|

هر موبایل یک رسانه

پژمان موسوی

سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی هفته گذشته آماری منتشر کرد که حیرت‌انگیز بود؛ این سازمان با بررسی وضعیت بخش ICT کشور اعلام کرد بر اساس آمار‌ها، تا پایان شهریور 98 ضریب نفوذ اینترنت در کشور به ۸۱.۴۸ درصد رسیده است؛ آماری که ۶۷ میلیون و ۶۸۷ هزار و چهار نفر از جمعیت ایران را دربر می‌گیرد و می‌رود که به مرز 70 میلیون هم برسد.

این آمار رسمی، فقط یک عدد نیست، یک واقعیت است؛ واقعیتی از حاکمیت موبایل و اینترنت بر زندگی تک‌تک کاربران. این آمار با این عدد بزرگ، دیگر مسئله‌ای متعلق به تهران یا چند شهر بزرگ ایران نیست، معنای پیدا و پنهان این عدد این است که اینترنت و موبایل هوشمند در همه مناطق کوچک و بزرگ شهری و روستایی ایران نفوذ و جریان اطلاع‌رسانی و سپهر رسانه‌ای کشور را دستخوش تغییر و تحولی اساسی کرده است. خوانش رسانه‌ای این عدد چیست؟ به‌ویژه که به یاد بیاوریم از این 67 میلیون، فقط چهار میلیون و ۶۹ هزار و ۲۲۷ نفر، مشترک اینترنت ثابت از طریق فناوری‌هایی مثل ADSL یا فیبر هستند و ۶۳ میلیون و ۶۱۷ هزار و ۷۷۷ نفر از موبایل برای اتصال به اینترنت استفاده می‌کنند. این عدد یعنی هر گوشی موبایل یک رسانه است؛ رسانه‌ای که هم به کاربران این اختیار عمل را می‌دهد که به مثابه «شهروند-خبرنگار»، تولیدکننده محتوا و هم به واسطه عضویت در بیشمار کانال و شبکه اطلاع‌رسانی مجازی، مصرف‌کننده محتوا باشند. با این توصیف و با این عدد، حتی یک شهروند در دورافتاده‌ترین نقطه ایران به لحاظ جغرافیایی هم یک گزینشگر رسانه‌ای است و می‌تواند «انتخاب» کند که در معرض چه محتوا و پیامی قرار گیرد یا چه محتوا یا پیامی را برای شبکه‌ای از مخاطبانش ارسال کند. اما در یک صحنه‌ گسترده‌تر، تک‌تک کاربران چه در تهران چه در دورافتاده‌ترین روستای ایران، روی مفهومی به نام «خبر درست» حساس شده‌اند و دیگر مثل سابق نیست که هر شایعه‌ای را به نام خبر منتشر کنند. البته این ثمره تلاش‌هایی است که در سال‌های گذشته در حوزه «سواد رسانه‌ای» صورت گرفته و مستقیم و غیرمستقیم به کاربران فضای مجازی نشان داده است که فقط یک دریافت‌کننده صرف نباشند، بلکه نقشی فعال و پویا در جریان اطلاع‌رسانی ایفا کنند و به هر چیزی عنوان «خبر» ندهند. این روزها و با این گستره دامنه اینترنت به‌ویژه اینترنت‌موبایل در ایران، به نظر می‌رسد وظیفه سنگینی بر دوش روزنامه‌نگاران و اهالی خبر و رسانه است تا با حساسیت، شیوه‌های تشخیص «خبر» از «خبر دروغ» یا آنچه این روزها به نام «فیک‌نیوز» شهره شده است را در فضای مجازی با کاربران‌شان در میان بگذارند و «شیوه‌های درست‌نویسی» را آموزش دهند و مطمئن باشند مخاطبان‌شان در یک سطح کوچک‌تر، خود هاديان فکری مردمانی دیگر در یک منطقه جغرافیای و دارای اثرگذاری فراوان برای یک‌سری مخاطبان هستند؛ به‌ویژه که بدانیم در سال‌های گذشته روند نفوذ اینترنت ثابت در کشور نزولی بوده و با وجودی که ضریب نفوذ اینترنت ثابت در پایان سال ۹۷ حدود ۱۲.۵ درصد اعلام شده بود، هم‌اکنون و در نیمه سال ۹۸ این عدد به ۴.۹۰ درصد رسیده است. معنای این عدد هم چیزی نیست جز گسترش موبایل هوشمند در همه شئون زندگی ایرانیان. مخاطبان این روزها دیگر فقط یک مخاطب نیستند، بلکه هر کدام در سطحی خودشان هم دارای مخاطبانی هستند که آنها را «منبع خبر» و «صاحب تحلیل» می‌دانند و رویشان حساب باز می‌کنند از این‌رو هر روزنامه‌نگار و صاحب تریبونی وظیفه دارد با معرفی شیوه‌های درست‌نویسی و راه‌های تشخیص خبر از شایعه، خبر از غیرخبر، تحلیل از برداشت شخصی و تفسیر از ضدتفسیر، مخاطبان خود را روی انتخاب آن چیزی که به عنوان خبر، تفسیر، تحلیل و مشابه آن منتشر می‌کنند، حساس کنند. این‌گونه شاید بتوان انتظار داشت فضای مجازی کمی «حرفه‌ای‌تر» با قضایا روبه‌رو شود و به عنوان محلی که به هیچ روی «اعتبار» ندارد، شناخته نشود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.