پيروزي «اقليت متحد» در مقابل «اکثريت متفرق»
اردشير زارعيقنواتي : انتخابات پارلماني بريتانيا پنجشنبه 12 دسامبر نقطه پاياني بر جدال و چالش سهسالهاي به نام «برگزيت» يا همان برنامه خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا بود. در چارچوب يک سيستم انتخابات اکثريتي، حزب محافظهکار به رهبري «بوريس جانسون» توانست با کسب 365 کرسي از مجموع 650 کرسي پارلماني پيروز مطلق اين انتخابات باشد. بدون ترديد نتيجه اين انتخابات براي اجرائيشدن برگزيت در روز 31 ژانويه و خروج جزيره از اتحاديه اروپا چه با توافق يا بدون توافق حتمي است اما اين نه تنها پايان راه نيست بلکه تازه آغاز مرحلهاي ديگر از معضلات و اختلافات دروني و بيروني در ساختار سياسي بريتانيا و همچنين اتحاديه اروپايي خواهد بود. دلايل زيادي را ميتوان براي توجيه پيروزي حزب محافظهکار و نقش کاريزماتيک بوريس جانسون در اين خصوص برشمرد که هرچند اثبات ميکند اکثريت پارلماني محافظهکاران تبلور تمايل اراده اکثريت رأيدهندگان نبوده، اما واقعيت اين است که بر اساس همين سيستم انتخاباتي دست نخستوزير براي تحققبخشيدن به وعدههاي انتخاباتي کاملا باز خواهد بود. محافظهکاران در حالي در چارچوب سيستم انتخابات اکثريتي با کسب 42 درصد آرا توانستند اکثريت مطلق کرسيها را از آن خود کنند که احزاب اپوزيسيون با کسب بيش از 50 درصد آراي رأيدهندگان تنها موفق شدند حدود 285 کرسي را کسب کنند. بازنده اصلي اين انتخابات هم طبق معمول حزب رقيب کارگر به رهبري «جرمي کوربين» بود که با ازدستدادن 42 کرسي نسبت به دوره قبل نه تنها در انتخابات شکست خورده که دچار بحران هويت و چالش سياسي نيز شده است. حزب کارگر با کسب 32 درصد از مجموع آرا تنها توانست 203 کرسي را کسب کند تا بزرگترين ناکامي بعد از دوران نخستوزيری «مارگارت تاچر» در تاريخ بريتانيا براي اين حزب رقم بخورد. البته در اين ميان «حزب ملي اسکاتلند» به رهبري خانم «نيکلا استرجن» نيز پيروز بزرگ اين انتخابات بود که در حوزه اسکاتلند توانست از مجموع 59 کرسي اين حوزه، 48 کرسي را کسب کند تا رؤياي استقلال را زنده نگه دارد. در کنار آن حزب «ليبرالدموکرات» دومين بازنده اين انتخابات بود که با ازدستدادن 10 کرسي خود توانست تنها 11 کرسي کسب کند؛ ضمن اينکه رهبر آن «جو سوبينسون» نيز کرسي خود در پارلمان را از دست داد. سه سال رقابت و چالش فرساينده که فضاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي بريتانيا را دستخوش بيثباتي کرده بود، بخش بزرگي از مردم خسته از اين مجادلات را مصمم كرد تا پشت سر حزب محافظهکار براي تحققبخشيدن به برگزيت گرد هم آيند. همچنين سياست شفاف حزب محافظهکار براي خاتمهبخشيدن به پرونده برگزيت، گزينه بيبديل بخش بزرگي از رأيدهندگان بود. از سوي ديگر، پراکندگي و عدم اتحاد احزاب مخالف دولت و مخالف برگزيت موجب شد تا با توجه به حضور کانديداي متعدد اپوزيسيون در مقابل کانديداي واحد حاميان برگزيت در حزب محافظهکار، راه براي پيروزي محافظهکاران در حوزههاي حساس و رقابتي هموارتر شود. از جهتي ديگر، وضعيت پارادوکسيکال حزب رقيب کارگر درخصوص برگزيت و اصولا دودستگي در اين حزب بين جناح سوسياليست به رهبري کوربين و جناح راست متمايل به خط سياسي «توني بلر» نخستوزير و رهبر پيشين حزب، مانع از انسجام حزبي و اتخاذ سياست روشن درخصوص برگزيت شد. اينکه بسياري از تحليلگران شخص جرمي کوربين و رهبري او را مسبب اين شکست بزرگ ميدانند، يک درک سطحي از موضوع است چراکه او قرباني همان دوگانگي حزب و همچنين بخش بزرگي از بدنه حزبي شد که بهخصوص در بين مناطق کارگري در اين دههها به شدت از سياستهاي نئوليبرالي اتحاديه اروپا آسيب ديده و در اين مقطع تاريخي بوريس جانسون را گزينه رهايي از اتحاديه ميديدند. واقعيت بزرگتر در ماهيت متصلب و از اعتبار ساقطشده اتحاديه اروپا نهفته است که کميسيونها و تروئيکاهاي آن تحت برنامههاي نئوليبرالي و رياضت اقتصادي با نقض حق حاکميت ملي کشورهاي عضو، اين مجموعه را در خدمت ابرشرکتها و انحصارهاي مالي عليه منافع تودههاي کارگري و بومي بسيج کرده است. بنابراين با هژموني سرمايه مالي و دولت پنهان هزينه پيروزي حزب محافظهکار و نهاييشدن برگزيت بسيار کمهزينهتر از پيروزي حزب کارگر با رهبري کوربين تلقي ميشد، چراکه اگر او پيروز ميشد، نقشه سياسي ليبرالدموکراسي اروپايي به طور اساسي دچار تغيير ماهوي ميشد و اين همان خط قرمزي بود که براي همه نيروهاي سياسي مخالف کوربين، عبور از آن به منزله خودکشي سياسي و طبقاتي بود. اين در حالي است كه تحولات بريتانيا و نتايج انتخابات آن را نبايد جدا از تحولات سياسي در جهان امروز نگاه کرد چراکه به تجربه سالهاي اخير در غياب آلترناتيو چپ راديکال همواره بحران در درون نظام سرمايهداري به شيوه تقويت و پوپوليسم راست در مقابله با بديل چپ مورد استفاده قرار گرفته است. اين مکانيسم در آمريکا با پيروزي «دونالد ترامپ» و در برزيل با پيروزي «ژائر بولسونارو» و امروز در بريتانيا با پيروزي بوريس جانسون توفيق پيدا کرده است. اكنون در خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا ديگر هيچ ترديدي نيست اما با وجود اکثريت مطلق پارلماني در دست حزب محافظهکار و بوريس جانسون، اين خروج آسان نيست چراکه دوباره دور جديدي از مذاکرات و چانهزنيها با سران اين اتحاديه در شرايطي که تبعات آن کاملا در پرونده بوريسِ نخستوزير نوشته ميشود، شروع خواهد شد. در داخل بريتانيا نيز با توجه به نتايج انتخابات در مناطق اسکاتلند، ولز و حتي ايرلند شمالي، اکثر رأيدهندگان خود را قرباني منافع بخش انگليسي اين جزيره ميدانند. چنانچه از هماکنون با توجه به پيروزي بزرگ حزب ملي اسکاتلند، رهبر آن نيکلا استرجن بهصراحت ميگويد «مردم اسکاتلند در رأيگيري برگزيت 60 درصد به ماندن در اتحاديه رأي دادهاند و در انتخابات پارلماني هم با کسب 48 کرسي از 59 کرسي از سوی استقلالطلبان، راه خود را از برگزيت لندننشينان جدا کرده و لاجرم همهپرسي استقلال را دوباره در دستور کار دولت محلي قرار ميدهد». همچنين در ولز و ايرلند شمالي نتيجه آرا نشان ميدهد اکثريت رأيدهندگان به مخالفان برگزيت رأي دادهاند و بهویژه درباره ايرلند اين خروج و تعبيه يک مکانيسم حقوقي براي اين منطقه يک مشکل اساسي خواهد بود که ميتواند اختلاف بين لندن و بروکسل را عميقتر کند و در خود منطقه نيز با توجه به قرارداد «صلح دوبلين» بين پروتستانهاي حامي اتحاد با مرکز و کاتوليکهاي مدافع استقلال دوباره آتش زير خاکستر اين مناقشات را مشتعل کند. اين شرايط نشان ميدهد که در فرداي برگزيت تمايلات استقلالطلبانه در اين مناطق تقويت شده و بريتانيا وارد کشمکش درونيای خواهد شد که در تضاد با موجوديت بريتانياي متحد خواهد بود. در اين ميان، آنچه حتي بيش از برگزيت ميتواند موجب خرسندي حزب محافظهکار و شخص نخستوزير و حتي همه نيروهاي سياسي موافق و مخالف از محافظهکار، ليبرال و سوسيالدموکراسي اروپايي باشد، شکست حزب کارگر و زير سؤالرفتن موقعيت رهبري جرمي کوربين بوده است. چنانچه در شب تلخ شکست، کوربين اعلام کرد ديگر رهبري اين حزب را در هيچ انتخاباتي بر عهده نميگيرد و بعد از انتخاب رهبر جديد حزب کنارهگيري ميکند. بنابراين با همدستي اشرافيت حزبي با محافظهکاران و ليبرالها، فعلا شبح سوسياليسم در حزب کارگر به حاشيه رانده شده است. اينکه شخص کوربين با مواضع شفاف سياسي خود نتوانست درباره سياستهاي حزب کارگر برنامه کاملا روشنی درخصوص برگزيت ارائه دهد، ناشي از همين دوگانگي در درون حزب کارگر بوده است که قدرت انتخاب را از او سلب کرده و كوربين ترجيح داد با سياست ميانه موجب گسست سازماني و انشعاب در حزب کارگر نشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.