بلندپروازیهای اردوغان در مدیترانه شرقی
جنگ گاز در مدیترانه
نیروی دریایی ترکیه روز گذشته در اقدامی که میتواند تنش میان این کشور و اسرائیل و همچنین رقابت بر سر منابع طبیعی در شرق مدیترانه را افزایش دهد، یک کشتی اسرائیلی را در آبهای قبرس رهگیری و آن را از منطقه خارج کرد. رسانههای اسرائیلی میگویند کشتی با نام «بت گالیم» از سوی مؤسسه اقیانوسشناسی اسرائیل و با هماهنگی دولت قبرس در حال انجام تحقیقات در آبهای سرزمینی این کشور بود. براساس گزارشها شناورهای ترکیه پس از تماس با کشتی و پرسیدن جزئیات فعالیتهای آن، خواستار خروج کشتی اسرائیلی از آبهای قبرس شدند. این اقدام ترکیه در شرایطی انجام میشود که آنکارا هیچگونه صلاحیت قانونیای در این منطقه از دریای مدیترانه ندارد. این ماجرا در منطقهای رخ داده که اخیرا شاهد تنشهایی میان کشورهای اطراف بوده است. اخیرا ترکیه و لیبی توافقنامهای برای تعیین مرزهای دریایی شرق مدیترانه بدون توجه به حقوق اقتصادی یونان و قبرس امضا کردند. این توافق باعث بروز تنشهایی میان ترکیه و لیبی با مصر، یونان و قبرس بر سر حفاریها و اکتشاف منابع عظیم هیدروکربنی و نفت و گاز در شرق مدیترانه شده است. بااینحال رجب طیب اردوغان، رئيسجمهوري تركيه تفسیر دیگری از توافق اخیر دارد. رئیسجمهور ترکیه معتقد است طبق توافق با لیبی، ترکیه میتواند در آبهای سرزمین لیبی حفاریهایی برای اکتشاف میادین نفتی و گازی انجام دهد و این موضوع هیچ تضادی با قوانین بینالمللی ندارد. موضوعی که با اعتراض دیگر کشورها روبهرو شده این بخش از توافق است که اردوغان نیز بر آن تأکید کرده است. «دیگر بازیگران بینالمللی نمیتوانند در این منطقه عملیات حفاری و اکتشاف انجام دهند. بهطور مشخص، بخش یونانی قبرس، مصر، اسرائیل و یونان بدون کسب مجوز از ترکیه اجازه احداث خط انتقال گاز از این منطقه را ندارند». در واقع آنچه باعث بروز تنش میان کشورهای اطراف مدیترانه شرقی شده و رئیسجمهور ترکیه را واداشته تا اینگونه برای دیگر کشورها خطونشان بکشد، میدان گازی عظیمی است که از حدود یک دهه قبل در این منطقه کشف شده است. ترکیه میخواهد با دستیابی به این میدان و صادرات گاز به اروپا از یکسو به این قاره کمک کند تا از وابستگی کامل به انرژی روسیه رها شود و از سوی دیگر نفوذ خود در میان رهبران اروپایی را افزایش دهد. اين در حالي است كه برخي از رسانههاي اسرائيلي روز گذشته از آمادگي تركيه براي موافقت با اسرائيل براي صادرات گاز اين رژيم به اروپا خبر دادند. به گزارش اورشلیم پست، وزارت خارجه ترکیه چند روز پیش دیپلمات ارشد اسرائیلی را فراخوانده و به او اعلام كرده طرح اسرائیل برای ارسال گاز به اروپا از طریق دریای مدیترانه با همکاری قبرس و یونان، باید با مجوز و تأیید دولت ترکیه انجام شود. همچنين به گزارش اين رسانهها، یک مسئول عالیرتبه ترکیه در حوزه انرژی همراه با پیام آمادگی آنکارا برای آغاز مذاکره با تلآویو درباره انتقال گاز اسرائیل به اروپا، وارد قدس شد. براساس برآوردهایی که از میادین گازی مدیترانه شرقی شده، میدان گازی آفرودیت در سواحل قبرس حدود هشتهزار میلیارد مترمکعب گاز دارد، میادین تمر و لویاتان در سواحل اسرائیل بهترتیب 11 و 22 هزار میلیارد مترمکعب و میدان ظهر واقع در سواحل مصر حدود 30 هزار میلیارد مترمکعب گاز دارد. اما برآورد مؤسسه زمینشناسی ایالات متحده حاکی از این است که حجم گاز طبیعی نهفته در زیر آبهای مدیترانه شرقی بسیار بیش از ارقام فعلی است. این مؤسسه تخمین میزند که در مجموع نزدیک به 350 هزار میلیارد مترمکعب گاز قابل استخراج در این منطقه وجود دارد. رقابت و تنش میان کشورهای واقع در سواحل مدیترانه شرقی به ابتدای سال 2019 بازمیگردد. کمتر از یک سال قبل قبرس، اسرائیل، مصر، اردن، یونان و تشکیلات خودگردان فلسطینی با همراهی ایتالیا «انجمن گازی شرق مدیترانه» را تشکیل دادند تا با همکاری هم دست به انجام عملیات حفاری و ایجاد خط لوله انتقال گاز به اروپا بزنند تا وابستگی اروپا به انرژی روسیه کاهش یابد. وجود قبرس در آن گروه باعث شد ترکیه که رابطهای پرتنش با این کشور دارد، مسیری دیگر برای دستیابی به میدانهای گازی شرق مدیترانه بپیماید و با لیبی توافقی جداگانه برای بهرهبرداری از میدانهای گازی نزدیک به سواحل لیبی امضا کند. درحالیکه مصر، یونان و قبرس هم بر این میادین ادعاهایی دارند. ترکیه کشور قبرس را به رسمیت نمیشناسد و حدود 44 درصد منطقه اقتصادی قبرس را بخشی از خاک ترکیه میداند. اقدام روز گذشته نیروی دریایی ترکیه در قبال کشتی اسرائیلی اولین اقدام از این نوع نیست. در سال 2018 هم شناورهای ترکیه مانع از حضور یک کشتی ایتالیایی متعلق به کمپانی بزرگ نفتی «انی» در آبهای قبرس شدند. درحالیکه این کمپانی مجوز حفاری و اکتشاف در این منطقه را کسب کرده بود. ترکیه علاوهبر توافقی که با لیبی به امضا رسانده، در سواحل قبرس هم فعالیتهای خود برای بهرهبرداری از میادین گازی را شدت بخشیده است و درحالحاضر کشتی «فاتح» در حال حفاری در سواحل شبهجزیره کارپاس در قبرس است. اتحادیه اروپا و ایالات متحده هم در واکنش به حفاریهای ترکیه در سواحل قبرس، تحریمهایی را علیه آنکارا اعمال کردهاند که به افزایش تنش در رابطه ترکیه با واشنگتن و بروکسل انجامیده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.