|

آینده پرفروغ نمی‌خواهیم کشف حقیقت کنید

علی درستکار . ‌کارشناس بندری

بیست‌و‌ششم آذرماه، روز صنعت ملی حمل‌و‌نقل، یکی از روزهای عطف این صنعت است. همه‌ساله متولیان این صنعت، در یک گردهمایی ملی، مجموع برنامه‌ها و خصوصا سرمایه‌گذاری‌های سال آتی را با شرح، وصف و بسطی اعلام می‌کنند و از گشایش‌های زیرساختی خطوط جاده‌ای، ریلی و مخصوصا بنادر و پسکرانه‌های آن نوید می‌دهند. دست‌کم در 10 سال گذشته، ادعای چنین گشایش‌هایی بر زبان‌ها مرتب جاری بوده و وعده‌هایی به فعالان این حوزه داده شده است. کم‌و‌بیش تفاهمات و تعهدات سرمایه‌گذاری‌ها از سوی بخش خصوصی یا خصولتی به نحوی بود که ماهیت زیرساخت‌ها، سازه‌ها و تجهیزات بندری از تحولات کمی و کیفی که برخوردار می‌شدند و همواره این امید وجود داشت که سال‌های آینده شاهد مطلوبیت و بهره‌وری بیشتری در حمل‌و‌نقل دریایی باشیم و تسهیلاتی در جابه‌جایی کالا و بهبودی در روند صنعت فراهم شود اما سال‌هاست بنادر اصلی ما از رقابت با بنادر دیگر جهان و حتی بنادر جدیدالاحداث منطقه فاصله گرفته‌اند. امکان دسترسی‌ها و سرعت عملیات نه در حمل‌و‌نقل دریایی که در دیگر خطوط جاده‌ای و ریلی نیز تغییر چندانی نکرده و حتی دچار افت‌های شدیدی شده است. ‌آخرین آمارها مربوط به سال گذشته در چنین روزی است که خبرگزاری‌ها بازهم خبر از سرمایه‌گذاری‌های جدیدی در بنادر چابهار، امام خمینی، شهیدرجایی، انزلی، امیرآباد و بوشهر داده‌اند. برای واکاوی این سرمایه‌گذاری‌ها، کافی است فقط به فهرست سرمایه‌گذاری‌های کلان در یک بندر -شهید بهشتی چابهار- برای سال 97 مداقه کنیم که علی‌الاصول امروز باید حال و روز بهتری داشته باشد:

1- احداث و بهره‌برداری از مخازن ذخیره‌سازی انواع فراورده‌های نفتی به روش BOT 2- احداث مخازن نگهداری فراورده‌های نفتی به روش BOT (سیستان و بلوچستان) 3- تفاهم‌نامه شرکت مرجان شمال جنوب در زمینه واردات، صادرات و ترانزیت فراورده‌های نفتی و روغن خوراکی4- تفاهم‌نامه شرکت بیندر احداث سیلو غلات ۷۵ هزارتنی و یک باب انبار به روش BOT 5- تفاهم‌نامه شرکت نظم‌آفرینان صنعت سهند با موضوع ساخت و بهره‌برداری از ترمینال غلات به روش BOT طبیعی است که برخی از این پروژه‌ها اگر واقعا اجرا می‌شد، می‌توانست اتفاق بسیار مثبتی در بندر چابهار ایجاد کند اما امروز آیا مدیرکل بنادر و دریانوردی سیستان‌و‌بلوچستان می‌تواند دست‌کم درباره به‌ثمر‌رسیدن یک پروژه از این لیست گزارش قانع‌کننده‌ای ارائه دهد؟ آیا واقعا این پروژه‌ها اجرا و عملیاتی شده‌اند؟ ‌یک تحقیقات میدانی از بندر چابهار در دو ماه گذشته نشان می‌دهد هیچ‌کدام از این پروژه‌ها پیشرفت چندانی نداشته‌اند. حتی در یک مورد، انحراف یا خلف وعده یکی از کارآفرینان این پروژه‌ها باعث شد ضرورت جابه‌جایی بخشی از منابع عظیم لجستیکی این بندر به بندر دیگری در جنوب کشور ضرورت پیدا کند. دلیل هرچه باشد، نیازها و مطالبات چندین‌ساله مردم چابهار به کژراهه رفته است. ‌کم‌و‌بیش در بنادر دیگر کشور هم وضعیت مطلوب‌تر از چابهار نیست. اگر به فهرستی از سرمایه‌گذاری‌های سال گذشته بنادر دیگر رجوع کنیم، گویای این واقعیت است که اگر نیمی از این سرمایه‌گذاری انجام می‌شد، اینک آمار و ظرفیت جابه‌جایی کالا تا بدین حد تنزل پیدا نمی‌کرد؛ اگرچه تحریم‌ها دلایل اصلی رکود بنادر اعلام شده است اما می‌توان گمانه زد چنانچه تحریم‌ها هم وجود خارجی نمی‌داشت، نمی‌توانستیم در منطقه، رکورد یا تحولی ایجاد کنیم. بنابراین حجم وسیعی از این سرمایه‌گذاری‌ها یا اساسا اصالت واقعی نداشته‌اند یا نتوانسته‌اند تحقق پیدا کنند و از آنها فقط وعده‌هایی باقی‌ مانده که همه‌ساله، در گردهمایی‌ها مطرح شده تا بیلان کاری مدیران دولتی را به رخ دیگران بکشند. شاید مروری بر وعده‌های سرمایه‌گذاری سال گذشته در بنادر کشور خالی از لطف نباشد که بدانیم در سال گذشته قرار بود چه حجمی از سرمایه‌گذاری کلان در بنادر کشور انجام شود. در متن اخبار خبرگزاری‌ها درباره 19 تفاهم‌نامه و قرارداد و در حجم بیش از هزار میلیارد تومان سخن رفته است. دست‌کم در آمار کانتینری دو مورد - بنادر شهیدرجایی (یک میلیون تی‌ای‌یو) و امام خمینی (120 هزار تی ‌ای‌ ‌یو) -کاهش قابل ملاحظه‌ای را تجربه کرده‌ایم که فقط در یک مورد- بندر شهیدرجایی ـ در سال‌های اخیر از جابه‌جایی نزدیک به سه میلیون تی‌ای‌یو کانتینر امروز سخن از یک میلیون تی‌ای‌یو کانتینر است. ‌در نتیجه، اگر اتفاق مثبتی در سال گذشته رخ می‌داد، امروز شاهد افت عملیات و کاهش بار در این دو بندر نمی‌شدیم. بنادر دیگر هم کم‌و‌بیش بسیار پایین‌تر از ظرفیت خود فعالیت می‌کنند. نتیجه آن می‌شود که بسیاری از سرمایه‌گذاری‌ها در کنار افزایش بی‌رویه انتظارات و توقعات از دولت، تنها در کاغذ و تشریفات اداری به سرانجام می‌رسد و به‌ندرت در دنیای واقعی تحقق پیدا کرده است. بنابراین، بایسته است که سازمان بنادر و دریانوردی امسال در آستانه روز ملی صنعت حمل‌و‌نقل، بیش از آنکه به تکاپو افتد و تعهدات و قراردادهای صوری برای سرمایه‌گذاری در بنادر دست‌و‌پا کند، برای نخستین‌بار، اهتمام و توجه خود را به این مصروف کند که در بازه زمانی سه‌ساله اخیر، تاکنون چه حجمی از سرمایه‌گذاری‌ها در بنادر تحقق پیدا کرده و دقیقا چه دستاوردی از این سرمایه‌گذاری‌ها داشته و چه میزان اشتغال ایجاد کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.