این خط فعلا به دلفت نمیرود
مریم رحمانیان
«باز یکی خودش را روی ریلهای قطار پرت کرده»؛ مأمور کنترل بلیت، بدون اینکه حتی سرش را از توی گوشی بالا بیاورد، این جمله را خطاب به ما گفت؛ انگار که داشت درباره سرمای هوا نظر میداد. کسی از دورها، چیزی به هلندی توی بیسیم گفت. مأمور رو کرد به آدمهای خسته اطرافش و گفت این خط فعلا به دلفت نمیرود و باید مسیر دیگری را برای رسیدن به مقصد انتخاب کنیم. ما مسافران خستهای بودیم که فقط میخواستیم خودمان را از روتردام به دلفت برسانیم. من به چند نفر مسافر بختبرگشته و عجول اطرافم نگاه انداختم که ساعتشان را نگاه کردند و سریع دور شدند. من اما نمیفهمیدم چرا اینقدر همهچیز ساده برگزار شد. چرا کسی جیغ نزد، نخواست از سن و جنسیت متوفی چیزی بداند و کسی نپرسید که چرا، حتی از خودش. انگار که اشتیاق به شناخت آدمی دیگر در همه آنها مرده بود. اما من تمام کنجکاوی خاورمیانهای را در خودم جمع کردم و از مأمور پرسیدم «دختر بوده؟»، نه که جنسیتش چیزی را عوض کند، فقط قطار خیال من را به سمت آنا کارنینای تالستوی میبرد. شانههایش را بالا انداخت و دوباره بیسیمش را بالا آورد و پچپچکنان چیزی گفت. دستهایم را در هم قلاب کردم و دوباره پرسیدم «حالا چی میشه؟» و خودم هم نمیدانستم منظورم دقیقا چیست. پلکهایش را بهکندی بالا آورد و توی صورتم نگاه کرد. شبیه روباتی برنامهریزیشده گفت: «خانم اگر مسافر دلفت هستید، میتوانید از همکارانم سؤال بپرسید که کدام خط قطار جایگزین، به مقصد مورد نظر شما میرسد. باید یک بار میان راه، در ایستگاهی قطار عوض کنید. اگر هم عجله ندارید، این قطار دو ساعت دیگر آماده خدمترسانی است». این را گفت و رفت و من را گیج و بهتزده روی سکو تنها گذاشت. قطار دیگری را سوار شدم. از پنجره خیره بودم به زمینهای سبز و کاملا پست بیرون. همه مدت به آدمی فکر میکردم که خودش را به پایان رسانده بود. رفته بود مرحله بعد. به این فکر میکردم که در یک کشور جهاناولی، چطور انتخاب یک انسان، اینگونهمردن میشود. سهروردی در حکمتالاشراق میگوید جنس انسان از نور است. ماهیتش از نور است. هر کجا باشد، چه بخواهد چه نخواهد، نور میتاباند. برای همین به میزان حضور روح در جسم، آدم، سرزنده، پرانرژیتر و پرنورتر خواهد بود. به این فکر میکردم که چطور آرام آرام، گذاشته که روحش از خانه جسم، بیرون برود. از حضورداشتن در لحظه فرار کند. حضور یعنی من در همین لحظه و همینجا متمرکز بر کاری هستم که انجام میدهم؛ فارغ از ماهیت آن کار. همین فکرها آنقدر مشغولم کرد که در ایستگاهی که باید، پیاده نشدم. دو ساعت توی مسیری اشتباه به بیرون نگاه میکردم؛ خیره به هلند آرام و سبز و بدون بلندیهای چشمگیر. مجبور شدم دوباره برگردم روتردام و سوار قطاری شوم که حالا دیگر قابل استفاده شده بود. سعی کردم تا رسیدن به دلفت، به این فکر نکنم که حالا چرخهای قطار از روی باقیماندههای چه چیزی رد میشود. در ایستگاه مقصد، یک راننده اهل افغانستان منتظرم بود. سالها بود که در هلند زندگی میکرد. پرسیدم خبر خودکشی را شنیده است؟ چیزی نشنیده بود. از تعجبنکردنش متعجب شدم. وقتی بیشتر سؤال پرسیدم، گفت اتفاقی رایج است. عقیده داشت در کشوری که اُتانازی یا همان مرگ آسان و بهمرگی، قانونی انجام میشود و قبح پایاندادن به زندگی، بیشرمانه ریخته شده است، دیگر خودکشی آنچنان که باید ناپسند دیده نمیشود. نمیدانستم چه حس و نظری باید داشته باشم. سرم خالی شده بود. ما آدمها در ذهنمان تصاویری از آینده میسازیم؛ تصاویری خوب و رضایتبخش و زیبا. پر از موفقیت و قدرت و ثروت و شهرت. اما وقتی به واقعیت نگاه میکنیم، ناگهان متوجه میشویم بین اکنون داستانمان تا آن تصاویر ذهنی موانع و فاصلههای زیادی وجود دارد. حالا اگر اتفاق یا پیشامدی به ما القا کند که آن آینده، ناممکن است، سرمان از رؤیا خالی میشود. این مرحله خالیشدن میتواند بسیار خطرناک باشد، چون جاهای خالی هیچوقت خالی نمیمانند. خالیها همیشه تصرف میشوند. افکار سیاه و سیال مأیوسکننده دست به کار میشوند تا جای خالی را پر کنند. خودشان را مثل گربهای در هوای سرد، در گرمای راهروها و کنجهای خالی ذهن جا میکنند و همانجا باقی میمانند. افکار مأیوسکننده همهجا هستند. آواره و شناورند و مترصد فرصت هستند تا جای خالی پیدا کنند. من و راننده به بیرون ماشین خیره بودیم و هر کدام در فکری که هیچ معلوم نبود ما را به کجا میکشاند. راننده با لهجهای که مخلوطی از افغان و هلندی بود، زیر لب، خطاب به هیچکس گفت: «سختترین بخش ماجرا برای راننده قطار است. نه میتواند قطار را متوقف کند و نه آن آدم را. فقط تا لحظه آخر، تا لحظه برخورد، زل میزند توی صورت آن شخص؛ این تصویری نیست که هیچوقت از سر آدم بیرون برود. بعضیهایشان حتی کارشان به خودکشی هم میرسد» و این دقیقا مثل یک دور باطل بود. فکر کردم هیچ بعید نیست که خودکشیکننده آن روز، راننده قطاری بوده باشد که فقط میخواسته از تصویر سمجی رها شود که سفت و محکم به عصبهای بیناییاش چسبیده بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.