عربستان؛ تغییر جبهه از غرب به شرق
عاطفه مرادي : برای دومین سال متوالی چهلمین نشست سران کشورهای حاشیه خلیجفارس در رياض با این هدف تشکیل شد: پایاندادن به بحران دوساله بين قطر و عربستان؛ اولين گام را ملك سلمان، پادشاه عربستان برداشت و پس از دو سال بحران، از امیر قطر برای شرکت در این اجلاس دعوت کرد اما نخستوزیر اين كشور به جاي امير، راهي رياض شد. به باور همگان، پايانيافتن جدالي كه ريشهاش به ایران و اخوانالمسلمین برمیگردد، در نشستي يكروزه دور از تصور است. بحراني كه آغازش به صحبتهای تمیم بنحمد بنخلیفه آلثانی، امیر قطر برميگردد. ملك سلمان در سال 2017 با اين بهانه كه آلثاني، ايران را بزرگترين قدرت منطقه ميداند، دست به تحريم قطر زد. اما اين تمام ماجرا نيست؛ بحران در روابط قطر و عربستان و نزدیکترین متحدانش یعنی بحرین، مصر و امارات به انقلاب مصر و قدرتگیری اخوانالمسلمین نيز بازميگردد. قطر در کنار ترکیه از مهمترین حامیان اخوانالمسلمین در منطقه هستند. حمایتهای مالی و پشتیبانی از رهبران این جنبش پس از دههها باعث شد آنها قدرت را در مصر به دست بگیرند و محمد مرسی، به عنوان اولین رئیسجمهوري دموکراتیک مصر انتخاب شود. قدرت مرسی اما چندان دوام نیاورد و کودتا او را به زندان انداخت؛ کودتایی که همچنان بسیاری معتقدند مهمترین حامی آن، عربستان بوده است. با کودتا علیه مرسی، بسیاری از سران اخوانالمسلمین به قطر و ترکیه گریختند و همین مسئله سران سعودی را مجاب کرد تا دوحه را تحت شدیدترین تحریمهای خود قرار دهند و امارات، بحرین و مصر را هم با خود همراه کنند. شروط 12گانه عربستان برای رفع تحریمها علیه قطر به درستی نشان میدهد که رياض از این اقدامش دو هدف دارد: ازبینبردن مأمن اخوانیها و قطع رابطه کامل قطر و ایران. بنابراين ملک سلمان، پادشاه سعودی در سخنرانی آغازین خود در اجلاس سران کشورهای شورای همکاری خلیجفارس در هفته گذشته باز هم همين موضوعات را نشانه ميرود: اتحاد علیه ایران و تشکیل نهاد مستقل نظامی با مشارکت مصر. در اين ميان، مهمترین دلیلی که ریاض را به تغییر سیاستهايش در قبال قطر مجاب ميكند، ريشه در عوامل فرامنطقهاي دارد. از روزی که دونالد ترامپ، رئيسجمهوري ايالات متحده با صداقتی بیسابقه اعلام کرد رابطه با ریاض برای آمریکا بیشتر از آنکه اتحادی استراتژیک باشد، رابطه تجاری یکطرفه است، سران پادشاهی عربستان تغییر در سیاستهایشان را آغاز کردند؛ نزدیکی به قطر یکی از همین تغییرات است. ریاض امیدوار است با نزدیکی به قطر بتواند جبهه عربی متحدی هم برای حل بحرانهای منطقهای مثل سوریه داشته باشد و هم جایگاهش را به عنوان رهبر جهان عرب حفظ کند؛ جایگاهی که با تحقیرهای ترامپ و اتفاقاتی مثل قتل جمال خاشقجی، روزنامهنگار عربستانی در ترکیه زیر سؤال رفته است. تغییر دیگری که کسی فکر نمیکرد به این سرعت پیش برود و در کوتاهترین زمان به معاملات تسلیحاتی ختم شود، دمیدن در رابطه با مسکو بود. اكنون شاید بهتر بتوان دلیل رفتوآمد واسطهها میان تهران و ریاض را درک کرد. در هر دو تغییر، چه نزدیکی با قطر و چه همراهی با روسیه یک شرط ضمنی وجود دارد: کاهش تنشها در روابط با ایران. چنین تغییراتی البته پیامدهایی هم دارد؛ تغییر در سیاستهای سران عربی در مقابل سوریه یکی از همین تغییرات ناگزیر است. از همين روست كه کاردار امارات از درایت بشار اسد، رئیسجمهوري سوریه برای بازگرداندن امنیت به این کشور صحبت میکند و در آن سو، وزیر خارجه عربستان، دیگر سخني از رفتن اسد به ميان نميآورد. به نظر میرسد سران عربستان در حال برداشتن گامی بزرگ در سیاستهای خود هستند: تغییر جبهه از غرب به شرق.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.