جهان پير ترسناك
شرق: «مكالمههايم با سگ وحشي همسايه» و «بالا روي بام» عنوان دو نمايشنامه از كلم مارتيني است كه بهتازگي با ترجمه پژمان طهرانيان منتشر شده است. كلم مارتيني، نمايشنامهنويس، فيلمنامهنويس و داستاننويس كانادايي است كه در سال 1956 در كانادا متولد شد. او از سالهاي تحصيل در دبيرستان سراغ نوشتن داستان كوتاه رفت و در مسابقات داستاننويسي نيز موفقيتهايي به دست آورد. موفقيت زودهنگام مارتيني به همراه حمايتهايي كه دبير ادبياتش از او ميكرد، باعث شد او به سمت ادبيات نمايشي برود. مارتيني در سال 1980 ليسانش را از دانشگاه كلگري در رشته هنرهاي زيبا با گرايش نمايشنامهنويسي گرفت و در سال 1982 اولين كسي بود كه از مدرسه ملي تئاتر در مونترال كانادا در رشته نمايشنامهنويسي فارغالتحصيل شد. پس از اتمام تحصيلات دانشگاهي، مارتيني در يك مركز بازپروري در كلگري به تدريس درام و نمايشنامهنويسي به نوجوانان و جوانان پرداخت. رد سالهاي حضور مارتيني در اين مركز و كاركردن با نوجوانان و جواناني كه به خاطر مشكلات خانوادگي و اجتماعي روي به بزهكاري آورده بودند، در آثار مارتيني ديده ميشود. آنطور كه پژمان طهرانيان در ابتداي ترجمهاش از دو نمايشنامه او نوشته، شخصيتهاي نمايشنامههاي مارتيني غالبا آدمهايي هستند كه با مسائل فردي و خانوادگي درگيرند و در دل اين وضعيت بهدنبال يافتن خويشتن حقيقي خود هستند. مارتيني بهجز نوشتن نمايشنامه و آثاري مرتبط با تاريخ تئاتر و آموزش نمايشنامهنويسي، كتابي دارد كه يكي از مهمترين آثار او به شمار ميرود: كتاب خاطرات مصوري كه او نوشته و برادرش، اوليويه، تصويرسازي كرده است. اين كتاب «داروي تلخ» نام دارد كه در سال 2010 به چاپ رسيد. به جز اينها، مارتيني سه رمان بههمپيوسته براي نوجوانان و بزرگسالان هم نوشته كه با موفقيت زيادي روبهرو شدهاند و جوايز معتبري را در كانادا به دست آوردهاند و به زبانهاي متعددي هم ترجمه شدهاند. پيشتر ترجمه فارسي اين اثر با عنوان «وقايع كلاغيه» با ترجمه طهرانيان در نشر نو به چاپ رسيده بود. مارتيني امروز نمايشنامهنويسي معتبر به شمار ميرود و آثارش جوايز متعددي به دست آوردهاند. پيش از اين، نمايشنامهاي از مارتيني با عنوان «داستان زندگي فيل آفريقايي» به فارسي منتشر شده بود و اينك دو نمايشنامه ديگر از او در قالب يك كتاب به چاپ رسيدهاند. «مكالمههايم با سگ وحشي همسايه» در ماه می 1991 نوشته شد و نخستينبار در فوريه 1992 در تئاتر لانچباكس شهر كلگري در كانادا به كارگرداني مارگارت بارد روي صحنه رفت. نمايشنامه ديگر كتاب، «بالا روي بام» در سال 1994 نوشته شده و اولينبار در ژانويه 1995 در همان سالن به كارگرداني ديويد لريني اجرا شد. در ابتداي كتاب، بخشي از مقدمه مارگارت بارد و بارتلي بارد درباره مارتيني و آثارش آمده كه به شناخت بهتر نمايشنامهها كمك ميكند. در اين متن به نگاه خاص مارتيني اشاره شده و اينكه او همهچيز را به شيوه خودش ميبيند: «مارتيني از مردماني مينويسد كه مانند همه ما روزانه با اين دنياي پيرِ ترسناك روبهرو ميشوند. ژانر او كمدي سياه است. لحنش تلخ و گزنده و گاه خشن، اما سبكش مفرح و تأثيرگذار و هوشمندانه است. شخصيتهاي او با دلخوشيهاي كوچكشان به نحوي ميتوانند بر هرآنچه آنها را ميترساند غلبه كنند». شخصيتهاي نمايشنامه «مكالمههايم با سگ وحشي همسايه»، ساكنان دو خانه در حومه شهري در كانادا هستند؛ همسايههايي كه با وجود خصلتهاي عجيبوغريبشان ويژگيهاي جهانشمولي دارند كه به نوعي براي همه آشنا است: «يك استاد فلسفه به نام رابرت تلر با بينش تحليلگراي بيمارگونهاش و دختر دوازدهسالهاش الن كه دچار بلوغ زودرس است در يك خانه زندگي ميكنند، هم با يكديگر اختلافهايي دارند هم درگيرِ انواع و اقسام كشمكشهايياند كه در محلهشان جريان دارد. در همسايگي آنها تايلر زندگي ميكند، مردي كه ميخواهد كنترل محيط اطرافش را در دست داشته باشد، تا حدي كه خانهاش را به دژي تبديل كرده تا در مقابل شرارتهاي ناشناخته، چه واقعي چه خيالي، از او محافظت كند. مهمترين اقدام فوقامنيتي او سگ پيتبولش، تندر، است، سگي از نژاد وحشي و تهاجمي كه به نحوي غريب و حيرتآور، هم تجسمبخش جذابيتهاي صاحبش است هم بدبينيهاي او». در نمايشنامه دوم كتاب، «بالا روي بام»، ليا و ريچارد زوجياند كه جدا از هم زندگي ميكنند اما هنوز بهطور رسمي از هم جدا نشدهاند و درگير رابطهاي پيچيده و سختاند. در بخشي از مقدمهاي كه در ابتداي كتاب ترجمه شده، ميخوانيم: «مارتيني با شم زباني قوي خود به اين همسايهها زندگي ميبخشد. ديالوگهاي مارتيني بامزه و باظرافت و پر از هيجاناند و در دهان شخصيتهاي جذابش خوب مينشينند. هم عناصر عينياي كه او در نمايشنامههايش به خدمت ميگيرد هم گفتارهاي شخصيتهايش نمادها و نشانههايي از درونمايههاي متنهايش هستند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.