|

متافیزیک زبان خودمانی، ذهن و سبک زندگی دانش‌آموزان

کامل حسینی. معلم

زبان از نظر فیلسوفی مانند هایدگر «خانه وجود» است و از نظر برخی روان‌کاوان هم ابزاری برای افشای ساحت ضمیر ناخودآگاه و گاه پنهان‌کردنش. ویتگنشتاین نیز بحث معنای گوناگون واژه‌ها در نوع به‌کارگیری‌شان را بیشتر طرح کرد. روان‌شناسان و جامعه‌شناسان هم از چشم‌اندازهای مختلف به موضوع «زبان» پرداخته‌اند، به‌ویژه اینکه نوع زبان در فرایند آموزش‌وپرورش چه نقشی می‌تواند برعهده بگیرد. درواقع، زبان‌های مختلفی در زندگی آموزشی و پرورشی دانش‌آموزان جاری است؛ برای نمونه در زبان روزمره ما واژه «کشاورزی» را معمولا به معنای کشت محصولات زراعی به کار می‌گیریم، اما دانش‌آموزان از طریق درس‌ها معنی علمی این واژه را یاد می‌گیرند، زیرا واژه کشاورزی شامل فعالیت در زمينه ‌ محصولات زراعی، دامپروری و زنبور عسل و پرورش ماهی نیز می‌شود. این‌گونه است که دانش‌آموزان در حوزه دروس مختلف معنای اصطلاحی و مفهومی واژه‌ها را به تدریج درک می‌کنند و به‌این‌ترتیب دیالوگی معرفتی میان زبان معمولی با زبان علمی یا کتابی، افقی نو را روی دانش‌آموزان می‌گشاید. اما بیاییم درباره زبان دیگر؛ یعنی «زبان خودمانی» سخن بگوییم که دکتر محمود اکرامی در پژوهشی به آن اشاره دارد. او در کتابش تحت عنوان «مردم‌شناسی اصطلاحات خودمانی» از واژه‌ها و اصطلاحاتی سخن می‌گوید که زبان خودمانی را شکل می‌دهند؛ یعنی نوعی زبان که با دلایل خاصی نظیر پنهان‌کاری، صمیمیت، تفاخر، تابوبودن برخی مفاهیم، طنز و لذت‌بخشی، رهایی از فشار هنجاری، همراهی با گروه و... پیدا شده است. درواقع، بر اساس پژوهشی که انجام گرفته، کانون‌های تولیدکننده اصطلاحات خودمانی، بیشتر شامل گروه باندهای قاچاق، زندان‌ها، منحرفان اخلاقی، سربازخانه‌ها و خوابگاه‌های دانشجویی می‌شود، اما بر همگان آشکار است که دانش‌آموزان سرانجام از طرق گوناگون در تیررس چنین واژه‌ها و اصطلاحاتی قرار خواهند گرفت. این زبان چه نقشی می‌تواند در زندگی دانش‌آموزان ایفا کند؟ در هر صورت نمی‌توان گفت که تمامی واژهای زبان خودمانی به‌ طور مطلق آسیب‌زاست، اما به نظر نگارنده، با نگاهی به ابعاد دیگر پژوهش، آسیب غیراخلاقی این زبان خودمانی زمانی روشن‌تر خواهد شد که زبان خودمانی از طریق افزایش فراوانی واژه‌هایش در حوزه خطاب‌کردن دیگران به نادانی، مسائل جنسی، مواد مخدر، تفاخر و تمسخر دیگران عامل بسط یک سبک زندگی غیراخلاقی و کمتر جدی‌گرفتن رخدادهای زندگی در ذهنیت دانش‌آموزان است. همچنین این زبان خودمانی با دلایلی که زاییده می‌شود (نام برده‌شده در بالا) ممکن است زمینه‌ای فراهم کند برای تعلق بیشتر نسبت به گروه همسن منفی، فخرفروشی، ریختن قبح و حساسیت نسبت به مواد مخدر و مشروبات الکلی، روابط غیراخلاقی و... همچنین رواج زبان خودمانی سبب کمترشدن ارزش زبان علمی در ذهن دانش‌آموزان و فاصله‌گرفتن روزافزون از زبان معمولی مؤدبانه و احترام‌آمیز و در نهایت کم‌رنگ‌شدن آداب سخن‌گفتن خواهد شد و اما راه‌حل برای این وضعیت پیش‌آمده چیست؟ در کنار توجه به توصیه‌های قرآنی نسبت به موارد مشابه، برای تعامل صحیح با این‌گونه زبان اجازه بدهید بحث را با خلاصه نتیجه‌گیری دکتر اکرامی به پایان برسانم که بر این باورند اگر این پدیده به صورت علمی شناسایی نشود و عالمانه به احیای فرهنگ جهت داده نشود، احتمال ايجاد «آنارشیسم زبانی» و به‌تبع آن هرج‌و‌مرج و زوال فرهنگی دور از انتظار نخواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.