|

آخرالزمان و مرگ

شرق: «آنک آخرالزمان» با عنوان فرعی «داستان‌های مرگینگی، بینامتن‌های آپوکالیپسی» مجموعه‌ای از قصه‌های کوتاه است از نویسندگان مختلف که با ترجمه شبنم بزرگی و به همراه نقدهایی از کیهان خانجانی بر تعدادی از این قصه‌ها منتشر شده است. قصه‌های این مجموعه «با درون‌مایه مشترک مرگ در دو بخش از هم تفکیک شده‌ است: داستان‌های آخرالزمانی و داستان‌های مرگینگی». بخش نخست کتاب که شامل قصه‌های آخرالزمانی است همراه با یادداشتی است بر هر قصه. کیهان خانجانی در این یادداشت‌ها با راه‌دادن به تداعی‌های متنوعی که هر متن در ذهن او پدید آورده است به موازی‌خوانی این قصه‌ها پرداخته. خوانش او بر پایه بینامتنیت است و اینکه هر متن چه متن‌های دیگری را، چه‌بسا در نگاه نخست به لحاظ زبانی و جغرافیایی و فرهنگی دور از متن اصلی، به یاد می‌آورد و چگونه از طریق تداعی‌ها راه برای ارائه تفسیری مبتنی‌بر بینامتنیت از یک متن گشوده می‌شود. در آغاز پیش‌گفتاری که شبنم بزرگی و کیهان خانجانی مشترکا بر این کتاب نوشته‌اند درباره هر یک از دو بخش این مجموعه و روش تفسیری که در یادداشت‌های مرتبط با قصه‌های بخش اول اتخاذ شده آمده: «درون‌مایه مشترک داستان‌های این مجموعه مرگ است، و بر اساس دو موضوع در دو فصل گرد هم آمده‌اند: بخش دوم مجموعه اختصاص دارد به پنج داستان تحت مضمون مرگینگی؛ درباره انواع مردن در جهان مدرن که بیشترِ دست‌آوردش برای انسان معاصر تنوعِ مرگ بوده است و مصادیقِ درون‌مایه‌هایش در آثار این مجموعه چنین‌اند: تیرباران (داستان جوخه آتش)، گور دسته‌جمعی (داستان جهنم پهناور)، نژاد و گروتسکِ مرگ (داستان یک شب تابستان)، جبرِ نوینِ قاتل شدن (داستان ویلیام بِرنز)، بازتولید مرگ اساطیری (داستان ژرفنا). بخش نخست این مجموعه اختصاص دارد به پنج داستان تحت مضمون آخرالزمانی؛ درباره انواع پایان تاریخ از جهان سنت تا جهان مدرن که بر هر یک از آنها یادداشتی نوشته شده است از نگاهِ موازی‌خوانی، به دو شیوه بینامتنیت و تفسیر بر نگرشِ آپوکالیپسی. دیدگاه یادداشت‌ها بر این اساس بوده است: وقتی خواننده‌ی ایرانی با ترجمه داستانی روبه‌رو می‌شود، در هر یک از مراحلِ خواندنِ واژه‌ها، سطرها، پاراگراف‌ها، و کل داستان، بر اساس تداعی‌ها ذهنش تا کجاهای کجا پر می‌کشد؟ این موضوع ارتباط دارد با حجم مطالعات و شاید حافظه و قدرتِ تداعی، و حتی دیالکتیکِ پیوند زدنِ متون (بینامتنیت) و برکشیدنِ متنی از آنها (تفسیر)». بعد از پیش‌گفتار، مقاله‌ای از کیهان خانجانی آمده است با عنوان «متن‌ها در همند و بر همند و از همند و با همند». این مقاله که حکم مقدمه کتاب را دارد منابعی را معرفی می‌کند و درباره‌شان توضیح می‌دهد که سه دیدگاهی که قصه‌ها بر اساس‌شان موازی‌خوانی شده‌اند، یعنی بینامتنیت و تفسیر و آخرالزمان، از آنها استخراج شده است. مجموعه «آنک آخرالزمان» شامل 10 قصه است. «حسب حال جِی. جی. بالارد» نوشته جِی. جی بالارد، «اگر همچنان باران ببارد» نوشته یان مک‌گرگور، «رستاخیز» نوشته رابرت جِی شی، «دون یسیدرو» نوشته بروس هالند راجرز و «مسابقه مردان چاق‌وچله» نوشته لوییس اِردریچ قصه‌های بخش اول کتاب با عنوان «آخرالزمان»اند. در بخش دوم کتاب با عنوان «مرگینگی» این قصه‌ها را می‌خوانید: «یک شب تابستان» نوشته اَمبروز بیِرس، «ویلیام بِرنز» نوشته روبرتو بولانیو، «جهنم پهناور» نوشته گیِرمو مارتینز، «جوخه آتش» نوشته گری کوبا و «ژرفنا» نوشته آدام اسمیت. کتاب همچنین با پیوستی همراه است از رونالد اِمریک با عنوان «ناتانیل هاثورن و فلانری اوکانر، خویشاوندی ادبی». این مقاله، چنان‌که در پیش‌گفتار کتاب اشاره شده «موازی‌خوانیِ آثار دو نویسنده است که مرگینگی و بینامتنیت ویژگی مشترک داستان‌های آنهاست» و دلیل انتخاب آن به‌عنوان پیوست پایان کتاب مرتبط‌بودنش با مضمون یادداشت‌هایی است که در بخش اول کتاب آمده. آنچه می‌خوانید سطرهایی است از قصه‌‌ای از این مجموعه با عنوان «اگر همچنان باران ببارد» نوشته یان مک‌گرگور: «بیشتر در تابستان می‌آیند و می‌گذرند، قایق‌ها؛ مرد ماهیگیر که تمام طول سال آنجاست. کلی وسیله با خودش می‌آورد. دو سه چوب ماهیگیری مختلف دارد. راحت می‌نشیند تا به آب بیندازدشان. و صندوقچه‌ای فلزی با همه‌جور سبد و کشو و قفسه که رویش می‌نشیند. و مرتب بلند می‌شود تا سبدها و کشوها را یکی‌یکی باز کند. انگار دنبال چیزی می‌گردد. انگار هیچ‌جور قاعده چیدنِ منظمی ندارد. توری دارد شبیه لوله‌ای دراز که یک سرش بسته است. می‌گذارد تهش توی آب تکان بخورد و سرِ بازش را به لب ساحل محکم می‌کند. از آن برای در آب نگه‌داشتن ماهی‌ها استفاده می‌کند. معلوم نیست چرا. شاید دوست دارد دم غروب بشماردشان. یا شاید آن حالت‌شان را دوست دارد، وقتی خالی‌شان می‌کند توی رودخانه، آن برق نقره‌ای‌شان که در هوا پخش می‌شود، مثل کهربا، آن یک‌لحظه‌ای که در هم می‌لولند و به هم ضربه می‌زنند انگار سعی می‌کنند پرواز کنند. یا شاید دوست دارد هم‌صحبت داشته باشد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.