|

سندروم اعتراف تلویزیونی

قادر باستانی- پژوهشگر

سخنان حسن روحانی درباره پخش اعترافات تلویزیونی، برای هواداران دولت تدبیر ناگوار است؛ دولتی که متعهد بود پای رعایت حقوق شهروندی می‌ایستد، با این سخنان نشان داد که لابد آن حرف‏ها برای مشتی رأی بوده است. چند هفته پیش، سخنان مردی در رسانه‎های بیرونی پخش شد که می‏گفت مجبور به اعتراف دروغ تلویزیونی در ماجرای ترور دانشمندان هسته‏ای شده است. تاکنون بسیاری از آدم‌هایی که اعتراف تلویزیونی داشته‏اند، ادعاهای مشابهی را مطرح کرده‏اند. من نه از منظر سیاسی، بلکه از منظر اعتبار رسانه به این اختلال مزمن می‏پردازم.

حفظ امنیت مردم و جان و مال آنها مسئولیت هر دولتی است. بدیهی است هر رسانه‏ای که در چارچوب قوانین و مقررات کشور انتشار می‏یابد، لازم است در این مسئولیت مهم به دولت یاری رساند. رسانه ملی به عنوان رسانه فراگیر و مادر، وظیفه سنگین‏تری دارد، اما این وظیفه زمانی اثرگذار خواهد بود که اعتبار آن رسانه نزد مخاطبان حفظ شود. یک رسانه کم‌اعتبار، نمی‌تواند در بزنگاه‌های تاریخی بر افکار عمومی تأثیر مطلوب بگذارد. نگاهی به نحوه عملکرد رسانه‏های بزرگ بین‏المللی، جایگاه اول اعتماد مخاطبان و اعتبار منبع اخبار و اطلاعات را روشن می‏‌کند. اگر مخاطبان، اعتماد خود نسبت به رسانه را از دست بدهند، اثرگذاری آن معکوس خواهد بود؛ همین شرایطی که متأسفانه برای رسانه ملی رخ داده است. سازمان صدا‌و‌سیما برای حفظ و ارتقای اعتبار خود، مثل هر رسانه حرفه‏ای دیگر، ضرورت دارد چارچوبی برای همکاری با سایر نهادهای حکومتی داشته باشد و حاضر به پخش هر تصویر و برنامه‏ای نباشد و متولیان امر را توجیه کند که چنین برنامه‌هایی، ضربات کاری بر اعتبارش وارد می‏کند. همین فیلم‌های اعتراف یک شخص علیه خودش، آن هم در شرایط حبس، تاکنون چه دستاوردی برای دولت به مفهوم اعم داشته است؟ جز اینکه غالب این اشخاص بعد از رهایی، حرف دیگری زده و اعتبار رسانه ملی را نزد مردم خدشه‌دار کرده‏اند. پس با چه توجیهی این کارها ادامه می‏یابد؟ واقعا کدام رسانه در کدام کشور دنیا از چنین روش منسوخ و کهنه‏ای بهره می‏برد؟ شوربختانه روند نزولی اعتبار صدا‌و‌سیما نزد مخاطبان ایرانی در سال‏های اخیر، باعث شده مرجعیت خبری مردم از رسانه‏های جریان اصلی داخل به رسانه‏های فارسی‌زبان خارج از کشور و کانال‏های خبری تلگرامی تغییر کند و این اتفاقی بزرگ و سهمگین برای هر دولتی است و لاجرم امنیت عمومی را در زمان‏های بحران، با مشکلات سخت مواجه می‏‌کند. شاید دلیل عمده قطع اینترنت در رویدادهای اواخر آبان امسال، همین تغییر مرجعیت خبری مردم بوده است، ولی اینکه قطع اینترنت، چه تأثیرات روحی و روانی نامطلوبی بر نوجوانان و جوانان گذاشت و اثرات بسیار مخرب آن چه بود، در آینده مشخص‏تر خواهد شد. پخش اعتراف تلویزیونی، سابقه‌ای طولانی در تاریخ معاصر کشورمان داشته، اما نقطه برجسته آن در وقایع دهه 60 و عوامل گروه‌های سیاسی مخالف و تهیه نشست‌های خبری در یادها مانده است. شاید مشهورترین آن، اعترافات سریالی احسان طبری، تئوریسین حزب توده و نورالدین کیانوری، دبیرکل آن بود. در آن زمان، مردم دسترسی به رسانه دیگری نداشتند و آگاهی کمتری نسبت به نسل امروزی داشتند؛ بنابراین در حال‌و‌هوای آن سال‌ها، این اعترافات بر مخاطبان اثر داشت. آن زمان بر‌خلاف امروز، هر خانواده‌ای که تلویزیون داشت، مخاطب این اعترافات بود. در وقایع 18 تیر 78 اعترافات تعدادی از دانشجویان پخش شد. بعدها یکی از این دانشجویان مدعی شد، تحلیل‌های سیاسی یک روزنامه را به عنوان اعتراف، برابر دوربین صدا‌وسیما خوانده است. در وقایع سال 88 هم این روش تکرار شد و افراد بعد از آزادی حرف دیگری زدند. اما مهم‌ترین ادعا درباره اعترافات تلویزیونی دستگیرشدگان ترورهای دانشمندان هسته‏ای کشورمان مطرح شد و مطالب تأییدآمیز آن ادعاها در داخل به گوش رسید. حال برخی نمایندگان در تلاش‌اند تا ضبط و پخش اعتراف تلویزیونی را ممنوع کنند که این کار موافق با روح قانون اساسی و مفاد حقوق شهروندی است، اما پیش از آن، ضرورت حفظ اعتبار رسانه ملی ایجاب می‌کند از چنین روش‌هایی به‌جد احتراز شود. دنیای پیشرفته امروز چنین روش‌های آسان و دم‌دستی گذشته را دیگر برنمی‌تابد و اثربخش نیست. راه علاج این است که اگر دستگاه امنیتی دولت، یافته‌ای درباره وابستگی متهمی به بیگانگان یا هر چیز دیگر دارد، به شکل سند و مدرک دادگاه‌پسند در همه رسانه‌ها پخش کند و آن قطعا اثرگذار خواهد بود. این اثر را سخنان یک زندانی علیه خودش در برابر دوربین تلویزیون، نمی‌تواند داشته باشد و اصرار بر آن و به‌ویژه تأکید رئیس‌جمهور حقوق‌دان بر آن، نقض غرض است. دوری گام‌به‌گام از آحاد مردم، به‌ویژه از نوباوگان جامعه، اصلا اتفاق فرخنده‌ای نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.