با مخاطرات روزافزون آن سوي مرز پاراگوئه روبرو شود، مي‌كوشيد به شيوه بيگانه خود از ماچيسمو تقليد كند، اما آنچه بر اسكله از او به ظهور مي‌رسيد خودداري انگليسي بود». «در يكي از بعدازظهرهاي گرم و ابرآلود ماه اوت، سه مرد از حياط اصطبلي در نزديك دهكده كاو در دِون مي‌گذرند. اين جمع حالت رسمي غريبي دارد:‌ دو مرد جوان‌تر، مانند چاووشان يا يساولان، پيشاپيش ميزبان خود گام برمي‌دارند، يا خيال‌آميزتر، او را با آن پيكر درشت سياه‌پوش و روي سرخ با لگام مالبندي نامرئي از پي مي‌كشند. يكي از مهمانان انباني چرمين در دست دارد، كه در حين گام‌برداشتن او به سمت در اصطبل، صداي جرينگ خفه‌اي مي‌دهد. مرد مسن‌تر، پس از مكثي، در را مي‌گشايد و سپس مي‌رود تا ديگران وارد شوند. هوا تاريك است و آن دو با تاني وارد مي‌شوند. اصطبل پاك روفته است. بوي اسبان، عليق، چرم و پهن، با رايحه اسطوخودوس سوخته آميخته است. به‌رغم گرمي فصل، از جسد بوي زننده‌اي در هوا نيست». «درد نهفتهِ» اندرو ميلر با اين سطور آغاز مي‌شود. اندرو ميلر از نويسندگان معاصري است كه در ابتداي دهه 60 ميلادي متولد شده و تاكنون جوايز ادبي گوناگوني كسب كرده است. «درد نهفته» را منوچهر بيگدلي‌خمسه ترجمه كرده و نشر نو آن را به چاپ رسانده است.‌آن‌طور كه در سطور ابتدايي رمان هم ديده مي‌شود، «درد نهفته» با راوي داناي كل روايت مي‌شود. جيمز داير، شخصيت اصلي اين رمان است كه با فقدان احساس درد، در يك روستاي سامرست متولد مي‌شود. او در كودكي به دست يك باند بي‌رحم دوره‌گرد مي‌افتد، بعد پزشك مي‌شود و ماجراهايي عجيب را پشت سر مي‌گذارد. آن‌طور كه مترجم در پيشگفتار كتاب توضيح داده، ماجراهاي اين رمان در قرن هجدهم مي‌گذرد، يعني زماني كه همه‌جا صحبت از دانش و عقل است. با اين‌حال در اين دوران اغلب مردم هنوز در فقر و جهالت زندگي مي‌كنند. ميلر شخصيت اصلي داستانش را در بطن اين زمانه قرار داده است. او پزشكي است كه خود به بيماري غريبي دچار است؛ درد جسماني براي او بي‌معني است و همين مسئله سرنوشتي عجيب برايش رقم مي‌زند و پاي او را به قيام گرجستان و سپس سن‌پترزبورگ مي‌كشد. مترجم در بخشي از پيشگفتارش درباره اين رمان نوشته: «ميلر در درد نهفته براي پيشبرد داستان از شگردهاي خاص خود استفاده مي‌كند. پايان ماجرا آغاز داستان است و نامه‌هاي جناب كشيش لستريد به ليدي هالم و ديدو (خواهر كشيش) و نامه‌هاي ديگران به خود او، در سفر پرحادثه به روسيه برخي از وقايع را پيش مي‌برد. ميلر بي‌آنكه وارد بحث فلسفي شود، در لايه زيرين داستان، فلسفه‌اي عميق را مطرح مي‌كند: اگر درد و رنج نبود، انسان موجودي بي‌اندازه بي‌شفقت و خودخواه مي‌شد. چيزي كه انسانيت مي‌ناميم، وجود نمي‌داشت. آدمي توانايي مهرورزي و مهرباني، حس نوع‌دوستي نمي‌داشت. مي‌توانست بسيار كارآمد باشد، مي‌توانست در اجتماع به سر برد و موفق شود، اما هرگز موجودي اجتماعي نمي‌شد. دوست نمي‌داشت و دوست داشته نمي‌شد. حس درد و رنج است كه از آدمي انسان مي‌سازد». جيمز دايرِ اين رمان، دقيقا به اين خاطر كه هيچ دردي را حس نمي‌كند، ماشين جاندار بي‌حسي است كه البته شكل و شمايل آدم‌ها را دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.