گردهمايي ناتو امروز در لندن آغاز شد
سايه سنگين اختلاف
70 سال از تأسيس سازمان پيمان آتلانتيک شمالي ميگذرد و بسياري ميگويند هفت دهه همکاري نظامي و ديپلماتيک شماري از مهمترين کشورهاي جهان شايسته جشن و سرور است، اما اختلافات در ميان متحدان سابق چنان بالا گرفته که گردهمايي دوروزه رهبران ناتو که از امروز در لندن آغاز ميشود، سوتوکورتر از هميشه است. با وجود تلاشهاي رسانهاي براي پراهميت جلوهدادن اين گردهمايي، سخنگوي ناتو خود اصرار دارد که گردهمايي ناتو را نميتوان «نشست» خواند، چراکه از بيانيه پاياني و تصميمگيري درباره برنامههاي آتي خبري نيست. در ماههاي اخير اختلافات ميان مهمترين قدرتهاي عضو ناتو بالا گرفت. دونالد ترامپ، رئيسجمهوري آمريکا که کشورش از مهمترين بنيانگذاران ناتو به شمار ميرود، بارها از اين سازمان انتقاد کرده و آن را هزينهبر خوانده است. او از زمان رياستجمهوري خود بارها اروپاييها را به شانه خاليکردن از هزينههاي خود در اين سازمان متهم کرد و از آنسو امانوئل مکرون، رئيسجمهوري فرانسه، هم اخيرا با انتقاد از رويکرد ترامپ در قبال ناتو، از کشورهاي اروپايي خواسته که سازمان نظامي مستقلي را براي دفاع از خود تأسيس کنند. مکرون حتي از اين نيز فراتر رفت و در اظهارنظري جنجالي ناتو را دچار «مرگ مغزي» خواند؛ اظهارنظري که خشم متحدان فرانسه، از جمله آنگلا مرکل، صداعظم آلمان را به دنبال داشت. اين در حالي است که برخي ناظران و مقامات آمريکايي ميگويند شايد اظهارنظرهاي اخير مکرون که خشم ترامپ را هم به دنبال داشته، بر رئيسجمهوري آمريکا تأثير بگذارد و او براي ضديت با نگاه منفي مکرون هم که شده، رويکرد مثبتتري نسبت به ناتو در پيش بگيرد. ترامپ در طول دو سال رئيسجمهوري خود توانسته اروپا را وادار به پرداخت بودجه دفاعي بيشتري در ناتو کند و سهم آمريکا را در بودجه اين سازمان کاهش دهد؛ امري که ترامپ ميتواند براي انتخابات رياستجمهوري سال 2020 از آن بهره تبليغاتي لازم را ببرد. اين در حالي است که به گفته ايوو دالدر، سفير ايالات متحده در ناتو بين سالهاي 2009 تا 2013، رهبران اروپايي در آستانه نشست ناتو نسبت به اظهارات ترامپ يا کاري که ميخواهد انجام دهد، نگراناند. دالدر ميگويد که دو نشست قبلي ناتو خوب پيش نرفته است: «در سال 2017، ترامپ از تأييد مجدد اصل پنج ناتو خودداري کرد و در سال 2018 هم او تهديد کرد که اگر اروپاييها بودجه بيشتري براي هزينههاي دفاعي ناتو در نظر نگيرند، او از اين پيمان خارج خواهد شد». طبق اصل پنجم، ناتو تضمين ميکند که از اعضاي خود عليه حمله نظامي دفاع خواهد کرد. ناتو در سال 1949 با هدف مقابله با تهديدات امنيتي و دفاع جمعي آمريکا و برخي کشورهاي اروپايي عليه اتحاد جماهير شوروي تأسيس شد. با فروپاشي اتحاد جماهير شوروي بنا بود فعاليتهاي ناتو متوقف شود يا دستکم گسترش نيابد، بااينحال از آن زمان تاکنون هر روز بر شمار کشورهاي عضو ناتو افزوده شده است. اين سازمان براي اولينبار در دهه 1990 در جنگ بالکان شرکت کرد و سپس پا را از محدوده خود فراتر گذاشت و عملياتهايي خارج از مرزهاي ناتو را در پيش گرفت که از جمله مهمترين آنها ميتوان به عمليات نظامي در افغانستان و جنگ عليه ترور اشاره کرد. ناتو همچنين با پيشگرفتن برنامهاي در راستاي گسترش خود، اندازه خود را تقريبا دوبرابر کرد و درحالحاضر 29 عضو دارد. اين در حالي است که ناتو 70 سال پيش و در ابتداي تأسيس خود 12 عضو داشت. بااينحال بسياري از تحليلگران بر اين باورند که با وجود گسترش حوزه نفوذ ناتو، اين سازمان نسبت به گذشته تضعيف شده است. مايکل کلارک، تحليلگر بريتانيايي مسائل دفاعي ميگويد: «ناتو درواقع بزرگترين اتحادي است که جهان به خود ديده، ولي امروز با تقريبا 30 عضو، نيمی از قدرت زماني را ندارد که اعضايش نصف اين بود». به باور اين تحليلگر، ناتو اکنون دچار مشکل است، هرچند هنوز قابليتهاي زيادي دارد. بااينهمه در درون اين سازمان بسياري به اين افزايش اعضا و گسترش نفوذ افتخار ميکنند. ينس استولتنبرگ، دبيرکل ناتو، گسترش اين سازمان را «موفقيتي تاريخي» ميخواند و بر اين باور است که اين اتحاد به گسترش دموکراسي کمک کرده. جنگ سرد جديد؟ گسترش ناتو، مرزهاي اين سازمان را به هزارو600 کيلومتري مسکو رسانده است. کشورهايي که زماني عضو اتحاد جماهير شوروي به شمار ميرفتند اکنون در حلقه ناتو قرار دارند و اين امري است که چندان به مذاق ولاديمير پوتين، رئيسجمهوري روسيه، خوش نيامده است. روسيه با هرچه در توان داشته به مقابله با نفوذ ناتو پرداخته است؛ از تقويت جنگافزارهاي هستهاي گرفته تا احياي نفوذ خارجياش. در اروپا هم روسيه بهخاطر حملات سايبري براي نفوذ ادعايي در انتخاباتها مورد انتقاد قرار گرفته است. در آستانه برگزاري گردهمايي ناتو، وزارت دفاع روسيه از پروژهاي خبر داده است که در آن مسکو هرگونه تحرک نظامي همسايگان خود را تشخيص داده و تحت نظر ميگيرد و ديگر موشک بالستيک يا جنگندهاي نخواهد بود که روسها از حرکت آن در اطراف خود بياطلاع باشند. وزارت دفاع روسيه در بيانيهاي که در اختيار رسانههاي دولتي اين کشور قرار داده، درباره اين رادار جديد گفته است: سيستم جديد راداري روسيه حتي ميتواند هواپيماهاي «استلس» را در فاصله سه هزارکيلومتري رهگيري کند. در ادامه اين بيانيه آمده است: «يکي از مهمترين وظايف اين سيستم، رصد اهدافي مانند بمبافکن، موشکهاي کروز، هواپيماهاي برخاسته از عرشه ناو يا زمين و پارازيت است». بر اساس آنچه وزارت دفاع روسيه اعلام کرده، اين سيستم قرار است در امتداد مرزهاي روسيه ميدان راداري براي ثبت پرتاب موشکهاي کروز ايجاد کند. در چنين شرايطي بسياري از احتمال جنگ سرد جديد ميگويند، اما متفاوت از جنگ سرد دهه 50 و 60 ميلادي.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.