جانسون، ترامپ و انگليس پسابرگزيت
مجيد تفرشي
پيروزي قاطع حزب محافظهکار، به رهبري بوريس جانسون در انتخابات سراسري بريتانيا، علاوه بر تعيين تکليف برگزيت و تأثيرگذاري بر مسائل اقتصادي و اجتماعي داخلي، بر مواضع دفاعي و ديپلماتيک مسائل آن کشور نيز تأثير مستقيم خواهد گذاشت.
در تحليلها و برآوردهاي اوليه درباره برنامههاي دفاعي و ديپلماتيک رهبر حزب محافظهکار بريتانيا، اغلب تأکيد ميشود که در دوران پس از پيروزي اخير، او و حزبش بيشازپيش به مواضع دونالد ترامپ، رئيسجمهور آمريکا نزديک خواهند شد. اين گمانهزني، شايد در موارد بسياري به واقعيت نزديک باشد؛ ولي شواهد متعدد نشان ميدهد که نميتوان جانسون را بدون اماواگر تابع سياستهاي آمريکايي ترامپ دانست. بااينهمه در طول برنامههاي تبليغاتي حزب محافظهکار، جانسون بارها بر نزديکي مواضع خود با آمريکاي ترامپ تأکيد کرد و از برنامههاي خود براي نزديکترشدن بيشازپيش دولت خود در ابعاد اقتصادي، دفاعي، ديپلماتيک و نظامي به آمريکا در صورت پيروزي در انتخابات سراسري سخن گفت. ترامپ نيز چه در طول مدت نخستوزيري جانسون و چه در شش هفته مبارزات انتخاباتي در بريتانيا، مدام از جانسون، محافظهکاران و برگزيت حمايت کرد و وعده داد که واشنگتن در دوران پسابرگزيت لندن را تنها نخواهد گذاشت. پيروزي چشمگير محافظهکاران بريتانيايي، توفيق جديد و مهمي براي تداوم سياستها و رؤياهاي پوپوليستي ترامپ در راستای تضعيف يا به شکستکشاندن توافقها و سياستهاي منطقهاي و بينالمللي همگرايي يا چندجانبهگرايي به شمار ميرود. سواي ترامپ، برخي از متحدان جهاني او، ازجمله حاکمان اسرائيل و عربستان سعودي نيز از پيروزي جانسون و توفيق کمکهاي آشکار و پنهان خود به او خوشحال شدند. علاوه بر وعدههاي ترامپ در راستای افزايش عمق و دامنه مناسبات تجاري و سرمايهگذاري فراآتلانتيکي بين لندن و واشنگتن، از هماکنون چند موضوع جنجالي ديگر براي مشارکت دو کشور مورد بحث است: حضور و سرمايهگذاري کمپانيهاي آمريکايي در سيستم بهداشت ملي بريتانيا و بازنگري مشترک دو کشور در سازوکار صلح ايرلند شمالي. اين دو مسئله در طول مبارزات انتخاباتي اخير بريتانيا نيز بسيار مطرح بودند و ميتوانند به معضلي جدي در روابط دوجانبه تبديل شوند. در مسئله بهداشت ملي، نگراني افکار عمومي و رسانههاي بريتانيايي درباره حضور و نفوذ و مشارکت آمريکاييها در سازوکار بيمه دولتي درماني بريتانيا، از نظر روند خصوصيسازي بهداشت عمومي رايگان و آمريکاييشدن آن به ضرر فرودستان و اقشار کمدرآمد و به سود کمپانيهاي بزرگ دارو و درمان آمريکايي کاملا آشکار است. البته جانسون بارها اين موضوع را تکذيب کرده؛ ولي شواهد بسياري درباره عزم محافظهکاران در استمداد از آمريکاييها براي برونرفت از بحران مالي و اداري بهداشت ملي بريتانيا وجود دارد. در موضوع ديگر، برخلاف توفيق معاهده تاريخي گودفرايدي در ايجاد صلح و آرامش و تنشزدايي راهبردي در ايرلند شمالي و نقش آمريکاي دموکرات در ربع قرن روند مذاکرات صلح در ايرلند شمالي، اکنون گمان ميرود که جانسون و ترامپ قصد دارند تا به بهانه انسداد کنوني در تقسيم قدرت در بلفاست، مشترکا در اين توافق تاريخي بازنگري کنند. با وجود مشکلات متعدد کنوني در تقسيم قدرت بين احزاب مخالف در بلفاست، به نظر ميرسد که تغيير سازوکار کنوني، ضمن مخالفت آشکار کنگره آمريکا، موجب بروز دور جديدي از تنشهاي سياسي و نظامي، مداخله جمهوري ايرلند در اوضاع و جديشدن ديدگاه جداسري در بين ايرلنديها و ميل ايجاد ايرلند متحد را به دنبال خواهد داشت. جانسون و متحدانش بهخوبي ميدانند که با وجود حمايت تاريخي و سنتي اکثريت راستگرايان و اتحادگرايان ميانهرو پروتستان در ايرلند شمالي از اتحاد با حکومت مرکزي در لندن، ازآنجاييکه اکثريت ايرلنديها مخالف گسستن بريتانيا از اتحاديه اروپا بودند، نميتوان مانند قبل، به طور کامل روي حمايت گروههاي راست و ميانه ايرلندي از دولت مرکزي حساب کرد و صداي جمهوريخواهان جداييطلب در دوران پسابرگزيت رساتر و بلندتر شده است. در واقع شايد بتوان گفت شدت و دامنه نزديکترشدن برنامههاي کنوني و آينده ديپلماتيک و دفاعي لندن و واشنگتن، تا حد زيادي بستگي به روند مذاکرات چند هفته آينده ميان بريتانيا و اتحاديه اروپا بر سر چندوچون اجراي برگزيت و نحوه تعاملات دوجانبه در دوران بعد از برگزيت دارد. هرچه فاصله بين اين دو کمتر شود، امکان و احتمال مداخله ترامپ در برنامههاي لندن کمتر خواهد شد و هرچه جدايي بين لندن و بروکسل عميقتر شود، جاي پاي نفوذ و حضور واشنگتن قويتر و محسوستر خواهد شد. البته نبايد توقع داشت جانسون بعد از پيروزي اخير، کاملا با قبل از انتخابات يکسان عمل کند. براي نمونه، به ياد بياوريم که سه سال قبل، زماني که جانسون وزير خارجه دولت ترزا مي بود، در اظهارنظري جنجالي، پادشاهي سعودي را به سوءاستفاده از اسلام و حمايت از جنگ نيابتي دستنشاندگان تروريست خود متهم کرد. اين اظهارات به سرعت و شدت از سوی دولت مي محکوم و اظهارنظري شخصي و غيررسمي تلقي شد. اکنون به دليل پيروزي انتخاباتي و قطعيتيافتن برگزيت، شرايط تغيير کرده و جانسون به حوزه خليجفارس بهعنوان يکي از فرصتهاي مهم براي جايگزيني راهبردي و اقتصادي اروپا نگاه ميکند. در همين راستاست که چين نيز ميتواند نقشی کليدي در بريتانياي خارج از اتحاديه اروپا ايفا کند. در واقع هرچه بريتانيا بهتر بتواند از نظر اقتصادي و سرمايهگذاري دوران پسابرگزيت را تحمل کند، ميتواند خود را از کنترل و سيطره آمريکاي ترامپ محفوظ نگاه دارد. در غير اين صورت، لندن چارهاي جز تحت کنترل اقتصادي آمريکا قرارگرفتن نداشته و اين شرایط قطعا از نظر ديپلماتيک و نظامي نيز تأثير مستقيمی خواهد داشت. البته نبايد در همه امور، سياستهاي جانسون و ترامپ را کاملا يکسان و متحد دانست. شايد در ابتدا تعجبآور باشد، ولي در مبارزات انتخاباتي شش هفته اخير در بريتانيا، بيش از پيش آشکار شد که برخلاف دشمنيهاي صريح و بيپرده ترامپ و جرمي کوربين، رهبر شکستخورده حزب کارگر و به موازات اختلافنظرهاي متعدد، اين دو نفر در سياست خارجي خود اشتراکات درخور توجهي داشتند؛ هر دو مخالف دخالت نيروهاي غربي در ديگر مناطق بحرانزده جهان بودند، هر دو منتقد جدي پيمان ناتو و همچنین سياستهاي روسيه بودند و هر دو نگاهي انتقادي به اتحاديه اروپا داشتند؛ گرچه کوربين در نهايت و البته ديرهنگام، تسليم نظر اکثريت حزب خود شد و از ماندن در اتحاديه اروپا دفاع کرد. کوربين البته درباره اسرائيل، ايران و ونزوئلا منتقد جدي و بيچونوچراي سياستهاي ترامپ و متحدانش بود. با اين همه، اکنون حزب کارگر عرصه را باخته و این محافظهکاران بريتانيايي و جمهوريخواهان آمريکايي هستند که تصميمگيرندگان اصلي روابط دوجانبه يا چندجانبه فراآتلانتيکي شدهاند. به هر روي، در مسئله ايران و توافق هستهاي برجام، دولت محافظهکار تاکنون بهعنوان يکي از طرفهاي اصلي سهگانه اروپايي، در مجموع و به طور نسبي، بر حمايت خود از توافق هستهاي تأکيد و عمل کرده است. اکنون با خروج از اتحاديه اروپا، بريتانيا بهعنوان يکي از اعضاي مهم دائمي و داراي حق وتو در شوراي امنيت سازمان ملل متحد و در ضمن متحد آمريکا، اعراب خليجفارس و اسرائيل، در برجام مانده و ادامه اين حضور يا گسستن احتمالي لندن، بر تداوم و جديت برجام تأثيرگذاري جدي خواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.